De collecties van het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven

zoeken naar nonnen en monniken

Yolanda Lippens

Oprichter en eigenaar van Yory

met bron

De collecties van het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven

Een korte geschiedenis van het kloosterleven

Kloosters bestaan al sinds de vroege eeuwen van het christendom. Wat begon met kluizenaars en kleine gemeenschappen, groeide uit tot georganiseerde vormen van religieus leven. Dit was met vaste regels en een strak dagritme van gebed, studie en werk.

In Nederland kende het kloosterleven golven: het bloeide in de middeleeuwen, kende een terugval na de Reformatie, en kreeg vervolgens opnieuw een sterke groei in de 19e en vroege 20e eeuw. Juist doordat kloosters eeuwenlang onderwijs, zorg en missiewerk droegen, hebben ze veel nagelaten in archieven en collecties die van grote waarde zijn voor historisch én genealogisch onderzoek.

Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven: bewaren én ontsluiten

Het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven is gevestigd in Klooster Sint Agatha in Sint Agatha (Land van Cuijk, NB), het oudste bewoonde klooster van Nederland (gesticht in 1371). Het centrum bewaart erfgoed van ruim 100 orden en congregaties: archieven, boeken, beeldmateriaal en zelfs voorwerpen. Omdat veel kloostergemeenschappen vergrijzen, is zelf beheren vaak niet meer haalbaar. Daarom worden collecties samengebracht, professioneel beheerd en – belangrijk voor onderzoekers – via online inventarissen en catalogi toegankelijk gemaakt.

‘De monnik zoekt niet naar antwoorden, maar leert te leven met de grote vragen.‘
– Frits de Lange, schrijver (1955-)

Wie familiegeschiedenis onderzoekt, loopt zeker een keer tegen kloosters aan: een tante die zuster werd, een oom die naar de missie vertrok, of voorouders die les kregen van religieuzen. Het Erfgoedcentrum is daarom een geweldige bron omdat je de collecties online kunt doorzoeken.

Overzicht van hun collecties

Op de pagina Collecties vind je toegang tot de belangrijkste onderdelen:

Archiefinventarissen – Online inventarissen van archieven van orden en congregaties; handig voor persoonsdossiers, administratie, kronieken en registers.
Bibliotheek – Ongeveer 30.000 boeken en tijdschriften over kloosterleven; over jubilea, missieberichten en “in memoriams”.
Fotocollectie – Een deel van circa 200.000 afbeeldingen is gedigitaliseerd; denk aan portretten, groepsfoto’s, kloosters, scholen en missies.
Films – Beschrijvingen van film-, video- en DVD-materiaal uit kloosterarchieven; geeft een goed beeld van het dagelijks leven en activiteiten.
Geluidsopnames – Een aparte catalogus met audio uit archieven, zoals toespraken, interviews of registraties.
Voorwerpen – Circa 4.000 historische objecten die het kloosterleven tastbaar maken, wat als een museum gezien mag worden.

Het kloosterleven in Nederland was ook betrokken bij de opvang van wezen en oude vrouwen en mannen. Het is aannemelijk dat informatie te vinden is over de ‘leken’ bewoners van de kloosters, zoals inschrijfregisters, kasboeken met stortingen en correspondentie. In een onderzoek van Joris Jan de Vries heeft hij zelfs een evaluatie van de regent aangetroffen, over de vraag wat van de weesmeisjes, die het weeshuis op hun 21e verlaten hadden, terecht gekomen was.

Praktische zoektips

Voor het zoeken naar personen in de collectie is het goed om te weten dat iedere kloosterling bij intrede vaak een kloosternaam aannam. Zo kan b.v. Catharina Hendrina geregistreerd staan als zuster Anna. Als je (ongeveer) weet bij welke orde of congregatie iemand hoorde, kijk dan in de archiefinventaris van die organisatie. Weet je dat niet, dan kan zoeken op plaats of instelling helpen om de juiste orde/congregatie te achterhalen.

De online doorzoekbare collecties van het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven bevatten niet alleen feiten over de kloosterlingen zelf, maar hebben ook informatie over scholen, zorginstellingen en missiewerk. Met de juiste zoekstrategie – en een beetje geduld – kunnen deze bronnen net dat ontbrekende hoofdstuk in je familiegeschiedenis openbaren.

Afbeelding boven: Het Sint-Agatha Klooster in Land van Cuijk, NB. Het torentje is al van ver zichtbaar. Het klooster wordt sinds 1371 onafgebroken bewoond door Kruisheren, en vierde in 2021 zijn 650e verjaardag. Het is het oudste klooster van Nederland en is nu een gastvrije stilteplek met een voelbare connectie met verleden en heden.