Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Ongehuwd samenwonen, mocht dat vroeger wel?

Lees je dat goed, ongehuwd samenwonen in de 19e eeuw? Jazeker, dat kwam vaak voor. In principe was dit strafbaar, maar toch ook weer niet.

vroeger-samenwonen-yolanda-lippens-yory
Bron: Wikipedia, ‘Liefdespaar’, A. Dillens (1812-1872)

Het werd op een gegeven moment wel oogluikend toegestaan, én geld aan verdiend. Voordat de wetgeving in de Nederlanden werd versoepeld, was het ongehuwd samenwonen (het concubinaat) zonder wettig gehuwd te zijn, strafbaar.

Bij verdenking van ‘bijslapen’ stelde de man de vrouw voor als zijn ‘huishoudster‘. Als dit excuus niet werd geloofd konden ze een boete krijgen of zelfs verbannen worden. Maar de boetes waren niet hoog.

Huishoudster

Daarbij was het een extra inkomsten voor de kerk, die het ongehuwd samenwonen dan maar toeliet.

Wettelijk huwelijk en versoepeling

Vanaf de Franse Tijd (1811) kwam het wettelijk huwelijk. De bevolking had hier grote weerstand tegen gezien de kosten en papierenwinkel. Tegelijkertijd werd door Napoleon de wet versoepeld waardoor de oude sancties wegvielen. De kerk was hier fel op tegen, maar had geen kans.

Uiteindelijk moesten ze het maar, zonder inkomsten, oogluikend toestaan. Uit cijfers is logischerwijs op te maken dat er een stijging van onwettige kinderen ontstond.

‘Een gelukkig huwelijk is nog de grootste schat die het fortuin voor ons in petto kan hebben.”

De omvang van het ongehuwd samenwonen in de 19e eeuw in Nederland viel mee. In grote steden, zoals Haarlem en Amsterdam, woonden van de ongehuwde vrouwen (25 jaar en ouder) resp. 1% en 3% samen. Op het platteland lagen de cijfers nog lager gezien de sociale controle.

Waarom ongehuwd samenwonen i.p.v. trouwen?

Samenwonen zonder gehuwd te zijn werd in Nederland niet bepaald goedgekeurd. Waarom slikten die mensen dan toch de afkeuring van hun omgeving, kerk en werkgever?

*De papierenwinkel bestond uit het aanleveren van de doop– of geboorteakte van het stel, overlijdensaktes van overleden ouders, bewijs van huwelijksafkondiging, certificaat van dienstplicht, en eventueel een akte van onvermogen bij armoede (wat gek genoeg geld kostte). Als een partner uit het buitenland kwam, moest de akte worden opgehaald.

Het gedoe om deze papierenwinkel te verzamelen werd erkend door de overheid. Om het volk daarbij te helpen werd de katholieke St. Vincentiusvereniging opgericht. Deze had vooral als doel het echtpaar voor het altaar te krijgen.

Trouwen over de puthaak

Een aparte groep arbeiders waren de polderwerkers. Halverwege de 19e eeuw kwamen zij vanuit het hele land af op grote klussen. Denk aan het:

  • graven van het Noord-Hollands Kanaal,
  • drooglegging van de Zuidplas,
  • de Haarlemmermeer en
  • later ook de aanleg van de Afsluitdijk.

Deze arbeiders woonden in groepen in rieten hutten, dicht bij het project waar ze aan werkten. Het aantal vrouwen was in de minderheid, omdat zij als taak had om voor de mannen te zorgen.

Als de ‘keetmeid’ met een van de mannen een relatie aanging, ontkwam het stel er niet aan om ‘over de puthaak te springen‘ om ‘getrouwd’ te zijn. Het gezegde ‘over de puthaak trouwen‘ werd de uitspraak voor mensen die ongehuwd samenwoonden. In deze groep arbeiders kwam veel vaker onwettige kinderen voor, wat de geboortestatistieken uit die periodes ook duidelijk laten zien.

Echtscheiding in de 19e eeuw

De echtscheidingsprocedure was zeer omslachtig en had diverse voorwaarden:

  1. Overspel
  2. Verlating (minstens 5 jaar)
  3. veroordeling tot een straf
  4. zware mishandeling van de partner

Men kon wel aangeven ‘van tafel en bed‘ te willen scheiden. Als dit langer dan 5 jaar duurde, kon een echtscheiding aangevraagd worden. In Haarlem blijkt dat bij 1 op de 5 echtscheidingszaken al samenwoonde met een nieuwe partner. Pas in 1971 (!) kwam er een nieuwe echtscheidingswet.

Over boedelpapieren | Stamboom online publiceren | Betrouwbaar door bronvermeldingen | Engelse voorouders
Nederland van rijk naar arm
Waarom zo jong overleden?
Benaming generaties kinderen
Vaarwel Nederland!
Fabels en mythes over je stamboom
Parochieregisters na 1811
‘Was ongehuwd samenwonen vroeger toegestaan?’
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief ontvangen?


Zo gebruik je de akte checklist
over yolanda lippens

Ik ben de oprichtster van Yory. Een uit de hand gelopen hobbysite over mijn stamboomonderzoek en familiegeschiedenis met de bevindingen die ik online wilde delen. Met een groei van honderden artikelen over brede categorieën, heeft Yory inmiddels tienduizenden bezoekers per maand. Sinds 2022 wordt Yory versterkt door een team van auteurs met ieder zijn eigen specialiteit op genealogie gebied. Ik glunder dagelijks van trots en dankbaarheid.

Verder schrijf ik graag over dingen waar ik gelukkig van word. Over natuurlijk stamboomonderzoek, voorouders en mijn leven. Alles educatief en oplossingsgericht bedoeld. Want ook daar word ik gelukkig van. Mijn privé columns zijn korte waargebeurde verhalen. Maar dan wel met een vleugje drama en gedrenkt in humor. Zo ben ik dan ook wel weer.

Wil je de bewijsvoering van mijn stamboom zien?
Hier vind je al mijn aktes: https://www.yory.nl/stamboom-aktes-delen-doe-je-zo/

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Zoek je voorouders op Open Archieven

Lees ook...