Oud handschrift ontcijferen is niet zo ingewikkeld

Tijdens stamboomonderzoek ontkom je er niet aan, namelijk oud handschrift ontcijferen.

oude handschriften
Doopakte van mijn verwante Petrus Lippens uit 1633

Des te ouder de teksten des te moeilijker wordt het. Ondanks een vaste werkwijze, konden priesters en ambtenaren toen nog niet zo goed schrijven, dus werden er veel fouten gemaakt.

Ook wisten mensen niet hoe ze hun eigen achternaam spelden en ging alles fonetisch. Een garantie voor fouten.

Paleografie

Oude handschriften noemen we paleografie, van de Griekse woorden ‘palaios’ (oud) en ‘graphein’ (schrijven).

Ondanks de moeilijke leesbaarheid, zijn deze bronnen prachtige bewijzen van geregistreerde feiten uit het verleden.

Het lezen en begrijpen van een oud handschrift is niet alleen belangrijk bij stamboomonderzoek, zoals het lezen van notariële aktes en juridische stukken, maar ook interessant als je van geschiedenis houdt.

‘Als een boek begint te leven moet de schrijver zwijgen.’
– Friedrich Nietzsche


We kunnen paleografie onderverdelen per eeuw:

Oefenen met oud handschrift

Gelukkig zijn er tools om de oude handschriften te leren kennen. ‘Wat staat daer’ is een website die vele leerzame oefeningen biedt. Je kunt oefenen in:

Voor ieder onderdeel kan je kiezen welk niveau je wilt leren en oefenen:

  • makkelijk – met de antwoorden al in beeld
  • moeilijk – zonder antwoorden dus zelf typen

Hiernaast geven ze 4 niveaus:

  1. makkelijk te lezen woorden – direct feedback goed of fout
  2. lastig te lezen woorden en afkortingen – direct feedback goed of fout
  3. moeilijk te lezen woorden – direct feedback goed of fout
  4. volledige tekst zelf transcriberen – tussendoor geen feedback, wel score in %

Je zult zien dat de schrijvers ook al in die tijd een bepaalde consistentie hadden in hun schrift. Het gaat niet alleen om het ontcijferen van aktes, maar ook om er een verhaal van te maken.

Daarbij werd er pas vanaf begin 1800 uitgebreidere huwelijksaktes geschreven. Er staat veel online, maar je zult voor specifieke documenten nog naar het lokale archief moeten.

Workshop Paleografie

Er zijn ook workshops waar je oud handschrift ontcijferen kan leren. Wil je weten wanneer en waar je kunt meedoen? Meld je dan aan via dit formulier.

Hou er ook rekening mee dat je niet alleen te maken krijgt met oude handschriften, maar ook met oude termen die voor maandnamen werden gebruikt. Daarbij zijn er veel verschillen in het schrijven van de Y en IJ.

Paleografieforum

Oud handschrift ontcijferen is niet makkelijker, maar ‘Wat staat daer’ biedt een professioneel en uitgebreid forum waar je vragen kunt stellen, een paleopuzzel doen, andere gebruikers helpen en tips delen.

Het is net als bij oude foto’s waarvan je kunt leren hoe je die kunt dateren. Het draait om een bepaalde techniek.

Kortom…

Trap niet in de valkuil door te denken dat wat jij leest goed is en ook zo gaat overnemen. Misschien staat er wel heel iets anders. Daarbij kan het ook zo zijn dat je wel de juiste akte hebt, maar deze niet kan lezen waardoor je denkt dat je iemand niet kan vinden.

Het stamboomforum heeft ook aparte categorie ‘Leeshulp’ waar je vragen kunt stellen.

Cursus Paleografie Cursus ‘Wat staat daer’ Stamboomforum Leeshulp

Vermeld altijd de godsdienst | Nederland in 7 overstromingen | MS Word of Excel gebruiken?
Gast auteurs gezocht!
TV serie ‘Het dorp’
Wat zijn vestbrieven?
Blijf logisch denken
Over schepenbank boeken
Memories van Successie
‘Een oud handschrift ontcijferen is niet zo ingewikkeld’
Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory