Handleiding voor DTB boeken (Doop, Trouw, Begraven)

Bij stamboomonderzoek is een handleiding voor DTB boeken wel handig.

handleiding dtb boekenOm meer kennis te krijgen van ‘aktes’ voor 1811, is deze handleiding handig om meer duidelijkheid te krijgen hoe persoonsregistraties voor de tijd van het bevolkingsregister verliepen.

Voor de tijd dat de Burgerlijke Stand (Bevolkingsregister) werd ingevoerd in 1811, werden alle geboortes, huwelijken en overlijden geregistreerd door de kerken.

Ze schreven deze registraties in de DTB boeken, ofwel de Doop-, Trouw- en Begraafboeken.

De officiële naam hiervoor was ‘Retroacta van de Burgerlijke Stand‘.

Helaas zijn de bronnen van het DTB register niet helemaal compleet.

Want toen de kerken hun registers in 1811 verplicht moesten overdragen aan de Burgerlijke Stand, werd dit niet altijd opgevolgd.

Momenteel staan er nog zeker honderden DTB boeken bij dominees thuis in de boekenkast. Zonder enige bescherming!

‘Ik doop mijn pen niet in de inkt, maar in het leven. ‘
– Blaise Cendrars, Zwitsers-Franse schrijver

Hoe zijn de DTB registers ontstaan?

Alle kerken werden in 1563 door het ‘Concilie van Trente‘ verplicht om huwelijksregisters te maken volgens een vaste werkwijze.

Later werden er ook doop en overlijden en begrafenis registers gemaakt, maar dat was niet verplicht.

Het oudste begrafenisregister is te vinden in Leuven, België, die gestart is in 1540. In Amsterdam bevindt zich het oudste doopboek van Nederland en start vanaf 1564.

Het oudste trouwregister komt uit Deventer uit 1542. Iedere kerk had zijn eigen DTB registers.

Ook na 1811 bleven de kerken alle dopen, huwelijken en begrafenissen registreren, alleen werden deze niet meer gedeeld met de overheid.

Ik hoop met deze handleiding voor de DTB registers en boeken wat meer inzicht te geven hoe je daarin je weg kunt vinden.

Fouten in familienamen

Niet iedereen had een vaste achternaam, en de meesten waren analfabeet door gebrek aan opleiding en armoede. Maar de pastoor kon redelijk schrijven.

Toch werden er veel fouten in het DTB register gemaakt, omdat er geen vaste spelling bestond en daarbij, alles ging op gehoor. Daarbij werd er niets gecontroleerd, dus wat er staat moet aangenomen worden.

Daarbij werden in een bepaalde periode oude maandnamen gebruikt, zoals sprokkelmaand, oogstmaand of wijnmaand. Hier vind je een lijst met de maanden die we nu gebruiken.

Doopboeken

In het doopboek staat de voornaam van de dopeling, de doopdatum, en de namen van de ouders. Bij iedere aangifte moesten twee getuigen zijn, in de RK boeken waren dit de peter en meter.

Wanneer het pasgeboren kind een vondeling was, of de ouders waren niet gehuwd, werd dit ook vermeld.

Iedere kerk had zijn eigen methode voor de invulling van de DTB boeken. Dit verschilde per locatie en jaar. Er was dus niet een standaard, dus ook geen handleiding voor de pastoor die de DTB registers bijhield. Later ging men meer informatie noteren, zoals de geboortedatum.

N.N.

Als er bij een doop de vermelding staat ‘Filius septimus legitimus‘ was er sprake van een ‘zevende kind’, die vaak een voorkeurspositie had bij de pastoor.

Dit kan je redelijk controleren dankzij de vernoemingsregels. Als sprake was van een onwettig kind of zelfs een kraamvrouwbekentenis, dan werd hier ook een aantekening van gemaakt.

Als er N.N. staat vermeld, dan betreft het een doodgeboren baby. N.N. betekent Nomen Nescio, Latijns voor ‘levenloos geboren kinderen’.

Tip: Maak gebruik van de Zoekopdracht monitor en het automatisch vinden van scans. En wat dacht je van de mega collectie van de Stamboomgids?

