Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Wet van naamsaanneming – je zult maar Leuter heten!

Hoe zit het met de Napoleontische wet van een naamsaanneming?

Napoleontische wet van naamsaanneming - je zult maar Leuter heten!
Bron: PXHere

Het is 17 zoveel, je emigreert naar Nederland, trouwt er en gaat er als dagloner aan het werk. Als zzp-er zeg maar. Zien jullie jezelf al lopen van je (tsja, wat eigenlijk?) plaggenhut of misschien een huisje door de velden rond Brummen, op weg naar de boer waar je die dag aan het werk mocht gaan?

Al lopende hoor je over de velden het geroep van je collega dagloners: “He, Leuter, hoe is ie?” Daar zal Heinrich Daniel niet blij van zijn geworden, ervan uitgaande dat hij een beetje Nederlands verstond. Logisch dat hij vrij snel zijn naam van Löther (spreek uit Leuther) in Lether veranderde.

Dat deed hij voordat Napoleon, overigens pas na de dood van Heinrich, een wet in uitvaardigde waarmee iedere Nederlander verplicht werd een familienaam aan te nemen. Dat deed hij niet omdat hij de Nederlanders zo’n een aardig volk vond, het was puur eigen belang.

Militaire dienstplicht

In Nederland werd in 1810 de militaire dienstplicht ingevoerd. In 1814 werd bepaald dat op iedere 100 inwoners één militielid moest worden aangewezen, dat geschiede door loting. Op 27 februari 1815 werd daartoe de eerste Militiewet van kracht. Dat betekende dat iedere man van twintig jaar of ouder zich moest inschrijven bij de gemeente. Door middel van loting werd bepaald welke ‘loteling’ in het Franse leger dienst moest nemen.

Na het vertrek van de Fransen en de stichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, bleef deze dienstplicht grotendeels gehandhaafd door de vaststelling van het Reglement van Algemene Volkswapening, Landstorm en Landmilitie. In de Grondwet van 29 maart 1814 werd bepaald dat – ook nu – van elke honderd inwoners er één aangewezen diende te worden als milicien.

De militie dienstplicht duurde vijf jaar, daarna gevolgd door nog eens vijf jaar als reserve. De feitelijke dienstplicht was echter veel korter; over het algemeen slechts een korte periode in het eerste jaar, daarna vermeld als reserve. In 1882 en 1883 kende men een zesjarige dienstplicht en in 1884 een diensttijd van zeven jaar. Dit hield in dat men één tot anderhalf jaar daadwerkelijk in dienst was.  Daarna volgde groot verlof waarna men voor een periode van vijf tot zes weken nog twee keer op herhaling moest.

Vrijstelling

Er waren allerlei regels om vrijstelling te krijgen. Lukte dat niet dan was het mogelijk om zich tegen betaling, al dan niet geholpen door een bemiddelingsagent, d.m.v. afkoping te laten vervangen. Die zo’n vervanging op zich nam, noemde men ‘remplaçant’, een ‘vervanger’ of een ‘nummerwisselaar’.

Een remplaçant was iemand, die zich het betreffende jaar niet hoefde te melden voor de dienstplicht. Hij nam dus vrijwillig dienst. Van deze plaatsvervanging werd bij notariële akte een contract opgesteld. Het ‘afkopen’ van de dienstplicht was een dure aangelegenheid dus niet voor iedereen weggelegd. Het was ook wel in trek, immers men verdiende als vervanger veel meer dan als vrijwilliger.

De tekst van de wet

Naamsaanneming in 1812: Het decreet van Napoleon

In het Paleis van St. Cloud, den 18 Augustus 1811. Napoleon, Keizer der Franschen, Koning van Italiën, Beschermer van het Rhijnverbond, Bemiddelaar van het Zwitsersch Bondgenootschap. Op het rapport van onzen Groot-Regter Minister van Justitie; Gezien ons Decreet van den 20 July 1808;Onzen Staatsraad gehoord; Hebben wij gedecreteerd en decreteeren het geen volgt:

Art 1.

De genen onzer onderdanen in de departementen van het voormalig Holland, der Monden van den Rhijn, der Monden van de Schelde en van het arrondissement Breda, welke tot dus verre genen vasten familienaam of voornamen hebben gehadt, zullen gehouden zijn, zodanigen, in den loop van het jaar der bekendmaking van ons tegenwoordig decreet, aan te nemen, en de opgave daarvan te doen aan den ambtenaar van den civielen staat der gemeente, alwaar zij woonachtig zijn.

Art 2.

De namen van steden zullen niet toegelaten worden als familienamen. Als voornamen mogen worden aangenomen dezulke, die bij wet van den II germinal Iide jaar zijn toegestaan.

Art 3.

De maires, de opneming der inwoners hunner gemeenten doende, zullen gehouden zijn, te onderzoeken en ter kennis van het bestuur te brengen, of dezelve persoonlijk de bij voorgaande artikelen voorgeschreven voorwaarden hebben vervuld.

Zij zullen insgelijks gehouden zijn, de genen der inwoners van hunne Gemeenten, die van naam veranderd zijn, zonder zich te hebben gedragen naar de bepalingen van de bovengemelde wet van II Germinal IIde jaar, ter kennis van het bestuur te brengen.

Art 4.

Van de bepalingen van ons tegenwoordig decreet zullen uitgezonderd zijn dezulken onzer onderdanen van de departementen van het voormalig Holland, der Monden van den Rhijn,der Monden van de Schelde en van het arrondissement Breda, die bekende namen en voornamen hebben, en welke zij bestendig hebben gevoerd, al ware het, dat die namen en voornamen voortkomstig zijn uit die der steden.

Art 5.

De genen onzer onderdanen, in het voorgaand artikel vermeld, die hunne namen en voornamen willen behouden, zullen desniettemin gehouden zijn, dezelve op te geven, te weten: die, welke in bovengemelde departementen wonen, bij de mairie der gemeente, alwaar zij woonachtig zijn, en de andere, bij de zoodanige,alwaar zij voornemens zijn, hunne woonstede te vestigen: alles binnen den tijd, in art. 1 vermeld.

Art 6.

De familienaam, dien de vader, of, bij ontstentenis van dien, de grootvader van vaderszijde, verklaard heeft, te willen aannemen, of welke hem toegekend zal blijven, zal aan alle kinderen worden gegeven, die gehouden zullen zijn, denzelven te voeren en aan te nemen in de akten; ten dien einde zal de vader, of, bij gebreke van dien, de grootvader, de aanwezig zijnde kinderen en kleinkinderen in zijne opgave vermelden, alsmede derzelver woonplaats; en dezulke onzer onderdanen, die hunnen vader, of bij ontstentenis van denzelven, hunnen grootvader nog in leven hebben, behoeven slechts te verklaren, dat hij nog in leven is, benevens de plaats van zijn verblijf.

Art 7.

Zij, die de bij het tegenwoordig decreet voorgeschreven formaliteiten, en binnen den daar bij vermelden tijd, niet zullen vervuld hebben, en zij, die, in eenige publieke akte of onderhandsche verbintenis, willekeurig en zonder zich te hebben gedragen naar de bepalingen der wet van den IIden germinal IIde jaar, van naam veranderd zouden zijn, zullen overeenkomstig de wetten gestraft worden.

Art 8.

Onze grootregter minister van justitie en onze minister van binnenlandsche zaken zijn belast, ieder voor zoo veel hem aangaat, met de uitvoering van het tegenwoordig Decreet, dat in het bulletin der wetten zal worden geplaatst.

NAPOLEON
Van wege den Keizer, de Minister Secretaris van Staat, De Graaf DARU

Naamsaannemingen in de archieven

Open Archieven FamilySearch BHIC Nationaal Archief Gelders Archief

Jansje van Waverin, wees in Veenhuizen
Handig tool voor jouw achternaam
Wie staan er op die oude foto’s?
Wiske Sweers en haar 10 kinderen
Napoleontische wet van naamsaanneming – je zult maar Leuter heten!
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief ontvangen?


Zo gebruik je de akte checklist
frank lether

Frank D.P.M. Lether heeft al jaren een eigen praktijk op het gebied van public relations en marketing communicatie. Daarvoor was hij als zodanig werkzaam in het bedrijfsleven, voornamelijk bij Amerikaanse computerbedrijven. Voordat hij public relations officer en redacteur van de website en het jaarboek Gens Humana van HCC!genealogie werd, was hij algemeen secretaris bij NGV Computergenealogie en secretaris van de Genealogische Computer Vereniging.

Over zijn onderzoek naar zijn familie publiceert hij op zijn eigen genealogische website en geeft regelmatig een familieblaadje uit in het Nederlands en Engels. Daarnaast publiceert hij over zaken waar hij verstand van denkt te hebben, interessant vindt of weinig tot niets van weet, hetgeen hem dan irriteert.

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Zoek je voorouders op Open Archieven

Lees ook...