Grote kans dat je hier foto’s van je voorouders vindt

Foto’s zeggen meer dan duizend woorden, die zinsnede is onverkort ook op onze voorouders van toepassing.

voorouders-pixabay-ivl-yolanda-lippens-yory.jpg
Foto: Pixabay

Hoe vaak we als genealoog van een familielid horen hoe onze voorouders eruitzagen, en al die gegevens uit de gevangenisregisters en militaire stamboeken over de fysieke eigenschappen van onze voorouders. Niets spreekt meer tot de verbeelding dan een foto van ze.

Veel bronnen

Het geeft je de tijd en de gelegenheid ze eens diep in de ogen te kunnen kijken, je ziet ook meteen hoe hen het leven is vergaan. Dat is immers de kracht van foto’s. Je vraagt je wellicht af hoe je überhaupt foto’s van ze gaat vinden, zeker voor wat betreft de generaties die verder terug in het verleden liggen.

Wellicht is de eerste bron waar je aan denkt je eigen directe en verre familie. Maar het is beslist niet de enige bron, want de archieven hebben je namelijk nog veel meer bronnenmateriaal met foto’s te bieden.

Bezoek je familie

Veruit de meest voor de hand liggende bron, zoals in de introductie al werd opgemerkt, is je eigen familie. Grote kans dat er bij de broers en zussen van je grootouders nog diverse oude familiefoto’s te vinden zijn. Mocht je de verzameling van je eigen grootouders inmiddels al tot de bodem hebben uitgeplozen.

Schroom niet om ze eens een bezoekje te brengen, dat wordt vaak gewaardeerd. Je kan het ook hogerop zoeken, bij neven en nichten van je grootouders. Dit heeft helaas wel iets meer voeten in de aarde. Je moet namelijk eerst in kaart brengen welke neven en nichten er allemaal zijn. De verscherpte privacyregels maken dit natuurlijk niet makkelijk.

Beeld- en krantenbanken

Een andere categorie waardevolle bronnen die tamelijk bekend is, wordt gevormd door de beeldbanken en de krantenbanken. In de beeldbanken van regionale archieven tref je regelmatig (zeer) oude foto’s aan van personen die in een dorp of stad van grote betekenis zijn geweest. Maar ook burgemeesters, notarissen, rechters, die juist onder de gewone bevolking bekend, geliefd of berucht waren.

Er is geen betere brug naar het verleden dan een scherpe foto.’
Michiel Hendryckx, Vlaams fotograaf en schrijver (1951-)


Naast de beeldbanken zijn er ook krantenbanken. Zoals de naam al zegt, gaat het dus echt om kranten. Vaak tref je in de regionale kranten vanaf de jaren 1920 met regelmaat foto’s of portretten aan van personen die hun gouden of zelfs diamanten jubileum vierden. Bij hoge uitzondering zitten er ook nog wel eens foto’s tussen van jongere jubilea.

Foto’s van militaire voorouders

Ook militairen zijn wel vaker op de gevoelige plaat gezet. Een categorie militairen bij uitstek van wie er veel foto’s bewaard zijn gebleven, is die van Belgische militairen die tijdens de Eerste Wereldoorlog gediend hebben. Vaak werden zijn bij indiensttreding op de foto gezet, voor familieleden vaak een aandenken aan hun moedige en heldhaftige broer, oom, neef, vader.

Diverse regionale websites zijn in het bezit van deze portretten. Daarnaast bewaren het Koninklijk Legermuseum in België en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie diverse portretten en andere (actie)foto’s van Belgische en Nederlandse militairen. Het NIMH biedt deze foto’s aan op zijn website. De foto’s van het Koninklijk Legermuseum zijn echter alleen ter plaatse in Brussel te bekijken.

Migratiegeschiedenis

Archiefbronnen met betrekking tot migratie van voorouders en familieleden zijn soms ook absoluut de moeite waard om eens een kijkje in te nemen. Een bron bij uitstek waar je vanaf de jaren 1920 veel portretfoto’s zal aantreffen, zijn de vreemdelingendossiers van de stad Antwerpen en haar districten.

Veel Noord-Brabanders en ook veel andere Nederlanders zijn naar België vertrokken. Hun verblijf was soms tijdelijke of permanent. Van deze migranten werd een vreemdelingendossier opgesteld met adreswijzigingen, werkzaamheden en vaak een portretfoto van de immigrant. De Antwerpse vreemdelingendossiers zijn gedeeltelijk op FamilySearch raadpleegbaar, maar ook op de site van het Felix Archief.

Identiteitsdocumenten

Een andere interessante bron die betrekking heeft op de migratiegeschiedenis, is te vinden in de inventarissen van gemeentebesturen. Met regelmaat tref je hier een inventarisnummer aan dat

  • paspoorten,
  • bewijzen van Nederlanderschap,
  • nationaliteitsbewijzen
  • en andere identiteits- en uitreisstukken bevat.

Dit betreft wel een hele specifieke bron, je moet maar net het geluk hebben hier een foto van je voorouder in tegen te komen. Het loont dus vooral de moeite als je weet dat je voorouder tussen 1920-1950 voor korte of langere tijd Nederland of België heeft verlaten, om bijvoorbeeld in Duitsland of Frankrijk te gaan werken. B.v. als seizoensarbeider, mijnwerker, of wellicht een ander beroep. Niet op ieder document vind je een foto, de kans is groter bij stukken na de jaren 1930.

Bedelaars en landlopers

Wellicht minder bekend of voor de hand liggend, maar ook arme mensen werden met regelmaat op de gevoelige plaat gezet. In de 19e eeuw werd er onder Koning Willem I een geheel nieuw beleid opgezet over de heropvoeding, re-integratie en resocialisatie van armen, bedelaars en landlopers.

Hiervoor werden meerdere gestichten opgericht om deze mensen een nieuw bestaan zicht op de toekomst te geven. Deze gestichten werden later bekend als de Koloniën van Weldadigheid, ook wel de Ommerschans en Veenhuizen genoemd. De laatste jaren hebben zij veel bekendheid gekregen. Het Drents Archief is dan ook begonnen met het digitaliseren en indexeren van alle archiefstukken met betrekking tot deze landlopers.

Signalementskaarten

Grote kans dat je hier foto's van je voorouders vindt
Signalementenkaart van een kolonist in de Ommerschans, Thomas Janssen uit Goes, Drents Archief

Een bron voor foto’s van je voorouders, zijn bij uitstek de signalementskaarten RWI (Rijkswerkinrichting). Zij bevatten vaak twee foto’s per persoon, eentje van de voorkant en eentje van de zijkant. Verder werden ook alle fysieke eigenschappen van deze persoon beschreven en werden ook diverse vingerafdrukken afgenomen.

Ook in België hebben deze Koloniën van Weldadigheid bestaan. België kende er namelijk twee, Merksplas-Kolonie en Wortel-Kolonie. Recent is men begonnen de Belgische inlichtingenfiches te digitaliseren. Dit project ‘Dwaallichten’ is bijna afgerond en de fiches zullen straks digitaal raadpleegbaar zijn.

Ook interessant zijn de criminelen in het Stadsarchief Amsterdam en in het Fries Fotoarchief bij Tresoar. De foto’s werden in een dossier bijgehouden met als reden deze criminelen toch in de gaten te houden en indien nodig snel op te sporen.

Deze signalementskaarten bevatten enkele gegevens over de fysieke eigenschappen van de crimineel, inclusief een foto en soms zelfs zijn criminele bijnaam. Het Fries Fotoarchief bevat portretten van criminelen, meestal in een betere kwaliteit. Het gaat bij beide bronnen om foto’s van criminelen die zijn vrijgelaten tussen 1880-1917.

Geheim Register Ontslagen Gevangenen

Een beslist interessante categorie zijn de criminele familieleden. Vooropgesteld dat “kleine boefjes” weinig aandacht kregen, zijn degene die misdrijven hebben pleegden of als veelpleger met regelmaat “de bak indraaiden”, dan is er grote kans dat zij wel op de foto zijn gezet.

Mocht je een foto zoeken van een criminele voorouder of familielid, dan zijn er op zijn minst vier bronnen die foto’s bevatten van criminelen uit binnen- én buitenland. Eén daarvan is het Geheim Register van Ontslagen Gevangenen van het Brabants Historisch Informatie Centrum.

In 1882 bepaalde Minister van Justitie Anthony Modderman, de vormgever van ons huidige Wetboek van Strafrecht uit 1886, dat hij ontslagen gevangenen op de foto wilde zetten. Het ging hem vooral om de veelplegers, die wellicht een gevaar of risico voor de samenleving konden vormen. Dit register bevat foto’s van Nederlandse en Belgische criminelen tussen 1882-1896.

Oude glasplaten

Een andere interessante en bijzondere bron zijn de glasplaten van criminelen die zijn gevonden in de gevangenis Blokhuispoort in Leeuwarden. Deze glasplaten zijn geheel digitaal te raadplegen op de website van Gevangen in Glas. Ze worden nog iedere dag aangevuld met details over de betreffende crimineel die op de glasplaat is vastgelegd.

Nog niet van alle criminelen die op de glasplaten te vinden zijn is inmiddels de identiteit achterhaald. Dus het is zeker de moeite om zelf eens op ontdekking te gaan en wellicht een voorouder of familielid te identificeren. Je vindt bij Gevangen in Glas de glasplaten van criminelen tussen, globaal gezegd, 1880-1920.

Conclusie

Zoals je ziet, er zijn tal van mogelijkheden om mooie oude foto’s van je (verre) voorouders te gaan vinden.

Grote kans dat je hier foto's van je voorouders vindt
Gevangen in Glas, foto van Henricus Antonius Snoeren, broer van mijn betovergrootvader.

Overzicht van bronnen voor onderzoek

Geheim Register Ontslagen Gevangenen Fries Fotoarchief Signalementenregisters Amsterdam Geheim Register Ontslagen Gevangenen BHIC Belgische Koloniën van Weldadigheid Nederlandse Koloniën van Weldadigheid Identiteitsdocumenten BHIC Vreemdelingendossiers Antwerpen NL Instituut Militaire Historie Krantenbanken Beeldbanken Belgische beeldbanken Belgische krantenbanken Fototheek Koninklijk Legermuseum Brussel Militairen 1e Wereldoorlog

Vergeet nooit meer een verjaardag | Hilarische spotprenten | Excel gebruiken voor je stamboom?
Het jonge Flevolands Archief
Over Parochieregisters
Generaties kinderen benoemen
Meisjesnaam bestaat niet meer!
‘Grote kans dat je hier foto’s van je voorouders vindt’

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory