Parochieregisters tijdens de burgerlijke stand zijn een onbekende bron

De katholieke parochieregisters, ter onderscheiding van de protestantse kerkboeken, in één adem vaak ook doop-, trouw- en begraafboeken of retroacta van de burgerlijke stand genoemd, zijn ons onderzoekers zeker en vast bekend.

parochieregisters
Foto: Pixabay

Wat veel onderzoekers echter niet weten, of waar zij vaak niet bij stilstaan, is dat deze parochieregisters ook na de invoering van de burgerlijke stand in 1796 (België, Nederlands Limburg en Zeeuws-Vlaanderen) en 1811 (de rest van Nederland) zijn blijven bestaan.

Veel uitgebreider

Het meest verrassende aspect van de parochieregisters tijdens de burgerlijke stand is, dat zij vaak uitgebreider zijn dan die van voor de burgerlijke stand.

Ook bestaan zijn uit meerdere typen registers en archiefstukken dan enkel de doop-, trouw- en begraafinschrijvingen (DTB) die wij kennen.

De parochieregisters tijdens de burgerlijke stand bevatten vanzelfsprekend ook doop-, trouw- en begraafinschrijvingen. Wel zijn deze inschrijvingen uitgebreider dan die van voor de invoering van de burgerlijke stand.

Wat ook vaak wordt gezien is dat de pastoor op een later moment bij de doopinschrijvingen vermeldde:

Die informatie kom je in de parochieregisters van voor de burgerlijke stand eigenlijk nooit tegen. Mocht je onderzoek vastlopen, omdat je niet weet waarheen iemand is vertrokken, dan kan dat een handig aanknopingspunt zijn.

DTB en status animarumregisters

Verder zijn er zoals bij de parochieregisters van voor de burgerlijke stand ook bij die tijdens de burgerlijke stand zogeheten status animarumregisters, of zielenregisters bewaard gebleven. Hierin werd per parochie opgetekend wie er allemaal lid was van de betreffende parochie. Vaak in combinatie met adresgegevens, zoals een straat- of wijkaanduiding en soms een gezinssamenstelling.

Deze parochieregisters geven vanzelfsprekend ook een kijkje in het religieuze leven van onze voorouders en familieleden. Iets wat natuurlijk niet in de registers van de burgerlijke stand naar voren komt.

We kunnen ons God wel zonder de kerk voorstellen, maar de kerk niet zonder God.’

Biologische vader vinden

Daarnaast kunnen deze parochieregisters ook behulpzaam zijn bij het vinden van de biologische vader van een buitenwettelijk kind. Vooral in Nederland werden bij de doopinschrijving of achterin het doopboek de biologische vaders met naam en toenaam vermeld.

Soms werd dit ook in België gedaan, al wordt dat minder vaak teruggezien. In heel uitzonderlijke gevallen werden zelfs bidprentjes aangetroffen die door de pastoor stelselmatig bij de begraafinschrijvingen werden aangehecht.

Vormsel- en communieregisters

Wat je bij deze parochieregisters zelden tegenkomt, maar daarna juist vaak, zijn registers van eerste communicanten en registers van vormelingen. In deze registers werd logischerwijs opgetekend wie wanneer zijn eerste communie deed of zijn vormsel onderging.

De eerste communie vond meestal plaats op zes- of zevenjarige leeftijd, en het vormsel op elf- tot dertienjarige leeftijd. In het leven van een katholiek waren dit toch vaak belangrijke mijlpalen.

Diverse andere stukken

Ook worden met regelmaat diverse andere stukken tussen de parochieregisters tijdens de burgerlijke stand gevonden. Hierbij kan men denken aan

  • ledenlijsten van religieuze broederschappen,
  • verenigingen en gemeenschappen,
  • registers van ondertrouw en huwelijksafkondigingen,
  • doop- en huwelijksformulieren die voorafgaand aan de doop of het huwelijk ingevuld moesten worden,
  • stukken betreffende huwelijksdispensaties,
  • echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed,
  • en nog velerlei andere documenten die afhankelijk van de parochie al dan niet bewaard zijn gebleven.

Onderzoekstips bij deze parochieregisters

In België worden de parochieregisters na 1796 meestal bij het Rijksarchief bewaard, of bij de parochie zelf. In sommige uitzonderlijke gevallen zijn deze kwijtgeraakt, vernietigd of bij particulieren terechtgekomen.

De Belgische parochieregisters zijn zo heel af en toe gedigitaliseerd, dan zijn deze op FamilySearch te vinden, vooral van de provincie Limburg. Voor de parochieregisters van andere provincies moet je naar de studiezalen van het Rijksarchief in België gaan.

De Nederlandse parochieregisters tijdens de burgerlijke stand worden in veel gevallen, in ieder geval vaak voor een periode tot het einde van de negentiende eeuw, bij het archief bewaard. Hier worden ook de archiefstukken bewaard van de gemeente waarin de parochie is of was gevestigd, dit zijn met name:

In sommige uitzonderlijke gevallen zijn deze parochieregisters tijdens de burgerlijke stand al gedigitaliseerd of op FamilySearch raadpleegbaar. Uiteraard zijn ze ook vaak middels een scanning on demand service (gratis) opvraagbaar.

Welke parochie?

Belangrijk om in het achterhoofd te houden bij het zoeken naar parochieregisters tijdens de burgerlijke stand, is dat veel steden en grotere dorpen na 1800 meerdere parochies hadden. Dit maakt dat je van tevoren moet weten van welke parochie jouw voorouders lid waren.

Vaak is dit nog vrij eenvoudig: wanneer er slechts twee parochies waren, de ene dichter bij waar je voorouders woonden dan de andere. Soms ging men naar een parochie die net buiten de gemeente lag, bijvoorbeeld vanuit traditie of gemak.

Een ander handig aanknopingspunt om de juiste parochie te kunnen vinden is het bidprentje. Onderaan het prentje stond vaak van welke parochie de koster, die het prentje afdrukte, afkomstig was. Het kan voorkomen dat men verhuisde en dus ook naar een andere parochie overstapte.

Kortom

Hoewel de parochieregisters tijdens de burgerlijke stand voor velen een tamelijk onbekende bron zijn, bevatten zijn vaak veel interessante feitjes die heel goed van pas kunnen komen tijdens je onderzoek.

parochieregisters burgerlijke stand
Eigen foto: Inschrijving doopboek van parochie Hoogerheide, ingezien bij West-Brabants Archief

Archieven in NL Parochieregisters België Ars Famillea Zeeuws-Vlaanderen Family Search Archives Portal Europe

Voeg een profielfoto toe | Nieuwe benaming generaties kinderen | Scrappen met je stamboom
Favoriete personen
De Gouden Eeuw
Een meisjesnaam?!
Wat is een attestatie?
Over boedelpapieren
Naturalisaties in NL
‘Parochieregisters tijdens de burgerlijke stand is een onbekende bron’

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory