Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Studeren aan de universiteit was niet voor iedereen weggelegd

Het was lang niet altijd armoe troef onder onze voorouders en familieleden, maar studeren aan de universiteit was niet voor iedereen weggelegd.

Studeren aan de universiteit was niet voor iedereen weggelegd
Bron: Rijksmuseum, 1575, Optocht opening Universiteit Leiden, S. Fokke, 1752-1784.

Sommige families zaten generaties lang in de zogeheten “slappe was”. En bij andere families kwam het vermogen pas door hard te werken en een eigen bedrijf of winkel op te zetten.

Het hebben van vermogen maakte vaak de weg vrij om zelf te gaan studeren of in ieder geval de kinderen een studie te laten volgen. Hiermee vergrootten zij hun economische kansen in de maatschappij waardoor zij bepaalde functies in hun gemeenschap konden vervullen, die anders nooit mogelijk waren geweest.

Ondanks dat informatie over studerende voorouders vaak niet een erg bekende en veel gezochte bron is, is zij beslist de moeite waard. Zo kan je bijvoorbeeld achterhalen waar je voorouder heeft gestudeerd en ook welke studie hij heeft gevolgd. Denk bijvoorbeeld aan medische wetenschappen, rechten of kunsten.

Het ontstaan van universiteiten in de lage landen

De eerste universiteit die in de lage landen, zo ongeveer het huidige Nederland, België en Luxemburg, werd opgericht, was de katholieke universiteit van Leuven in 1425. Het merendeel van de mensen in de lage landen die gingen studeren, volgden hier hun studies. Voor die tijd had je enkel in Parijs, Oxford en Keulen een universiteit.

Door de Nederlandse Opstand, voor velen beter bekend als de Tachtigjarige Oorlog, werd het voor de mensen uit de Noordelijke Nederlanden steeds moeilijker om in Leuven te gaan studeren. Hierom werd in 1575 de universiteit van Leiden opgericht. In 1585 volgde de universiteit van Franeker, die tegenwoordig niet meer bestaat.

In de jaren daarna ontstonden in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden meer universiteiten, waaronder die van Groningen (1614), Utrecht (1636), Harderwijk (1648) en Nijmegen (1656). Die van Harderwijk zou slechts tot 1811 bestaan en Nijmegen, de Kwartierlijke Academie van Nijmegen, bestond zelfs slechts vierentwintig jaar.

‘Als je denkt dat studeren duur is, probeer het eens met onwetendheid.’
Ruth B. Love, Amerikaanse pedagoge (1932-)



In de Zuidelijke Nederlanden, bij benadering het grondgebied van het huidige België, bestonden lange tijd enkel de universiteiten van Leuven en Dowaai (1559). Pas in de eerste helft van de 19e eeuw kwamen er drie nieuwe universiteiten, die van Gent (1817), Luik (1817) en Brussel (1834). In zowel het huidige Nederland als het huidige België zijn vanaf die tijd meer universiteiten ontstaan.

Illustere scholen

Naast universiteiten kenden de Spaanse Nederlanden en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ook zogeheten “Illustere scholen”. Vaak ook “Athenaeum Illustre” genoemd. Het verschil tussen universiteiten en illustere scholen is, dat illustere scholen geen promotierechten, het zogeheten “ius promovendi”, bezaten. In tegenstelling tot universiteiten mochten illustere scholen dan ook alleen een academische basisopleiding verzorgen.

De eerste drie illustere scholen waren gevestigd te Brugge (1541), Gent (1578) en Dordrecht (1579). Na die tijd volgden er in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden diverse nieuwe illustere scholen, waarvan de meest bekende die van Deventer (1631), Amsterdam (1632) en Rotterdam (1681) zijn.

Inschrijvingsmatrikels, “alba studiosorum”

Van sommige universiteiten en illustere scholen zijn de oorspronkelijke inschrijvingsmatrikels, meestal “Album Studiosorum” geheten, nog bewaard gebleven. Hierin werd genoteerd wanneer welke studenten aan de universiteit of illustere school werden ingeschreven en welke studierichting zij volgden. De matrikels van de universiteiten van Leuven en Franeker zijn digitaal ontsloten en aan de hand van een index doorzoekbaar.

Van andere universiteiten en illustere scholen zijn deze nog niet gedigitaliseerd, maar wel in de studiezaal raadpleegbaar. Soms zijn enkel replica’s of herdrukken bewaard gebleven. Op Delpher zijn deze herdrukken ook met enige regelmaat terug te vinden. Hoe dan ook blijft het zeer de moeite om deze interessante kost te achterhalen.

Conclusie

Studeren was lange tijd alleen voor de beter bedeelden onder de bevolking weggelegd. Indien jouw voorouder wél de mogelijkheid heeft gehad om te studeren, dan zijn er zeker bronnen om meer over diens studietijd te achterhalen.

Bronnen voor onderzoek

Inschrijvingsmatrikels Leuven (PDF) Inschrijvingsmatrikels Leuven Album Studiosorum Leiden (1575-1875) Album Studiosorum Leiden (1875-1925) Album Studiosorum Franeker Album Studiosorum Groningen Album Studiosorum Utrecht Illustere School te Deventer Illustere School te Zutphen Matrikels en Alba Studiosorum Duitsland

Leerlingen Zeeland (1629-1940) Studentenregister

Hoe de achternaam Gerssen veranderde
Ben jij een luie stamboomonderzoeker?
De boeken van de huizittenhuizen
Doop, Trouw en Huwelijkboeken
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
indie-v-lieshout3.png

Indie van Lieshout (Tilburg, 30 september 1996) is onderzoeker met juridische en historische achtergrond. Daar ik van Nederlands-Belgisch-Duitse afkomst ben, interesseer ik me sterk voor de geschiedenis van deze drie landen. Gedurende bijna tien jaar heb ik ruime ervaring opgebouwd bij het doen van archief- en familiehistorisch onderzoek in Zuid-Nederland en Vlaanderen.

Mijn specialismen zijn het doen van onderzoek naar interessante en minder gekende negentiende- en twintigste-eeuwse bronnen in Zuid-Nederland en Vlaanderen, onder meer ter verdieping van familiehistorisch onderzoek en daarnaast het doen van archiefonderzoek in het kader van juridische onderwerpen. Ook leverde ik diverse bijdragen aan het werk van archieven, heemkringen en andere historische websites en projecten, vaak ook in het kader van familiegeschiedenis.

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...