Duitse voorouders zijn niet zo moeilijk te vinden

Het vinden van je Duitse voorouders is niet echt moeilijk, maar je moet wel weten waar je wat kan vinden. Ter inleiding nemen we je eerst mee in een klein stukje Duitse ontstaansgeschiedenis.

duitse voorouders pixabay
Foto: Pixabay

Tot 1871 was Duitsland enorm versnipperd en verdeeld in diverse vorstendommen:

  • Koninkrijk Beieren,
  • groothertogdom Baden,
  • koninkrijk Württemberg en
  • groothertogdom Hessen.

Duitse Keizerrijk

Vanaf 1871 werd Duitsland een zekere eenheid, onder het Duitse Keizerrijk. Een aantal jaar eerder in 1866 werden het noorden van het huidige Duitsland en delen van Polen verenigd in de Duitse Bond.

Het Duitse Keizerrijk bestond van 1871 tot 1918, maar dat betekende niet dat het land ook een volwaardige eenheid was. Veel oude vorstendommen bleven in een zekere vorm bestaan en kenden ook hun eigen wetgeving en rechtspraak.

Van Zivilstand naar Personenstand

Een belangrijke stap voor Duitsland werd in 1875 gezet met de invoering van de zogeheten “Personenstand”. Deze wij beter kennen als de burgerlijke stand. Tot 1875 bestonden er in Duitsland bijna geen registers van de burgerlijke stand. Behalve in de grensregio met Nederland, België en Frankrijk begint de burgerlijke stand. Toen nog “Zivilstand” genoemd, vaak al in 1798. Deze loopt door tot aan het jaar 1875.

In concreto betekent dit dat je voor het jaar 1875 in veel gevallen op parochieregisters of kerkboeken aangewezen zal zijn. Tenzij je voorouders uit de hiervoor genoemde grensregio’s komen die destijds door Napoleon waren ingelijfd.

Overheid versus kerk

Fundamenteel om te weten is hoe de Duitse archiefstructuur in elkaar zit. Dat is namelijk heel anders geregeld dan in Nederland en België. In Duitsland heeft men een strikte scheiding tussen aan de ene kant overheidsarchieven, deze worden vaak aangeduid met “Landesarchiv”, en aan de andere kant kerkelijke archieven, welke bij de katholieken worden aangeduid als “Bistumsarchiv”.

Bij de protestanten (diverse stromingen binnen het protestantisme) is dat “Landeskirchliches Archiv”. Bij het doen van onderzoek moet je je goed bewust zijn van welke informatie je zoekt, en waar je die gaat zoeken.

Open Archieven voor Duitsland is een utopie

Ga je op zoek naar Duitse genealogische bronnen, weet dan dat er geen centrale index voor heel Duitsland bestaat. Wij , zoals de site van het Rijksarchief in België of Open Archieven. Het loopt van deelstaat tot deelstaat uiteen wat je wel of niet digitaal gaat vinden. Interessant voor de Nederlandse en Vlaamse onderzoeker zijn de deelstaten Niedersachsen, Nordrhein-Westfalen en Rheinland-Pfalz, die aan Nederland en België grenzen.

Ik spreek überhaupt… maar een woord Duits.’
– Herman Finkers, Nederlands cabaretier en acteur (1954-)


Niedersachsen

In Niedersachsen is relatief weinig online te vinden in het Niedersächsisches Landesarchiv. Ook veel bronnen voor Niedersachsen op FamilySearch zijn niet (vanuit Nederland en België) toegankelijk. Het meeste heb je voor Niedersachsen aan de vereniging Compgen, waar je OFB’s (Ortsfamilienbücher) kan raadplegen. Daarbij zijn ook de betaalde sites Ancestry en Archion handig.

Nordrhein-Westfalen

Archion bevat bijna enkel protestantse kerkboeken, maar is wel erg prijzig. Ook voor Nordrhein-Westfalen is deze site interessant, voor de diverse protestantse kerken daar. Verder is het Landesarchiv Nordrhein-Westfalen begonnen met het digitaliseren van de burgerlijke stand, als een van de weinige Duitse deelstaten. Inmiddels is daar al een groot deel van de overlijdensakten digitaal raadpleegbaar. Op termijn zullen ook de huwelijksakten en geboorteakten volgen.

Matricula Online

Een andere zéér belangrijke bron is de site Matricula Online, waar je de parochieregisters van Duitse katholieke kerken digitaal kan doorbladeren, daar vind je een groot deel van de parochies in Nordrhein-Westfalen. Deze site is in tegenstelling tot Archion.de geheel gratis. Aan FamilySearch heb je voor wat Nordrhein-Westfalen betreft niet veel, daar de scans niet vanuit Nederland en België toegankelijk zijn, soms is het enkel een index die je kan raadplegen.

Rheinland-Pfalz

Als laatste komen we dan aan bij de deelstaat Rheinland-Pfalz. FamilySearch is voor deze deelstaat vaak uitermate geschikt. Grote delen van scans van de burgerlijke stand en parochieregisters kan je gewoon vanuit Nederland en België doorbladeren. Mocht dat niet lukken, dan kan je ook nog gebruik maken van Matricula Online of voor de burgerlijke stand van Ancestry.de.

In het Landesarchiv vind je niet veel

Het Landesarchiv Rheinland-Pfalz heeft echter weinig te bieden, daar vind je geen gedigitaliseerde akten van de burgerlijke stand. Belangrijk nog om te weten, is dat er ook in Duitsland bevolkingsregisters en huwelijkse bijlagen bestaan, maar dat deze zelden gedigitaliseerd zijn. In veel gevallen kan je deze raadplegen bij een zogeheten Stadtarchiv (stadsarchief).

Soms weet de gemeente meer

Mocht je moeite hebben akten van de burgerlijke stand van tussen 1875 en heden te vinden, dan kan je het beste contact opnemen met de ambtenaar van de burgerlijke stand (Standesamt) van de betreffende gemeente. Hier kan je vaak tegen betaling de gezochte akte van de burgerlijke stand verkrijgen. Goed om te weten is dat de openbaarheidstermijnen in Duitsland 110, 80 en 30 jaar voor geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten zijn.

Conclusie

Kortom, het vinden van je Duitse voorouders hoeft niet altijd een lastige opgave te zijn, zolang je weet waar je de informatie kan vinden.

Overzicht bronnen voor onderzoek

Openbaarheidstermijnen Duitsland Landesarchiv Rheinland-Pfalz Westfalen Niedersächsisches Landesarchiv Duitse departementen 1e Franse Keizerrijk CBG Uitleg Duitse bronnen Duitse versie Ancestry FamilySearch – Duitse archieven 1 FamilySearch – Duitse archieven 2 FamilySearch – Duitse archieven 3 Kirchenbuchportal Archion Genwiki – Duitsland Ahnenlotse Archief NRW Billion Graves CompGen 1 CompGen 2 Euregio (ZW Duitsland) GenealogieDomein (NL) GenealogieNetz Geografische kaart achternamen Matricula Ongen (Grensgebied) Der Stimme Telefoonboeken Werkgroep Duitsland (NL) Download Repertorium DTB (PDF) Duits Helpforum

Levensloop terug in de tijd | Was je voorouder een onwettig kind? | Fout in duplicaat akte | Opa was ook wel eens ziek
Het jonge Flevolands Archief
Benaming generaties kinderen
Wat is een attestatie?
Scrappen met je stamboom
Vind foto’s van je voorouders
Naturalisaties in NL
‘Duitse voorouders zijn niet zo moeilijk te vinden’

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory