Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein

Wat heeft het Gemaal van Gerssen in Oudenrijn met mijn voorouders te maken?

Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein
Bron: Lisette Geel-Gerssen, Schilderij in olieverf door mijn opa Gerrit Gerssen van het gemaal en het woonhuis. Hij schilderde dit na zijn pensioen, toen het gemaal er niet meer stond. Het verhaal gaat dat mijn opa begon met schilderen toen hij per ongeluk een Teleac-cursus thuisgestuurd kreeg die niet voor hem bestemd was.

Toen ik klein was zei mijn vader, als we op een bepaald punt op de snelweg waren: ‘Hier ben ik geboren. Maar ons huis bestaat niet meer.’ We waren dan op of rond verkeersplein Oudenrijn. Mijn vader is inmiddels al heel lang overleden – in 1993 al – en ik kan hem niets meer vragen over vroeger. In gesprekken met familieleden die nog leven en in het archief kwam ik iets meer te weten.

Mijn vader werd in 1943 geboren in het buurtschap Oudenrijn, aan de Taatsendijk nummer 10, het huis naast het gemaal. De Taatsendijk was bijna 5 km en lag op de grens van de polders Oudenrijn en Heycop aan de ene kant en de polders Papendorp en Galecop aan de andere.

Eeuwenlang zorgden molens voor de bemaling van de polders. In 1880 nam het stoomgemaal aan de Taatsendijk deze bemaling over. Rond 1914 kreeg het gemaal ook een elektrische pomp. Zowel mijn overgrootvader als mijn opa waren machinist op dit gemaal.

Familiegemaal

Mijn overgrootvader Ambrosius van den Ham was eerst machinist van dit gemaal, vanaf 1922.

Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein

Mijn opa Gerrit Gerssen, zijn schoonzoon, nam het stokje over in 1942. Het verhaal in de familie gaat dat dit de manier was om niet naar Duitsland gestuurd te worden in de oorlog. Anders dan zijn schoonvader was mijn opa geen machinist, maar timmerman. Zijn vrouw – mijn oma dus – en kinderen namen dan ook een deel van het werk op het gemaal voor hun rekening. Het werk op een gemaal was overig heel interessant en ook bewerkelijk. Dit was de reden dat het woonhuis van een machinist dichtbij een gemaal moest staan.

Mijn opa kreeg een vaste aanstelling en zou tot zijn pensioen machinist blijven. Eerst van het gemaal in Oudenrijn, later van een nieuw elektrisch gemaal in Jutphaas; in de volksmond werd dit gemaal het Gemaal van Gerssen genoemd. Dat gemaal staat er nog, aan het Papendorpsepad.

De aanstelling van mijn opa als machinist.

aanstellingsbrief

Jeugd op gemaal Heycop

Het gezin bestond uit vader en moeder, twee zoons en vier dochters. Van mijn vaders gezin zijn alleen nog twee zussen, mijn tantes, in leven. De een vertelde dat zij de machines weleens moest oliën. Mijn oma, en ook soms een van de kinderen, moest regelmatig ’s nachts haar bed uit om ruig te verwijderen uit de krooshekken.

Mijn oma, Mietje van den Ham, als jonge vrouw in de machinekamer van het gemaal.

Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein

De kinderen van het gezin Gerssen bij hun huis aan de Taatsendijk.

Kinderen gezin Gerssen

Maar wat ik ook hoorde is hoe het gezin zwemles van mijn opa kreeg in de Taatschen Vliet. Een opgerolde handdoek om hun buik, aan een lange stok. Naar school in de winter was uren lopen. Op zich zijn het kleine, warme – en soms minder warme – verhalen die overal voorkwamen en op zich niet verschillen van veel andere verhalen. De mooiste is misschien wel dat er tijdens de afwas muziek werd gemaakt en gezongen.

Gemaal op Topotijdreis

Met de uitbreiding van het verkeersknooppunt Oudenrijn verdween zoals gezegd het gemaal. In de jaren 1930 werd gewerkt aan de aanleg van de snelwegen A12 en A2 en de verkeersrotonde Oudenrijn, die later zou uitgroeien tot knooppunt Oudenrijn. Kijken naar de aanleg daarvan was voor de kinderen Gerssen een avontuur, maar het betekende ook een eind van het huis waar ze opgroeiden. In 1967 werd het klaverblad in gebruik genomen; het gezin was toen al verhuisd.

Een blik op Topotijdreis, een soort tijdreisapp, met als zoekterm ‘Taatsendijk Utrecht’, laat zien dat er nog geen gemaal was in 1880. In 1886 staat het gemaal er wel, en in 1950 ligt het verkeersplein naast het gemaal. Weer 20 jaar later is alles rond het gemaal verdwenen.

Topotijdreis 1886.

Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein

Topotijdreis 1950.

Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein

Overigens: de Taatsendijk bestaat nog wel. Er staat zelfs nog een boerderij van zo’n 100 jaar oud.

Ten slotte

Het beroep van mijn opa is altijd bij hem gebleven. In 1998 kreeg ik een brief van hem. Hij woonde toen als weduwnaar aan de Lekdijk in Nieuwegein. Hij schreef:

‘De rivier de Lek lijkt wel een zee! De uiterwaarden staan vol. Gelukkig behoef ik niet meer te malen.’

brief van opa

Ida G.M. Gerhardt schreef overigens een gedicht over een bezoek aan een gemaal waar haar vader waterstanden moest aflezen. Ik hoop dat de magie die hieruit spreekt enigszins raakt aan de kindertijd van mijn vader en zijn broers en zussen.

Gemaal: dat is je vader horen noemen die vreemde woorden van een andere taal als hij de waterstand leest van de schaal; te ademen in het onbenoembaar zoemen.

Verder lezen

Gemalen in NL Topotijdreis

Wiske en haar 10 onwettige kinderen
Doodsoorzaken in NL en België
Over heraldiek en familiewapens
De evolutie van de achternaam Keurntjes
‘Gemaal van Gerssen in Oudenrijn, van geboorteplek tot verkeersplein’
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
Lisette-Geel-JolandaKruseFotografie.jpg

Mijn naam is Lisette Geel-Gerssen (1971). In mijn dagelijks leven ben ik abstract fotograaf en schrijf ik als zelfstandig strategisch communicatieadviseur verhalen op van organisaties en ondernemers. Altijd op zoek naar de essentie, in woorden en in beelden. Misschien is het daarom dat ik me ook bezighoud met stamboomonderzoek.  Ik hou van het speuren naar waar ik vandaan kom. Wat me het meeste bezighoudt is het verhaal creëren met de feiten die ik vind. Momenteel onderzoek ik vooral mijn voormoederlijn. Deze vrouwen waren arm en leefden in Utrecht. Met onderzoek en verbeelding breng ik hun levens tot leven.

Namen die ik o.a. onderzoek: Broer, Tieland, Van der Wolk, Malet, Van der Steen (Utrecht), Gerssen (provincie Utrecht), Scheepmaker en De Graaff (Amsterdam)

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...