Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Heb jij ook soldaten onder jouw Belgische voorouders?

Mogelijk heb je al eens een of meerdere soldaten onder je Belgische voorouders gevonden. Helaas is het vinden van informatie hierover niet gemakkelijk.

belgische-soldaten-wikimedia-ivl-yolanda-lippens-yory
Bron: Wikimedia, Belgische Revolutie – de Septemberdagen op de Grote Markt te Brussel, 1830, Gustaaf Wappers, 1835

Dit komt omdat het huidige Belgische grondgebied doorheen de eeuwen tot verschillende staten heeft behoord. Om je op weg te helpen schets ik de ontwikkeling van het Belgisch grondgebied. Ik zet uiteen waar je in welke periode terecht kan om informatie over Belgische soldaten te vinden.

Geen dienstplicht

Tussen 1543 en 1713 stond het Belgisch grondgebied grotendeels onder Spaans bewind, met de toepasselijke naam Spaanse Nederlanden. Na 1713 kregen de Oostenrijkers er de macht, waarna het grondgebied de Oostenrijkse Nederlanden heette, ook wel ‘Belgium Austriacum‘ genoemd.

Grote delen van de huidige provincies Luik, Nederlands en Belgisch Limburg vielen buiten dit grondgebied, en maakten deel uit van het Prinsbisdom Luik. Zowel in de Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden, als in het Prinsbisdom Luik heeft geen dienstplicht bestaan.

Franse tijd (1795-1814)

Op 1 oktober 1795 werden zowel de Oostenrijkse Nederlanden als het Prinsbisdom Luik bij de Eerste Franse Republiek ingelijfd. Ook het grondgebied van de huidige Nederlandse provincie Limburg werd in zijn geheel bij het grondgebied van de republiek betrokken.

In de republiek werd op 5 september 1798 de militaire dienstplicht ingevoerd. Dit betekende dat de loting en inlijving van soldaten geadministreerd werden. De militaire stamboeken (‘Registres Matricules’) zijn digitaal te raadplegen op de site ‘Mémoire des Hommes’ (zie onder).

Napoleon wordt keizer

Heb jij ook soldaten onder jouw Belgische voorouders?
Bron: Wikipedia. Keizer Napoleon op zijn troon, Jean Auguste Dominique Ingres, 1806

De Eerste Franse Republiek kwam ten einde toen Napoleon op 18 mei 1804 keizer werd van het Eerste Franse Keizerrijk. Vanzelfsprekend maakten het huidige Belgische grondgebied en de huidige Nederlandse provincie Limburg ook deel uit van dit nieuwe keizerrijk.

Ook in het Eerste Franse Keizerrijk bestond er een militaire dienstplicht. De militaire stamboeken uit deze periode zijn ook op ‘Mémoire des Hommes’ raadpleegbaar. Op 11 april 1814 deed Napoleon troonsafstand, maar tijdens de ‘Honderd Dagen’ werd toch geprobeerd het keizerrijk te redden. In de Slag bij Waterloo op 18 juni 1815 werd Napoleon definitief verslagen.

Hollands tijdvak (1815-1830)

Tussen februari 1814 en september 1815 heerste er, mede door het uiteenvallen van het Eerste Franse Keizerrijk, politieke onrust op het Belgische grondgebied. Hiervoor kwam een voorlopige regering, het Generaal Gouvernement van België. Na onderhandelingen werd het huidige grondgebied van Nederland, België en Luxemburg verenigd in een nieuwe staat, het Koninkrijk der Nederlanden.

Op 24 augustus 1815 werd de grondwet van deze nieuwe staat ondertekend. Op 16 september 1815 trad de regering van het Generaal Gouvernement van België af. Hiermee werd het huidige Belgische grondgebied onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden.

De Nationale Militie

Een militaire dienstplicht, de ‘Nationale Militie’ genoemd, bleef in het Koninkrijk der Nederlanden naar Frans voorbeeld voortbestaan. De militaire stamboeken uit het ‘Hollands Tijdvak’, zoals die tussen 1815-1830 in België bekendstaat, zijn digitaal raadpleegbaar via het Nationaal Archief en deels op FamilySearch.

Sommige ‘Belgen’ waren echter als soldaat actief in een van de Nederlandse kolonies. Dit was met name in het toenmalige Nederlands-Indië. Ook deze militaire stamboeken kan je online bij het Nationaal Archief vinden.

België bestaat uit twee aparte landen: enerzijds de Belgen, anderzijds hun politici.’
Tom Lanoye, Vlaams dichter, roman- en toneelschrijver en columnist (1958-)


Onvrede onder zuidelijke inwoners

In de tijd dat het huidige Belgische grondgebied deel uitmaakte van het Koninkrijk der Nederlanden, ontstond er een groeiende ontevredenheid onder de inwoners van het zuidelijke koninkrijk. In eerste instantie met name bij de bevolking op het Franstalige grondgebied en de Franstalige elite, wat nu Vlaanderen is.

Heb jij ook soldaten onder jouw Belgische voorouders?
Bron: Dwars.be, Opera ‘La Muette de Portici’, François Grenier de Saint-Martin

De ontevredenheid bereikte zijn hoogtepunt bij de opvoering van de opera ‘De Stomme van Portici’ op 25 augustus 1830 in de Brusselse schouwburg, welke een aanzet vormde voor een periode van georganiseerde rellen.

