Moet je je voorouders zoeken met een DNA test??

niet geheel onschuldig

Oprichter en eigenaar van Yory

opinie

Moet je je voorouders zoeken met een DNA test of juist niet? — Bron: Pixabay

Moet je voorouders zoeken met een DNA test??

Al jaren volg ik nauwkeurig de ontwikkelingen over de DNA test om je voorouders of afkomst te onderzoeken. Dit noemen ze in vakjargon Genetische Genealogie. Dit onderwerp boeit mij enorm; ik heb er veel over gelezen, mensen gesproken, en documentaires gezien. Maar juist omdat DNA-testen zo populair zijn, wil ik hierbij ook een waarschuwing geven.

Wat is het doel van een DNA test?

Er zijn verschillende doelen waarmee je een DNA test kan laten afnemen, namelijk voor een

medische achtergrond, erfelijkheid en kansen op ziekten (ofwel risicoprofiel, momenteel ook hot),
crimineel onderzoek, DNA-sporen bij een misdrijf,
bevestiging ouder-kind relatie (Nederlands Forensisch Instituut, of FIOM),
bevestiging van een daadwerkelijk familielid.

In deze gevallen geeft een DNA test vaak een keiharde duidelijkheid.

Genetische genealogie

Maar bij het onderzoeken naar je verre voorouders en afkomst, kan een DNA test ook veel verwarring geven.¹ Als je met een simpele DNA-test kan zien in welk continent(en) je roots liggen, dat is toch supergaaf? Als die DNA test nou voor dit doel 100% betrouwbaar is, is dit fantastisch. Maar in de praktijk blijkt het toch erg lastig om dit definitief aan te tonen.²

DNA test voor stamboomonderzoek

Met betrekking tot stamboomonderzoek kun je met een DNA test:

directe voorouders vinden (maar verwacht niet een lijstje met namen),
inzicht en connecties krijgen in je familieverwanten (neven, nichten, ooms, tantes),
een schatting krijgen van je etnische afkomst (welke continenten).

Kan een DNA test jouw etnische afkomst bepalen?

De DNA bedrijven hebben de afgelopen 20 jaar enorme DNA-databases opgebouwd. Hierdoor kunnen ze matches maken met alle DNA-profielen in hun database. Echter, het grote probleem is dat ieder bedrijf zijn eigen database en referentiekader heeft opgebouwd. Hierdoor zijn de resultaten erg verschillend, wat zowel verwarrend als discutabel is.

Als iemand niet meer in verbinding met zichzelf staat, kan iemand ook niet verbinden met anderen.
– Anne Morrow Lindbergh, Amerikaans luchtvaartpionier en auteur (1906-2001)

Met betrekking tot verschillen in resultaten van zussen, broers: Op de blog van My Heritage staat dat deze verschillen kunnen voorkomen. Dit blijkt dan niets te maken te hebben met de kwaliteit van de test, maar met hoe DNA is opgebouwd.

Zoek je voorouders, maar…

In werkelijkheid kunnen dingen heel anders zijn dan wat er in je rapport en stamboom staat. Hier is het TV-programma ‘DNA Onbekend‘ een goed voorbeeld van. Daarin zijn mensen bewust op zoek naar hun familie.³ Maar bij het kopen van een DNA-test ligt de focus op ‘zoek je voorouders’, en niet ‘bevestig je bloedlijnen met je huidige levende familie’.

Een waarschuwing bij zo’n test is wel zo fair, want de consequenties – hoe goed het ook is dat de waarheid boven water komt – kunnen groot zijn.

M.b.t. genetische genealogie; het DNA van je voorouders kan niet meer getest worden. Dus worden er relaties gezocht met verwanten, neven en nichten. Dit geeft dus geen harde resultaten, maar percentages van kansen. Op dit vlak is er momenteel veel onderzoek gaande, dus wie weet krijgen we de komende jaren nog verrassend nieuws. Ik hoop het!

Genetische astrologie

Ook zijn connecties met neven en nichten niet met 100% aan te nemen. Online zijn hier veel verhalen over te vinden. Zelfs het consumentenprogramma Kassa heeft in 2017 aandacht besteed aan de onbetrouwbaarheid van deze DNA kits. Ze noemen dit zelfs ‘genetische astrologie’.⁴

Ook Bob Coret heeft zijn DNA laten uitpluizen bij verschillende aanbieders. Hij kreeg zeer afwijkende resultaten, en vraagt zich ook af wat de betrouwbaarheidsgraad is.⁵ En van een andere collega-genealoog hoorde ik dat hij blij was om 76% Scandinavisch bleek te zijn. Maar na een correctie nog maar 12%!

Correcties en updates van DNA-software

Het is logisch dat de databases van de DNA bedrijven blijven groeien. Hierdoor zijn er ook software correcties nodig. Ze beamen dat zij een ‘schatting’ doen en geen harde bepaling. Met het doen van meerdere tests, kan je wel op het spoor komen van meerdere neven en nichten.

Het standpunt van b.v. ‘Ancestry’:
“Your DNA doesn’t change, but our science does. We are continuously growing our database and improving our analysis. When we make new discoveries, we’ll update your results accordingly.”

Is het dan wel eerlijk dat je de klant alvast een uitslag en rapport geeft op basis van een onbetrouwbare inschatting? De mening van het TV programma Kassa is ook om over na te denken.⁶

Uiteraard zijn er ook positieve verhalen. Je kunt ook goed gematcht worden, waarbij blijkt dat je inderdaad een gezamenlijk voorouder deelt. Zeker als dit in de stamboom naar voren komt, dan ben je spekkoper. Maar waar die verre nicht zich precies in jouw stamboom bevindt, kan niet met zekerheid gezegd worden. Die zekerheid is wel groter zodra de voorouder redelijk dicht bij staat.⁷

Mijn conclusie

Denk goed na voordat je je hele familie vraagt om zich ‘voor de lol’ te laten testen. Ondanks dat iedereen recht heeft op de waarheid, kan zo’n goedkope test flinke consequenties hebben. Mocht dit het geval zijn, zorg dan dat de betrokkenen emotionele ondersteuning krijgen.