Boete op trouwen en begraven, waarom was dat?

Als een inwoner van Amsterdam wilde trouwen of begraven wilde worden buiten de stad, b.v. in Sloterdijk, moest hij een fikse boete betalen. Waarom was dat?

Boete op trouwen en begraven, waarom was dat?
Bron: Beeldbank Amsterdam, begrafenis in 1800

Voor een huwelijk of begrafenis moet – net zoals in de huidige tijd – door de inwoner een bedrag aan de Gemeente worden betaald. Maar als die inwoner in een andere plaats wil trouwen of begraven wil worden, loopt de Gemeente het geld mis, want dit bedrag ging dan naar Sloterdijk.

‘Het middel op trouwen en begraven’

Om dat verlies van inkomsten op ‘Het middel op trouwen en begraven’ te compenseren, stelde Amsterdam vanaf 1695 een boete in. Dit betekende dat het echtpaar bij hun huwelijk, of de nabestaande van de overledene, dubbel moesten betalen:

1 – de standaard belasting in de plaats van het huwelijk of begrafenis
2 – de boete in hun woonplaats.

De boetes die men moest betalen werden bepaald naar belastingsklasse. Gemiddeld was dit 3 gulden per huwelijkspartner, bij begraven 10 gulden. Echter, dit kon flink oplopen bij extra vervoer. Denk aan een schuit, wagen of slee waarbij 25 gulden werd berekend. Bij een lange stoet met koetsen kostte het zelfs 200 gulden en voor begraven 155 gulden. Dat was dan wel het maximum.

Aansprekersoproer

Maar de inwoners van de stad Amsterdam waren het niet eens met deze boete-regeling. Een jaar na de invoering van deze belasting braken er flinke rellen uit, ofwel het Aansprekersoproer (een aanspreker was de uitvaartleider). Het stadsbestuur pakte dit hard aan en schroomde niet om oproerlingen te executeren of uit te zenden naar suikerplantages in de koloniën.

‘De kleinen boeten voor de dwaasheden van de groten.
Jean de La Fontaine, Frans fabeldichter (1621-1695)


Inkomsten naar het Aalmoezeniershuis

De andere kant van de medaille was dat het Stadsbestuur de inkomsten van de boetes vanaf 1613 aan het Aalmoezeniersweeshuis gaf. Daar was geld nodig voor de opvang van (wees)kinderen. (Alhoewel ik twijfel of het echt aan de kinderen werd besteed…)

Tenslotte ontving het Aalmoezeniershuis ook een percentage bij bijzondere omstandigheden. Bijvoorbeeld als iemand te laat (na 14:00 ‘s middags) werd begraven, of het huren van lantaarns bij een avondbegrafenis, of het drukken van begrafenisbriefjes (rouwkaarten).

Redenen om ergens anders te trouwen of begraven

Er zijn diverse redenen waarom inwoners van de stad in een andere locatie wilde trouwen of begraven worden.

Huwelijk

  • Woonplaats
    Vaak werd bij een huwelijk gekozen voor de herkomstplaats van de bruid. Dus als de bruidegom uit een andere plaats kwam, moest daar een boete betaald worden.
  • Rijkdom
    Vooral rijke mensen vonden het nodig om met een huwelijksstoet met pracht en praal buiten de stad te trouwen.

Begraven

  • Herkomst
    Als personen uit een andere plaats kwamen, en daarom begraven wilden worden in hun thuislocatie.
  • Geloofsovertuiging
    – Portugese Joden werden in Ouderkerk begraven op de Joodse begraafplaats (zij hoefden geen boete te betalen). Quakers werden in Landsmeer begraven. Doopsgezinden konden hun graf kopen in Sloterdijk.
  • Rijkdom
    Vooral rijke mensen vonden het belangrijk om buiten de stad in het donker met een fakkelstoet te worden begraven.

De gegevens in de Aalmoezeniersregisters

Wat je terug kunt vinden in de registers zijn:

  • Namen en woonplaatsen van betrokkenen
  • Datum van inschrijving en event (echter niet de exacte datum, maar enkele dagen erna)
  • Bedrag van de boete en kosten van evt. uitgaven
  • Notities van bijzonderheden, b.v. ‘met statie’, of ‘bij avond’.

Omdat de personen ook werden geregistreerd bij het Stadsbestuur, kan de daar vermelde datum dichter bij de overlijdensdatum liggen.

Bronnen voor onderzoek

In de registers waar de boete voor trouwen en begraven zijn vermeld, zijn helaas de jaren 1683-1684 verloren gegaan.

Opvallend is dat deze huwelijken en begrafenissen niet werden ingeschreven in de DTB boeken (Doop-, Trouw- en Begraafregisters) van Amsterdam. Alhoewel dit wel gebeurde in de Ondertrouwregisters, werd de andere locatie van het event nauwelijks genoteerd. Kijk daarom ook in de boeken van de locatie waar het event heeft plaatsgevonden.

Open Archieven – Boetes Stadsarchief Amsterdam – Boetes

Belgische boefjes in de gevangenis
Beheersdossiers van het NBI
Hoge functies in het ambtboek
Averijgrossen een interessante bron
Boete op trouwen en begraven, waarom was dat?
Deel dit artikel op

Ga naar de auteurspagina

Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory
Deel dit artikel op