Op 4 oktober 1830 riep het Voorlopig Bewind de onafhankelijkheid van de Zuidelijke Nederlanden uit. De grondwet van het Koninkrijk België werd op 7 februari 1831 aangenomen.

Massale desertie

Tijdens deze ‘Belgische revolutie’, in Nederland de ‘Belgische opstand’ genoemd, deserteerden de soldaten uit het zuidelijke koninkrijk en masse. Voor het Nederlandse leger was dit een zware klap, daar juist die soldaten het grootste aandeel van de infanteristen (soldaten te voet) vormden.

Koning Willem I zou pas op 19 april 1839 in het Verdrag van Londen de Belgische onafhankelijkheid erkennen. Tussen 1830 en 1839 bleef de huidige Nederlandse provincie Limburg, met uitzondering van Mook en Maastricht, onderdeel van het nieuwe Koninkrijk België.

Koninkrijk België (vanaf 1830)

In oktober 1830 richtte het Koninkrijk België een eigen leger met dienstplicht op. In 1995 werd deze dienstplicht afgeschaft. De Belgische militaire stamboeken (1830-1898) zijn deels via FamilySearch raadpleegbaar. Het gaat echter om een klein aantal regimenten.

Helaas zijn niet alle militaire stamboeken bewaard gebleven. De bewaard gebleven originele stamboeken konden tot voor kort in het Koninklijk Legermuseum in Brussel ingezien worden, maar worden momenteel naar het Rijksarchief in België overgebracht. Daarnaast bewaart het Koninklijk Legermuseum persoonlijke militaire dossiers met uitgebreide informatie over Belgische soldaten en allerlei andere militaire archiefstukken. Voor deze informatie dien je ter plaatse te gaan.

Lotingsregisters en andere bronnen

Zowel het Rijksarchief in België als diverse stadsarchieven bewaren de lotingsregisters van de Belgische militie. Als jouw voorouder daadwerkelijk in dienst trad, dan vind je in de kolom “Aanmerkingen” doorgaans ook het regiment waarbij hij werd ingedeeld.

lotingsregister
Lotingsregister met de inschrijving van mijn betovergrootvader Joannes Baptista Marinus, lichting 1889 van het kanton Turnhout.

Ook aan de hand van de militiecertificaten die je in de huwelijksbijlagen vindt, kan je soms het regiment achterhalen, waarbij jouw voorouder werd ingedeeld.

Conclusie

Daar veel bronnen al gedigitaliseerd zijn, is het dus slim om naar informatie over Belgische soldaten op zoek te gaan. Ondanks dat de benodigde bronnen bij verschillende archieven zijn ondergebracht.

Overzicht bronnen voor onderzoek

Mémoire des Hommes Onderofficieren en soldaten Hollands Tijdvak Officieren Hollands Tijdvak Onderofficieren en soldaten KNIL Officieren KNIL Stamboeken Koninkrijk België Persoonlijke militaire dossiers Bronnen Koninkrijk België CegeSoma Nederlands Instituut voor Militaire Historie Belgische vluchtelingen

Meer lezen of zien?

Nieuwe benaming generaties kinderen | Voeg een profielfoto toe | Meisjesnaam?! | Wie heeft er geroddeld?
Belgische akten vinden
Over boedelpapieren
Een bijzondere familie
Lekker scrappen met je stamboom
De Gouden Eeuw, van rijk naar arm
Het leven van Louisa de Rochemont
‘Heb jij ook soldaten onder jouw Belgische voorouders?’
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief ontvangen?


Zo gebruik je de akte checklist

About the author

indie-v-lieshout3.png

Indie van Lieshout (Tilburg, 30 september 1996) is onderzoeker met juridische en historische achtergrond. Daar ik van Nederlands-Belgisch-Duitse afkomst ben, interesseer ik me sterk voor de geschiedenis van deze drie landen. Gedurende bijna tien jaar heb ik ruime ervaring opgebouwd bij het doen van archief- en familiehistorisch onderzoek in Zuid-Nederland en Vlaanderen.

Mijn specialismen zijn het doen van onderzoek naar interessante en minder gekende negentiende- en twintigste-eeuwse bronnen in Zuid-Nederland en Vlaanderen, onder meer ter verdieping van familiehistorisch onderzoek en daarnaast het doen van archiefonderzoek in het kader van juridische onderwerpen. Ook leverde ik diverse bijdragen aan het werk van archieven, heemkringen en andere historische websites en projecten, vaak ook in het kader van familiegeschiedenis.

indie-v-lieshout3.png

Indie van Lieshout (Tilburg, 30 september 1996) is onderzoeker met juridische en historische achtergrond. Daar ik van Nederlands-Belgisch-Duitse afkomst ben, interesseer ik me sterk voor de geschiedenis van deze drie landen. Gedurende bijna tien jaar heb ik ruime ervaring opgebouwd bij het doen van archief- en familiehistorisch onderzoek in Zuid-Nederland en Vlaanderen.

Mijn specialismen zijn het doen van onderzoek naar interessante en minder gekende negentiende- en twintigste-eeuwse bronnen in Zuid-Nederland en Vlaanderen, onder meer ter verdieping van familiehistorisch onderzoek en daarnaast het doen van archiefonderzoek in het kader van juridische onderwerpen. Ook leverde ik diverse bijdragen aan het werk van archieven, heemkringen en andere historische websites en projecten, vaak ook in het kader van familiegeschiedenis.

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Zoek je voorouders op Open Archieven

Lees ook...