Voer plaatsnamen consequent in je stamboom

de internationale standaard

software

Voer plaatsnamen consequent in je stamboom

Het consequent invoeren van de juiste plaatsnamen in je stamboomsoftware is een belangrijk onderdeel. Want je stamboom is niet zomaar een verzameling van personen.

Het is een database waarin je jouw voorouders op geordende wijze terugvindt. Om de vindbaarheid van familieleden te vergroten is het belangrijk om alle gegevens zo consequent mogelijk in te voeren. Dit geldt niet alleen voor persoonsnamen, maar ook voor plaatsnamen.

Wat is consequent invoeren?

Consequent invoeren betekent dat je alle data op eenzelfde, gestandaardiseerde, manier in je stamboom inschrijft. Hierbij is het belangrijk dat je, vooraleer je begint, je bepaalt op welke wijze je dat aanpakt. In dit artikel geef ik een aantal tips mee.

Plaatsnamen zijn veranderlijk

Dit is een veelgehoorde opmerking. Door de eeuwen heen veranderen plaatsnamen wel eens. Een goed voorbeeld hiervan is de gemeente Súdwest-Fryslân. Deze fusiegemeente ontstond in de 21^ste eeuw en zorgde voor een naamsverandering. Of we dat nu willen of niet, dit soort van naamswijzigingen heeft wel degelijk invloed op de manier waarop we plaatsnamen noteren in onze stamboom.

Hoe plaatsnamen invoeren?

Om dit te kunnen bepalen, blijven we even bij de gemeente Súdwest-Fryslân. Ik neem er even een voorbeeld bij. Stel, je grootvader werd in de 19^de eeuw geboren in Sneek. Dat was toen een zelfstandige gemeente. Van Súdwest-Fryslân was er toen nog geen sprake. De kans is groot dat je in je zoektocht naar oude documenten de naam van de grote fusiegemeente niet altijd tegenkomt. Deze plaats had toen immers nog een bevolkingsregister of kerkregister.

Daarom vind ik het zelf belangrijk om in een stamboom altijd de plaatsnaam te gebruiken die het gebruikte document vermeldt. Zo kun je er later terug achter komen waar een document zich bevindt. Je doet er dus goed aan om te vermelden dat de geboorteplaats van je grootvader Sneek is.

Een goede standaard

Om de vindbaarheid van personen en plaatsen te vergroten is het daardoor belangrijk om altijd op dezelfde manier te werk te gaan. Dit kunnen we doen aan de hand van een checklist. Het is belangrijk om hierbij altijd dezelfde volgorde te hanteren. Ik zet het hier even op een rijtje.

We vermelden eerst:

De plaatsnaam ten tijde van de gebeurtenis (geboorte, huwelijk, overlijden)
Vervolgens: de provincie ten tijde van de gebeurtenis (ook provinciegrenzen wijzigden wel eens)
Tot slot: het land (ook dit is aan veranderingen onderhevig: de Spaanse tijd, het Habsburgse Rijk, de Nederlanden, de Frans-Bataafse Tijd of het huidige Nederland).

In een stamboomprogramma voeren we dus voor b.v. de plaats Kampen in: Kampen, Overijssel, Nederland.

Wat met buitenlandse plaatsnamen?

In dit artikel hebben we voorbeelden gegeven van Nederlandstalige plaatsnamen. Afhankelijk vanwaar je voorouders woonden, kun je echter plaatsnamen vinden in een andere taal dan het Nederlands. In dit geval raad ik je aan om de oorspronkelijke plaatsnaam te blijven gebruiken en deze niet te vertalen. Ook dit vergroot de vindbaarheid.

Buitenlandse genealogen zijn niet altijd het Nederlands machtig. In het geval van Bergen in Henegouwen zou je trouwens kunnen kiezen om steeds te spreken van Mons. Zodoende is er geen verwarring mogelijk met Bergen in Noord-Holland of met Bergen-aan-Zee.

Duidelijke communicatie

Bij dit consequent, historisch en nauwkeurig, invoeren van plaatsnamen is het eveneens voornaam om aan wie je stamboom duidelijk te maken welke standaard je gebruikt. Deze handelwijze vermijdt gebeurlijke misverstanden. Het is belangrijk dat andere genealogen weten hoe jij de plaatsnamen noteert en dat je dit consequent doet. Hierbij is het eveneens van belang dat je steeds aangeeft in welke provincie of in welk land een plaats ligt.

We geven voor de duidelijkheid enkele voorbeelden:

Heusden: deze plaatsnaam vind je zowel in Nederland als in België en binnen deze landen in verschillende provincies.
Bergen: deze plaats vind je terug in Nederland, maar ook in België en natuurlijk ook in Noorwegen.
Kampen: meestal denken we bij het horen van deze plaatsnaam aan de provincie Overijssel, maar je vindt deze naam ook terug in Zeeland en in Friesland.
Moorsel: Nederlanders zullen bij het horen van deze naam aan Noord-Brabant denken. In België ligt het plaatsje Moorsel dan weer bij Aalst in Oost-Vlaanderen.

Om een genealogische zoektocht tot een goed einde te kunnen brengen het daarom van het grootste belang dat je steeds dezelfde methode hanteert en dat je deze werkwijze deelt met de bezoekers van je stamboom. Het laatste wat je wil dat hierover verwarring ontstaat en iemand bijvoorbeeld archieven in Noorwegen consulteert, terwijl alles gewoon in Nederland of België te vinden is!

Geonames: internationale standaard voor plaatsnamen invoeren

Wie zijn of haar stamboom online zet door middel van een GEDCOM bestand of de gegevens handmatig invoert in een stamboomprogramma of genealogische site, heeft het vast al ondervonden. Bij het neerschrijven van plaatsnamen krijg je standaard een aantal mogelijke steden, gemeenten en dorpen aangeboden.

In de meeste gevallen hoef je gewoon te kiezen en is het niet nodig om een plaatsnaam volledig in te voeren. De site of het programma doen dit namelijk voor jou. Dit lijkt handig en dat is het ook. De meeste stamboomsites en programma’s gebruiken hiervoor dezelfde database: Geonames.

Soms komt het voor dat een bepaalde plaats niet herkend wordt door de database. Indien dit het geval is, meld je dit aan de beheerders van de site of de makers van het programma dat je gebruikt. Geonames wordt regelmatig geüpdatet, maar dit is enkel mogelijk indien de makers van de database op de hoogte zijn van ontbrekende plaatsnamen.

Waarom deze consequente invoermethode van plaatsnamen?

Op het eerste zicht is het aanpassen van plaatsnamen doorheen de tijd niet consequent. De namen veranderen immers. Daar staat tegenover dat het gebruiken van hedendaagse benamingen opzoekingen in oude archieven bemoeilijkt. De invoer van historische plaatsnamen consequent hanteren en de tijdlijn van vroeger tot nu behouden, kan je genealogisch onderzoek meerwaarde geven.

Deze methode is in die zin consequent omdat ze juist rekening houdt met de tijdgeest. Zo kun je meer te weten komen over historische ontwikkelingen en de tijdgeest waarin je voorouders leefden.