Doopsgezinden en lidmaten deden het anders

Wist je dat doopsgezinden en lidmaten het anders deden? In de Lage Landen zijn de bekendste geloofsovertuigingen Rooms Katholiek, (Nederlands) Hervormd en Luthers.

doopsgezinden-lidmaten-yory1-mppMaar kijk ook eens in de DTB-boeken van de Doopsgezinden en Lidmaten, want daar kan je prachtige vondsten doen.

Doopsgezinden, ook wel mennonieten genoemd, dopen niet hun pasgeboren baby’s, maar laten volwassen vrijwillig kiezen of ze lid van de kerk willen worden.

Vervolgens moeten ze hun eigen belijdenis schrijven waarna ze een volwassenendoop d.m.v. besprenkeling krijgen. Ze worden pas Doopsgezinden genoemd sinds 1800.

Een lidmaat is een persoon die lid is van een gereformeerde kerk, wat ook anders kan zijn dan een doopsgezinden, b.v. de Lutherse of Gereformeerde kerk, en die belijdenis heeft gedaan.

Het zoeken naar mensen met deze geloofsovertuiging voor 1811 is een probleem voor genealogen.

Want er zijn namelijk geen doopaktes van vlak na een geboorte te vinden. Hierdoor is een geboortedatum niet te traceren, maar de leeftijd is te schatten rond de 18/20 jaar.

‘Ik doop mijn pen niet in de inkt, maar in het leven.’
– Blaise Cendrars, Zwitsers-Frans schrijver en dichter 1887-1961

Het ontstaan van de doopsgezinden

In de tijd van de Middeleeuwen was iedereen rooms-katholiek. Kerken hielden in eerste instantie alleen registraties van huwelijk bij en later ook doop. Maar of iemand lid werd van een kerkgenootschap werd niet genoteerd (want dat was hij toch wel).

Maar toen kwamen de kerkhervormers, waaronder Menno Simons (1496-1561). Hij werd de grote inspirator van de ‘anabaptisen’, ofwel de ‘wederdopers’, mede dankzij de vreedzame en vrije opvattingen.

Ze waren tegen militaire dienst, het dragen van wapens en wezen overheidsfuncties en de schutterij af. Daarentegen bemanden of betaalden zij de brandwacht.

Vanuit Zwitserland kwamen ze via Duitsland al snel in de Lage Landen. Vooral door de mogelijkheid van wedergeboorte na schuldbelijdenis en boetedoening, werd deze stroming snel populair.

Als iemand als baby gedoopt was en daarna doopsgezind wilde worden, waren er twee opties: of de babydoop werd erkend, of er vond een wederdoop plaats.

Er werd altijd zelf een belijdenis geschreven en de doop vond plaats na de belijdenis. ‘Eerst geloven, dan dopen’. Vroeger werd er bijna altijd herdoopt.

Doopsgezinden en Lidmaten in het nu

Ook nu nog gaan, zowel jong als oudere volwassenen eerst op belijdenis-catechisatie en schrijven dan hun eigen belijdenis, met redenen waarom ze gedoopt willen worden.

Nu zijn er doopsgezinde dominees, maar oorspronkelijk preekte ‘leken’, vermaners genoemd. Het kerkgebouw werd dan ook vermaning genoemd – een naam die je nog wel tegenkomt.

Er zijn in het land ook enkele doopsgezinde ‘broederschapshuizen’ waar je naartoe kunt gaan voor vakantie. Of er worden voor bepaalde doelgroepen bijeenkomsten georganiseerd.

Wegens terugloop van het aantal doopsgezinden zijn deze ‘broederschapshuizen’ nu open voor iedereen en ze dienen ook wel als congrescentrum.

In het noorden van Nederland staan nog diverse doopsgezinde kerkjes, vroeger vaak een stuk uit het zicht, b.v. met een huis ervoor. Want eigenlijk waren het schuilkerkjes.

Maar tegenwoordig zijn ze goed zichtbaar met pleintjes aan de voorkant.

Doopgezinden en de Bijbel

De Doopsgezinden nemen de bijbel niet letterlijk maar gebruiken het als leidraad; verhalen blijken niet altijd letterlijk zo gebeurd te zijn.

Neem alleen het voorbeeld dat de wereld door God in 7 dagen is geschapen, terwijl we allemaal weten dat het miljoenen jaren is.

Ze hanteren ook geen dogma’s; althans ze hebben maar één dogma en dat is dat ze geen dogma’s hebben.

Doopsgezinden waren handelaars

Doopsgezinden waren regelmatig rijke lui, vooral in de grote steden als Amsterdam en Utrecht. Omdat zij geen militair wilden zijn noch een overheidsfunctie wilde bekleden, werden ze handelaar.

Generatie op generatie ontwikkelden ze zich tot belangrijke kooplieden. Het was geen grote groep van de samenleving, maar ze hadden het wel goed.

Ze deden zelfs aan armenzorg, waarbij kinderen bij een andere familie kwamen ‘in hapen dronck’ bij een andere familie kwamen en daar een vak leerde.

De registers van de doopsgezinden

Er werd bij een inschrijving ook genoteerd of hij verhuisde naar een andere plaats (zelfs naar het buitenland), en wanneer hij overleden is.

Goed om te weten is dat de Doopsgezinde kerk de dopen van overige kerkgangers erkende. Die persoon kreeg bij verhuizing van de predikant een schriftelijke verklaring (attestatie) waarmee hij zich in een andere plaats als lidmaat kon laten inschrijven.

Genealogische weetjes

Sommige doopsgezinden kerken hielden wel een geboorteregister bij, dit is per stad en dorp verschillend. Hou er rekening mee dat deze registraties op volgorde van voornaam kunnen zijn.

Kijk ook eens in criminele registers (vonnissen). Veel wederdopers werden veroordeeld, omdat zij zich tegen de kinderdoop uitten.

Doopsgezinden huwden alleen binnen hun eigen kringen, want ‘buitentrouw’ was een schande. Ze hadden geen eigen begraafplaatsen, dus begraafinformatie kan je vinden in de Nederduits-gereformeerde kerkboeken.

Een doopsgezinde tak in structuur brengen kan een opgave zijn, maar met deze tips en breder denken, moet je een heel eind komen.

Doopsgezinden en lidmaten zijn er nog steeds, alleen worden deze termen niet meer zo gebruikt.

Een andere geloofsstroming die dopen erg belangrijk vinden zijn de Mormonen. Zij hebben trouwens een grote invloed gehad (en nog steeds) op het openbaar maken van stamboomaktes.

Doopsgezinden en lidmaten Family Search

Op Family Search kan je per dorp of stad bij de DTB boeken de aparte boeken zien van de Doopsgezinden en Lidmaten.

Kijk voor meer informatie over doopsgezinden op Wikipedia en de Bibliotheek van Amsterdam.

doopsgezinden-lidmaten-yory1-mpp
Een waterdoop in het Lidmatenboek

Lees ook:

Actiepunten voor je stamboom
ABC bij stamboomonderzoek
Verre neven en nichten noem je zo
De kranten van vroeger
Snuffel door online familieberichten

Persoonskaart bij CBG opvragen
De stamboom van je moeder
Facebook Live: Verrijk je stamboom (1/3)
De gratis genea vriendendienst
Kwartierstaten Yolanda Lippens

‘Doopsgezinden en Lidmaten deden het anders’

Open Archieven Genealogie Online Stamboomforum Zoekmonitor Werkbalk Akte Inspirator Overzicht bronnen Family Search Genealix Delpher Familieberichten Notariële archieven
Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory