Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Stamboomonderzoek, verhalen inkleuren met boeken en kunst

Mijn boekhouder zei altijd dat ze benieuwd was naar de verhalen achter de cijfers, nu door mijn stamboomonderzoek begrijp ik haar.

Bron: Utrechts Archief, Diakonie-Armen, J. v. van Hoevenaar Wz. Noordelijke zijbeuk van de Buurkerk tijdens de uitdeling van brood aan de armen (1870-1890)
Stamboomonderzoek, verhalen inkleuren met boeken en kunst
Bron: Utrechts Archief, Diakonie-Armen, J. v. van Hoevenaar Wz. Noordelijke zijbeuk van de Buurkerk tijdens de uitdeling van brood aan de armen (1870-1890)

Wat vertellen de cijfers en data die ik heb ontdekt over mijn voormoeders (die me mateloos fascineren) nu eigenlijk? En hoe giet ik wat ik weet in een verhaal? Ik kreeg er behoefte aan om dichter op de huid van mijn voormoeders te zitten. Hoe ik dat doe? Met boeken, schilderijen en prenten.

Toen ik op een bepaald punt was gekomen in het onderzoek naar mijn voormoeders, arme Utrechtse vrouwen, kreeg ik behoefte aan interpretatie. Ik had geboorte- en overlijdensakten, huwelijksdata, ik had in kaart welke kinderen geboren waren en wie er opgroeiden. Ik wist wat over beroepen, over de bedeling die ze ontvingen, over beroepen en adressen.

Dichterbij de voormoeders

Ik heb natuurlijk geschiedenis op school gehad. Maar dat matchte niet met wat ik nodig had. Het liefst wilde ik weten hoe ze zich voelden. Waren ze net zo verdrietig als een kind stierf als tegenwoordig? Wat aten ze? Hoe zag hun huis en omgeving eruit? Waren ze ook weleens blij, al waren ze arm en kenden ze veel verdriet? Op deze vragen zal ik nooit precies antwoord krijgen. Maar door te lezen over de periode en plaats waar ze woonden, krijg ik wel een idee.

Literatuur als bron

Naast veel inventarissen vol cijfers en data in archieven is er veel meer geschreven dat bewaard is gebleven uit die tijd: literatuur en andere teksten. Romans, gedichten, dagboeken, reisgidsjes, pamfletten, etc. En ook daarin staat een schat aan informatie. Oké, misschien niet over mijn voormoeders zelf, maar wel over leefomstandigheden en gewoonten.

Leuk en interessant is bijvoorbeeld het dagboek van Jacob van Lennep, waarin hij met een vriend door heel Nederland reist in 1823 (moderne uitgave). Zijn dagboek staat vol met allerlei boeiende details, als wat ze aten in de herberg (karbonades) en allerlei ontmoetingen. Een ooggetuigenverslag van Nederland. Ik was natuurlijk benieuwd of ik iets kon vinden om mijn plaatje in te kleuren en las onder andere over Utrecht:

“Ziet de hele stad er al binnen de muren somber en melancholiek uit, de ernstig vervallen buitenmuren leveren een nog droeviger gezicht op. Alleen aan de kant van de Wittevrouwenpoort zijn vier bastions omgezet in tuinen en er zijn daar zelfs een lakmoesfabriek en een suikerraffinaderij.”

Mijn voormoeder Hendrica (1820-1904) werd volgens haar geboorteakte geboren bij de Wittevrouwenpoort. Hier krijg ik dus iets meer informatie over de omgeving waar ze woonde.

Boeken van nu

Geen zin om in oude teksten te duiken? Ook boeken van literatuuronderzoekers, zoals emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde Marita Mathijsen, bevatten veel moois. Bijvoorbeeld De gemaskerde eeuw; een boek over de mentaliteit in de 19e eeuw in Nederland, op basis van culturele kennis en tekstfragmenten uit romans en gedichten. Voorbij komen bijvoorbeeld de seksuele moraal, ziekte, dood, zelfmoord, misdaad, straf, gezinsleven, geloof en liefdadigheid.

Van haar leer ik dat mensen in die tijd de dood niet gemakkelijker vonden dan nu omdat er meer kinderen stierven; het verdriet was net zo rauw. Ook lees ik dat mensen vaak pas trouwden als er een kind op komst was, wat mijn beeld ook weer verder inkleurde (meerdere voormoeders waren zwanger voor ze trouwden). Marita Mathijsen brengt met haar manier van schrijven die tijd echt tot leven. Echt een aanrader.

Cholera en leefomstandigheden

Ook boeiend en wat feitelijker is Utrecht en de cholera, waarin veel over deze infectieziekte staat, maar ook hoe die werd aangepakt; denk aan hygiëne, armenzorg en liefdadigheid. Dit boek zorgde ervoor dat ik weer een stapje dichter bij mijn voormoeder Hendrica en haar gezin kon komen; haar man overleed tijdens de grootste cholera-epidemie.

Hygiëne en leefomstandigheden speelden een grote rol bij deze ziekte. Uit dit boek leerde ik hoe armen samen vaak slechts in een bedompte en slecht geventileerde ruimten woonden, sliepen op (nooit ververst) beddenstro en onder vodden of hun eigen kleding. Wat betreft eten: dat was waarschijnlijk niet veel meer dan aardappel en (soms?) grutten.

Kunst: prenten, tekeningen en schilderijen

Een andere interessante bron: tekeningen, prenten en schilderijen. Ook die laten meer zien over de leefomgeving, kleding en gewoonten. Op schilderijen uit die tijd speur ik bijvoorbeeld naar volkse vrouwen om te zien wat voor kleding ze droegen.

Ik zoek ook tekeningen van de plekken waar mijn voormoeders werden geboren. En op een kaart uit 1820 heb ik alle adressen aangetekend waar Hendrica woonde, zodat ik een idee krijg van de omgeving: de noordwestelijke hoek van Utrecht. Hierbij ook een voorbeeld van een tekening. Hier liep voormoeder Hendrica als kind.

En zo wordt mijn stamboomonderzoek met het verhaal van mijn voormoeders langzaam ingekleurd.

Bron: Utrechts Archief. Ongesigneerde tekening, gezicht vanaf de singel op de stadsbuitengracht en de stadswal met de Wittevrouwenpoort en -brug en rechts de Wittevrouwensingel (1770- 1820)
Stamboomonderzoek, verhalen inkleuren met boeken en kunst
Bron: Utrechts Archief. Ongesigneerde tekening, gezicht vanaf de singel op de stadsbuitengracht en de stadswal met de Wittevrouwenpoort en -brug en rechts de Wittevrouwensingel (1770- 1820)

Bronnen

Utrechts Archief

Boek: De zomer van 1823 – Jacob van Lennep en Geert Mak
Boek: Utrecht en de cholera – P.D. ’t Hart
Boek: De gemaskerde eeuw – Marita Mathijsen

U heeft zojuist gelezen: Stamboomonderzoek, verhalen inkleuren met boeken en kunst.

Bedelingsregisters Utrecht | Wie studeerde aan de Universiteit? | Het verhaal van Louisa de Rochemont
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
Lisette-Geel-JolandaKruseFotografie.jpg

Mijn naam is Lisette Geel-Gerssen (1971). In mijn dagelijks leven ben ik abstract fotograaf en schrijf ik als zelfstandig strategisch communicatieadviseur verhalen op van organisaties en ondernemers. Altijd op zoek naar de essentie, in woorden en in beelden. Misschien is het daarom dat ik me ook bezighoud met stamboomonderzoek.  Ik hou van het speuren naar waar ik vandaan kom. Wat me het meeste bezighoudt is het verhaal creëren met de feiten die ik vind. Momenteel onderzoek ik vooral mijn voormoederlijn. Deze vrouwen waren arm en leefden in Utrecht. Met onderzoek en verbeelding breng ik hun levens tot leven.

Namen die ik o.a. onderzoek: Broer, Tieland, Van der Wolk, Malet, Van der Steen (Utrecht), Gerssen (provincie Utrecht), Scheepmaker en De Graaff (Amsterdam)

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...