Trouwboeken

Ook voor 1811 werd er belangrijke informatie in een trouwboek opgeschreven. Men trouwde in het stadhuis, maar kon dit ook in een kerk.

Echter alleen in (Hervormde) kerken die daar een vergunning voor hadden.

De uiteindelijke vermelding van het huwelijk was erg summier met alleen datum en de namen, maar het ondertrouw boek bevat de meeste informatie:

  • Data van ondertrouw (3 weken vooraf), huwelijksaankondiging, huwelijksdag (ook als dit ergens anders gaat plaatsvinden), evt. afkondigingen.
  • Namen van de bruidegom en bruid.
  • Of zij eerder gehuwd zijn geweest, of weduwnaar of weduwe zijn
  • Godsdienst (alhoewel het aannemelijk is dat men b.v. Luthers is als men in een Lutherse kerk trouwt).
  • Woonplaatsen van de bruidegom en bruid.
  • Namen van de ouders en getuigen (pas vanaf 18e eeuw). Soms werd er ook een Gilde vermeld

In de 19e eeuw was er overigens vanuit de bevolking veel weerstand tegen het Bevolkingsregister. In de kerk konden ze namelijk. gratis trouwen (behalve een eventuele gift voor de kerk).

Maar trouwen voor de gemeente kostte geld! Door de armoede werd er vaak niet officieel getrouwd, met onwettige kinderen als gevolg.

Begraafboeken

Een overleden persoon werd begraven op een algemene begraafplaats, of in een hervormde of Lutherse kerk die begraafrecht hadden. In het begraafboek (de B in DTB register) werd de naam van de overledene genoteerd, met de datum van de begrafenis. Deze data verschillen dus!

Als er extra namen bijstaan, zijn dit vaak de ouders van het overleden kind, of de nog levende partner (vaak alleen de man). Soms stond het grafnummer of -plek er bij.

Als er veel mensen op dezelfde dag zijn overleden, kan er sprake zijn van een ramp in die regio.

De Mormonen hebben bijna alle DTB register op microfilm gezet en zijn toegankelijk via verschillende websites met handleiding.

Als je ondanks de datum, toch niet de juiste akte kunt vinden, check dan deze lijst met vragen om je vlot te trekken. Als je op Google gaat zoeken, zorg dan dat je de juiste technieken gebruikt.

Amsterdamse uitspraken voor doodgaan

Conclusie

Kortom, deze handleiding voor het DTB register en DTB boeken zal het zoeken in de registers voor je stamboom makkelijker maken. Zodra je wat bekender wordt in de opzet en het oude handschrift gaat herkennen, kan je er pareltjes uithalen. Als je meer hulp nodig hebt, kan je altijd een vraag stellen op een stamboomforum.

Ongeacht welke soort stamboom je gaat opzetten, je krijgt absoluut te maken met de DTB registers, waardoor deze handleiding goed van pas kan komen.

Eén van de oudste doopaktes die ik heb gevonden, is van mijn oudovergrootvader Jacobus Morison, geboren 4 okt 1733, te Utrecht.

handleiding dtb boeken

Lees ook:

Als je de juiste akte hebt gevonden, maak hier dan direct een screenshot van het hele scherm zodat je bewijs van de akte hebt. Het is een grote valkuil om maar een stukje te screenshotten.

Zijn Smart Matches wel zo smart?
Maak een Genealogie Startpagina
Facebook Live: Verrijk je stamboom (1/3)
Een verplichte stamboom voor de elite
Kleutergebrabbel op oom- en tantedag
Zo kan je je stamboom interpreteren
Mijn interview in de EO gids
Je betbetbet overgrootvader
Verrijk je stamboom (2/3) en (3/3)
O jee, ik heb een borrelende baarmoeder

‘Handleiding voor het DTB Register’

Open Archieven Genealogie Online Stamboomforum Zoekmonitor Werkbalk Akte Inspirator Overzicht bronnen Family Search Genealix Delpher Familieberichten Notariële archieven
Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory