Handleiding voor het huwelijksregister

Bij stamboomonderzoek is een handleiding voor het huwelijksregister onmisbaar, omdat je in een huwelijksakte de meeste informatie kunt vinden over je voorouders.

lippens morison handleiding huwelijksregister
1920, Mijn opa en oma Lippens-Morison

Vanuit daar kan je verder zoeken in het geboorteregister en overlijdensregister.

Dankzij het ‘Concilie van Trente’ uit 1545 moesten huwelijken schriftelijk worden vastgelegd.

Ieder dorp en stad heeft zijn eigen register.

Het oudste huwelijksregister van Nederland ligt in Deventer, en begon zelfs al eerder, in 1542.

Dit waren slechts simpele aantekeningen met alleen de namen van het echtpaar.

Uitbreiding met getuigen

Vanaf 1571 werden de inschrijvingen uitgebreider met namen van getuigen en bijbehorende data.

Dit alles werd bijgehouden in de DTB boeken (Doopboeken, Trouwboeken, Begraafboeken) in de kerken.

Veel boeken zijn slecht leesbaar, maar veel is verrassend goed te lezen.

Pas sinds 1851 kwam het Bevolkingsregister wat in 1939 werd vervangen door persoonskaarten.

‘Ik werd opnieuw geboren toen mijn ziel en mijn lichaam elkaar liefkregen en een huwelijk aangingen.’
– Kahlil Gibran, