Zijn jouw voorouders in het Belgische strafregister terug te vinden?
Afbeelding: Een pagina uit het gemeentelijk strafregister van Klein-Gelmen betreffende de 58-jarige Gilles Motmans. Hij kreeg op 19 april 1901 een gevangenisstraf van 8 dagen en een geldboete van 25 frank opgelegd voor het beledigen van een agent op 3 februari van datzelfde jaar. Bron: Rijksarchief te Hasselt, Klein-Gelmen. Gemeente, inventarisnummer 30.
Mogelijk heb je al eens gehoord van de term “strafregister” of ben je dit woord tegengekomen tijdens je onderzoek. Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw werd in België steeds meer systematisch bijgehouden welke inwoners vervolgd en veroordeeld waren voor een strafbaar feit. Een handige bron dus om na te gaan of je voorouders ooit strafbare feiten hebben gepleegd.
Ontstaansgeschiedenis
Op grond van artikel 600 van de onder Napoleon ingevoerde Code d’Instruction Criminelle (Wetboek van Strafvordering) moesten de griffiers bij de rechtbanken en hoven zogenaamde ‘strafregisters’ bijhouden. Hierin werd opgetekend welke strafrechtelijke veroordelingen voor die rechtbanken en hoven hadden plaatsgevonden. In de praktijk bleek dit systeem echter niet heel efficiënt. Men kon namelijk niet over informatie beschikken van personen die onderwerp van vervolging waren geweest in een ander arrondissement of ressort.
Om deze tekortkoming te ondervangen, werden in 1835 per omzendbrief van de procureur des Konings te Brussel de burgemeesters van het arrondissement Brussel opgeroepen om voortaan in registers bij te houden welke inwoners strafrechtelijk veroordeeld waren geweest. Dit gebeurde op basis van de inlichtingen die deze burgemeesters van de rechtbanken en hoven hadden bekomen. Het stedelijke en gemeentelijke strafregister kreeg geleidelijk aan ook in andere arrondissementen vorm en werd in 1853 officieel gemaakt.
De wet van 18 juni 1869
Artikel 171 van de Wet op de rechtelijke inrichting (18 juni 1869) voerde een belangrijke vernieuwing in. Elke griffie van de rechtbank van eerste aanleg en het hof van beroep moest voortaan een register bijhouden. Hierin stonden alle personen die voor de correctionele rechtbank of het hof van assisen verschenen waren, inclusief een korte omschrijving en de afloop van de zaak.
‘De muren van een gevangenis kunnen het lichaam opsluiten, maar niet de geest.‘
Voortaan moesten de griffiers elke drie maanden kopieën van de registers naar de minister van Justitie zenden. Deze hield zelf een ‘centraal strafregister’ bij. In 1888 werd het centraal strafregister officieel ingevoerd en sindsdien werden ook alle veroordelingen in de stedelijke en gemeentelijke strafregisters bijgehouden.
Wat vind ik in deze registers en hoe vind ik ze?
In de verschillende strafregisters vind je in beginsel enkele persoonlijke gegevens van de veroordeelde, zoals diens naam, beroep, leeftijd, geboorteplaats en woonplaats. Daarnaast vind je de strafbare feiten die tot een veroordeling leidden, inclusief de datum en aard van het feit, de datum van de uitspraak en de opgelegde straf.
De strafregisters die de griffiers bij de rechtbanken en hoven bijhielden, kunnen worden gevonden in de inventarissen van deze gerechten. Meestal vind je ze onder de rubriek ‘Bescheiden in verband met de rechtspleging’, subrubriek ‘Registers van de griffier’. Deze inventarissen zijn te vinden bij de Rijksarchieven.
De stedelijke en gemeentelijke strafregisters kunnen worden gevonden in de inventarissen op het Modern Archief van een stad of gemeente, onder de rubriek ‘Bevolking’, ‘Politie’ of ‘Justitie’. Deze inventarissen zijn te vinden bij de stads-, gemeente- en Rijksarchieven. Het centraal strafregister is niet bewaard gebleven.
Onderzoekstips
Zowel de strafregisters die door de griffiers bij de rechtbanken en hoven werden bijgehouden als de stedelijke en gemeentelijke strafregisters zijn slechts gedeeltelijk bewaard gebleven. Het verschilt van gerecht tot gerecht en per stad en gemeente óf ze nog bewaard zijn gebleven en voor welke periode.
De strafregisters die de griffiers bij de rechtbanken en hoven bijhielden, zijn meestal te herkennen aan een omschrijving die naar artikel 600 van de Code d’Instruction Criminelle verwijst. Verder zijn de stedelijke en gemeentelijke strafregisters soms ook te vinden onder de naam ‘register van veroordeelden’ of ‘staten van veroordelingen’.
De daadwerkelijke strafrechtelijke veroordeling vind je in een strafvonnis. Wil je meer weten over de omstandigheden van een strafbaar feit? Deze informatie vind je vaak in de processen-verbaal van zittingen of de zittingsbladen van het betreffende gerecht. Ook de processen-verbaal van de politie bieden hierover waardevolle details.
Uitlegvideo
Om je nog sneller op weg te helpen, hebben we ook een uitlegvideo over onderzoek naar de strafbare feiten van je voorouders in België in de negentiende en twintigste eeuw. De bedoeling van deze uitlegvideo is om je uit te leggen hoe je kan achterhalen of je voorouders strafbare feiten hebben gepleegd en hoe je meer kan ontdekken over de omstandigheden waaronder deze strafbare feiten zijn gepleegd.
Bronnen voor onderzoek
Lees ook
Zijn jouw voorouders in het Belgische strafregister terug te vinden?
Zoek op Yory.nl