Emigreren en remigreren is iets van alle tijden

Remigreren, vertrekken naar een ander land en later weer terugkeren naar jouw vaderland, is iets van alle tijden. Maar ook momenteel speelt dat weer heel sterk.

Emigreren en weer remigreren is iets van alle tijden
Bron: PXHere

Daarbij kan het voor stamboomonderzoekers wel eens moeilijk worden. Zeker wanneer het gebied of land waarheen is vertrokken door oorlogsomstandigheden is gebombardeerd. Vaak zijn de archieven daarbij vernietigd.

Dat speelt nu in bepaalde gebieden in de wereld, maar speelde ook in WO II bij het bombardement van Rotterdam (1940) en Den Haag (1945, Bezuidenhout). Ook wanneer je informatie uit Emmerich (Dld.) wilt hebben van vóór 1940, wetend dat die stad op 7 oktober 1944 door de geallieerden voor 97% werd vernietigd.

Remigratie

Met dat laatste probleem zat ik, toen ik informatie over de periode 1928-1940 uit Hüthum (gem. Emmerich, Dld.) wilde hebben. Ik wist dat een oom van mij, Dirk de Mos (1903, tuinman), tijdens de economische crisis eind twintiger jaren vanuit het Westland emigreerde naar Hüthum. Hij wilde daar een toekomst opbouwen door te gaan werken op een tuindersbedrijf.

Echter, hij verbleef daar maar tot 1936, omdat de veranderende politieke sfeer in Duitsland voor hem te link werd. Hij remigreerde toen naar Nederland, naar het 5 km verderop gelegen ’s-Heerenberg. Ik heb daarover uit diverse bronnen de nodige informatie kunnen krijgen.

Bron 1 – Gemeente Westland

De eerste bron was de Gemeente Westland, waar Dirk tijdelijk van 1930-1931 met zijn echtgenote en de inmiddels in 1929 te Hüthum geboren dochter in het ouderlijk huis was komen wonen: “afkomstig uit Hüthum (gem. Emmerich, Dld.)”. Dirk’s vader (Arie de Mos, 1882, Naaldwijk) had in deze crisisjaren zijn beroep als mandenmaker in het Westland aan de wilgen gehangen, en ging in Den Haag bij het kadaster werken.

Hij verhuisde op 5 november 1930 met zijn echtgenote en hun twee jongste kinderen van Naaldwijk (gem. Westland) naar Den Haag. De twee oudere kinderen, Arie (1913, mijn vader, oud 17 jaar) en Willem Frans (1915, 15 jaar) bleven tijdelijk in het ouderlijk huis in Naaldwijk achter. Nu onder de hoede van hun oudste broer Dirk (1903, 27 jaar), totdat er in Den Haag een grotere woning zou zijn gevonden.

Op 9 november 1931 was dat gelukt. Arie (1913, nu 18 jaar) en Willem Frans (1915, 16 jaar) gaan naar hun ouders in Den Haag. Dirk (1903) gaat dan met echtgenote en dochter weer als tuinman terug naar Hüthum (Emmerich, Dld.).

Bron 2 – Gemeente Den Haag

Uit de Gezinskaart van Dirk’s ouders van de Gemeente Den Haag bleek dat hun zoon Arie de Mos (1913, tuindersknecht) op 6 februari 1932 is uitgeschreven en (tijdelijk) gaan wonen bij zijn oudere broer Dirk in Hüthum. Vijf maanden later, op 2 juli 1932 keert Arie weer terug bij zijn ouders in Den Haag.

Helaas kan ik niemand meer vragen hoe dat allemaal is verlopen in die crisisjaren, maar ik kan me er iets bij voorstellen. Telefonisch contact was er nog niet. Er werd denkelijk door de 18-jarige Arie (of door zijn vader) een briefkaart gestuurd naar Duitsland:
“Beste Dirk, kan ik bij jouw komen werken? Ik vind in Den Haag geen werk in de tuinbouw”.
Na veel heen en weer geschrijf wordt dan aan die lange reis begonnen. Toch ook nog een hele onderneming voor die tijd.

Na vijf maanden verblijf in Duitsland op een tuinderij keert Arie weer terug naar moeders pappot in Den Haag. Hij kan daar als fietsreparateur gaan werken, ontmoet in dezelfde straat de uit Gouda afkomstige Lijntje Hoogeveen (mijn moeder), waarmee hij in 1937 in het huwelijk treedt.

Bron 3 – Gemeente Montferland (’s-Heerenberg)

In 1936 remigreert Dirk (1903) dan definitief met zijn echtgenote, hun dochter en de nog in 1932 in Emmerich (Dld.) geboren zoon naar het iets verderop gelegen ’s-Heerenberg (NL). Zij worden hier op 9 september 1936 ingeschreven: “afkomstig uit Hüthum”. Daar hebben ze tot na WO II gewoond en zijn toen naar Den Haag verhuisd.

Bron 4 – Gemeente Emmerich (Hüthum, Dld.)

Om te weten te komen op welke adressen Dirk De Mos (1903) in Hüthum heeft gewoond en op welke datum hij zich daar heeft gevestigd, heb ik contact opgenomen met het Stadtarchiv Emmerich. Daarvan kreeg ik de 2 adressen in Hüthum, die vermeld staan op de geboorteaktes van de 2 kinderen (geboren in 1929 en 1932).

Overige informatie (aankomst- en vertrekdata) konden zij helaas nergens terugvinden. Na het Stadtarchiv Emmerich op de hoogte te hebben gebracht van mijn al gevonden informaties, kreeg ik op 18 maart 2022 het volgende antwoord (vertaald):

Goedemorgen meneer de Mos,

Bedankt voor deze informatie. Ik ben blij dat U het ook gevonden hebt! De archiefvoorraad / de historische registratiebestanden zouden zeker meer bevatten als Emmerich niet voor 97% was vernietigd tijdens de aanval door geallieerde vliegeenheden op 7 oktober 1944.

Vriendelijke groeten,
Ines Hessling
Stadt Emmerich am Rhein - Stabsstelle Kommunikation und Archiv Stadtarchiv

Toeval?

De hiervoor al genoemde Dirk’s broer Arie de Mos (geboren te Naaldwijk in 1913, mijn vader) was in 1937 in Den Haag gehuwd. In juni 1938 werd hun oudste zoon Arie geboren en in februari 1940 hun dochter Wilhelmina. Omdat Den Haag onveilig werd, zijn mijn ouders in de loop van 1940 verhuisd naar ’s-Heerenberg. Daar woonde broer Dirk ook al met zijn gezin, afkomstig uit Hüthum. In ‘s-Heerenberg zijn daar in 1943 Arie’s en Lijntje’s zoon Hans en in 1946 Peter (ondergetekende) geboren.

Geboren in ’s-Heerenberg (Gld.) werd ik voor mijn werkgever in 1972 geplaatst in Den Haag. In 1979 kreeg ik de vraag of ik wilde worden overgeplaatst naar Het Westland. Terug naar de roots? Met echtgenote en 2 dochters gingen wij wonen in Naaldwijk (gem. Westland). Toevallig de geboorteplaats van mijn vader en mijn grootvader.

Nee, toeval bestaat niet, zeg ik altijd, al twijfel ik wel eens aan die uitspraak.

Bronnen

Archief Gemeente Westland Archief Den Haag Archief Gemeente Montferland Archief Gemeente Emmerich (D) Over Arie de Mos

Herkomstonderzoek wordt makkelijker | Bezoek het Famillement | Stamboomonderzoek en kunst | Publiceer je stamboom
Aktes laten scannen van uit je luie stoel
Jeremias was een dappere officier
Geboren als Belg, maar…
Laat je voorouders spreken met Livestory!
Emigreren en weer remigreren is iets van alle tijden’
Deel dit artikel op

Ga naar de auteurspagina

Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory
Deel dit artikel op