Als jouw voorvader een poorter was, dan zat hij goed

Of jouw voorvader een poorter is geweest, kan je nakijken in het Poorterregisters van Amsterdam, Leiden en Breda. Je kunt ook vermeldingen in notariële archieven vinden.

poorter
De Amsterdamse Poort

Een poorter was een burger die meer stadsrechten wilde dan anderen.

Al vanaf 1300 kon een burger ‘poorterrecht’ of ‘burgerschap’ bij een stad aanvragen. Hiermee kreeg hij privileges, zoals bescherming van de stadsmuren en vrijstelling van tolbetaling.

Alleen voor welgestelden

De burger die dit wilde moest daar wel voor betalen. Hiermee toonde hij bovendien aan welgesteld te zijn, en goed voor zichzelf te kunnen zorgen.

De kosten waren hoog; in 1693 werd in Den Bosch 6 gulden, 4 stuivers en 8 oortjes geregistreerd.

Amsterdam rekende in 1650 maar liefst 50 gulden, wat nu 465 euro is. Een enorm bedrag voor die tijd, die maar door weinig mensen konden worden opgebracht.

‘Vrijheid is geen privilege dat verleend wordt, maar een gewoonte die men zich moet aanmeten.’
– Gerrit Komrij, Nederlandse schrijver

Hoe kon je poorter worden?

  • geboren worden binnen de stadsmuren dan ‘ingeboren poorter’, alleen van de mannelijke lijn
  • getrouwd zijn met een poorter, dan ‘behuwd poorter’
  • als vreemdeling een bedrag betalen, dan ‘bekocht poorter’, b.v. voor b.v. werk of lid van Gilde (niet gelijk aan ‘ingezetenen’)
  • schenking, maar dit gebeurde zeldzaam, dan ‘ereburger
  • Joodse poorters moesten altijd betalen, ondanks alles
  • Voldoen aan de voorwaarden m.b.t. geloofsovertuiging.

Na 1668 was het ook mogelijk om als niet-poorter binnen de stadsmuren te komen werken. Dit kon dan op voorwaarde dat zij een ambacht uitoefenden. Na het afleggen van de eed en betaling van 28 stuivers, was met officieel een ingezetene.

De privileges van de poorters

Het voordeel van het wonen binnen de stadsmuur gaf enkele privileges. 

  • de stadspoorten werden ‘s avonds gesloten waardoor veiligheid werd gegarandeerd
  • voor bestuurlijke functies in aanmerking komen
  • de mogelijkheid een eigen handel op te zetten, of lid zijn van een Gilde
  • kinderen van poorters hadden toegang tot het Burgerweeshuis met betere leefomstandigheden
  • vrijstelling van tolbetalingen binnen Holland en enkele aangrenzende regio’s (al vanaf 1275)

Verandering van poorterschap

In 1652 werd het poorterschap gesplitst in twee soorten: ‘klein poorterschap’ en ‘groot poorterschap’. Hiermee kwam alleen de ‘grote poorter’ in aanmerking voor een functie in het stadsbestuur.

Maar hiervoor moest hij wel diep in z’n buidel grijpen: het was 10 keer duurder, namelijk 500 gulden. Dat is nu 4380 euro!

Het mag duidelijk zijn dat de elite een strengere filtering wilde van mensen ‘meer van hun soort‘.

Uiteindelijk waren het maar 12 personen die in Amsterdam het groot poorterschap verkregen, maar ze hoefde niet het volledige bedrag te betalen.

Het standaard tarief was voldoende, en kregen het ‘groot poorterschap’ als cadeau als eerbetoon, zoals Michiel de Ruyter (1607-1676).

Poorterschap kwijtraken

Een poorter kon zijn poorterschap ook kwijtraken door

De straf was vaak een tijdelijke verbanning. Het was legaal om als niet-poorter binnen de stadsmuren te wonen. Alleen hadden die mensen geen privileges. De specifieke rechten en regels konden per stad verschillen.

De poorterrechten werden in de Franse Tijd afgeschaft.

Zoek jouw voorvader in de poortersboeken

Heb je het vermoeden dat je van een ‘gegoede familie’ afstamt? Als jouw voorvader in Amsterdam, Leiden of Breda heeft gewoond, kan je in deze bronnen controleren of hij een poorter was.

Leuk om te weten: als iemand poorter werd, kwam het wel eens voor dat hij zijn achternaam (en van zijn hele familie) wijzigde in Poortmans of Poortermans.

Zodra je iets vindt, maak hier dan een screenshot van als bewijs, en deel het met je familie of andere stamboomhouders. Als je echt enthousiast bent, bezoek dan eens met jouw familie de poort waar jouw voorvader toegang toe kreeg. Dit zou een bijzonder verhaal zijn!

Stadsarchief Amsterdam: poorterbrief van Jan Folle, kistenmaker, uit 1658. (archief 30579, inv.nr. 2212)

poorter

Lees ook:

Ontvang een gratis GEM Magazine
Duik in je verleden
Verre neven en nichten noem je zo
Is een beeldbank nuttig bij stamboomonderzoek?
Levende familie vinden
Handleiding stamboomonderzoek
Ben je op zoek naar je biologische vader?
Corona en Spaanse Griep
Overzicht verwanten van Yolanda Lippens
Overzicht stamboom van Yolanda Lippens

‘Was jouw voorvader een poorter?’

Poorterboeken van Amsterdam, Leiden, Breda

Overlijdensregister en DTB boekenErgernissen!Genealogie woordenboek en softwareGratis checklistEmigraties

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory