Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Sporen van ziekte ‘malaria’ teruggevonden in doopregisters

Momenteel leven we nog steeds in tijden van pandemie, maar vaak vergeten we dat ook in vroegere tijden epidemieën en pandemieën zoals de ziekte ‘malaria’ voorkwamen.

Bron: Rijksmuseum, de Pestlijders, Jan Luyken, 1695-1705
Bron: Rijksmuseum, de Pestlijders, Jan Luyken, 1695-1705

Malaria in doopregisters

Een van de bekendste pandemieën doorheen de eeuwen heen blijft malaria. Behalve de medische aspecten van deze ziekte, waren er ook maatschappelijke gevolgen. We vinden hiervan sporen terug in doopregisters.

Appingedam, Groningen, 1728

Wanneer we het doopboek van Appingedam voor de jaren 1681-1744 erop naslaan1, dan valt meteen op dat er in de maanden juli en augustus in 1728 geen kinderen werden gedoopt.

De reden hiervoor is meteen ook duidelijk in het register. In het najaar van 1727 heerste in het dorp een langdurende en kwijnende ziekte die onvruchtbaarheid tot gevolg had. Er staat letterlijk te lezen:

NB Gelijk in de maant Juney slegs 1 kint ter doop is gepresenteert, soo zijn in de maanden van Julius en Augustus geene kinderen gedoopt, welke onvruchtbaarheid buiten twyvel is "veroorzaakt uit die bijna algemeene en langduirende quijnende siekte welke int soomer en de herfst van tjaar 1727 in gants Nederland heeft geheerscht.”
Sporen van ziekte 'de pest' teruggevonden in doopregisters
Doopboek Appingedam, 1681-1744

Malaria in 1727?

De naam van de ziekte malaria komt niet voor in het doopboek, maar het is na een paar opzoekingen duidelijk dat het wel degelijk om deze ziekte gaat. Ook al zijn we al in het Groningen van de achttiende eeuw. De middeleeuwen zijn dan al lang voorbij en de Groningers van toen leefden in het begin van wat we nu de moderne tijd noemen.

Het hoogte sterftecijfer zorgt niet alleen voor een daling in de bevolking. Er leefden ook potentieel minder ouders in de beproefde dorpen en steden. Toch lijkt het begin van de achttiende eeuw in Nederland wat vreemd voor een malaria, maar niets is minder waar. We associëren malaria vaak met verre en warme landen. Niets is minder waar.

Niet alleen in zuiderse landen

Sporen van ziekte 'de pest' teruggevonden in doopregisters
Bron: Wikimedia, Danse macabre

Mensen associëren een ziekte zoals malaria ten onrechte vaak met het Zuiden. Het ontstaan van de ziekte is op basis van wetenschappelijk onderzoek (de fylogenetica) te dateren op ongeveer 10.000 jaar geleden. Voor de ziekte bij de mens voorkwam, bestond malaria al bij mensapen zoals gorilla’s, chimpansees en bonobo’s. Toch kwam malaria tot in de twintigste eeuw in Noord-Europa voor.

Malariagolven

Klimatologische speelden zeker een belangrijke rol bij het steeds weer terug de kop opsteken van malaria, maar ook andere factoren hebben een belangrijke rol. Dat er in 1727 – 1728 sprake was van een malaria-epidemie vinden we terug in ‘DE VRESELIJKSTE ALLER HARPIJEN’ van Willibrord Rutten. Dit proefschrift voor het behalen van de graad van doctor gaat in eerste instantie over de pest in Nederland. Op pagina 75 wordt duidelijk melding gemaakt van de toen heersende malaria-epidemie, en dit als uitzondering op de heersende oorzaak van oversterfte, met name de pest. Het is verleidelijk om in de 17de en 18de eeuw bij het lezen van termen zoals ‘kwijnende ziekte’ aan de pest te denken, maar het is evenzeer belangrijk om aan uitzonderingen aandacht te schenken.

Epidemieën in Appingedam

Behalve in 1727 – 1728 kende Appingedam nog andere epidemieën door de eeuwen heen. Zo was er in 1927 sprake van een malariaepidemie. Zowel Delfzijl als Appingedam vormden toen de centra van deze uitbraak. Herman H. T. Bekenkamp was toen huisarts in de regio. Hij vermoedde dat zowel polderwerkers als in Appingedam gelegerde soldaten de ziekte verspreidden. Dit in combinatie met de in die tijd slechtwerkende afwatering.

Meer lezen?

Open Archieven – Groningen
Strafvonnissen vinden | Doodsbriefjes zoeken in Tilburg | Waar vind je Memorie van Successies?
Jeremias, een dappere officier
Een bedroefde brief uit 1672
Laat je voorouders spreken met DeepStory!
Geef je voorouders een plek in je leven
Referenties
  1. Het doopboek van Appingedam, Groningen  ↩
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief ontvangen?


Zo gebruik je de akte checklist
denise-hendrikx2.jpg

Volgens familiale overleveringen werd ik geboren op 20 oktober 1964, een mistige dinsdagmorgen, om 8.15 te Brasschaat in het noorden van de provincie Antwerpen.

Daarna groeide ik op in de wijk Valaar in het toen nog zelfstandige Wilrijk dat nu een district is van de stad Antwerpen. De driehoek Kiel-Hoboken-Valaar was gedurende ongeveer 44 jaar mijn thuis. Eind 2008 verhuisde ik naar Brasschaat. Zo lijkt het wel of de cirkel rond is.

Mijn prille kindertijd bracht ik het liefst door in Hoboken bij mijn grootvader aan moeders zijde, een eigenzinnige man die mijn eigen wil stimuleerde. Nu ben ik mijn grootvader dankbaar voor het gevoel van eigenwaarde dat hij mij bijbracht. De opvoeding die ik op deze wijze meekreeg heeft er voor gezorgd dat ik het aandurfde mijn eigen weg in te slaan. Mijn nieuwsgierigheid naar mijn voorouders werd trouwens ook door deze bijzondere man aangewakkerd.

Ik ben nogal een veelzijdig persoontje.

In het secundair onderwijs had ik vooral oog voor vreemde talen, geschiedenis, biologie en Grieks en Latijn. Ik kan alleen maar tot de conclusie komen dat enkel wiskunde me niet erg boeit.

Nadien vond ik het dan ook moeilijk om een definitieve studiekeuze te maken. Ik heb twee jaar Engels en Duits gestudeerd op universitair niveau.
Frans heb ik behalve op school ook van thuis uit meegekregen.

Uiteindelijk heb ik bewust gekozen voor maatschappelijk werk.

Mijn talenkennis is in ieder geval van pas gekomen tijdens de ongeveer 22 jaar dat ik dit beroep heb uitgeoefend. Het Nederlands, Engels, Frans en Duits was in aan het begin van mijn loopbaan al machtig. Later zijn daar nog Turks en Servo-Kroatisch bijgekomen. Nu zet ik diezelfde kennis in om mijn stamboomonderzoek tot een zo goed mogelijk einde te brengen.

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Zoek je voorouders op Open Archieven

Lees ook...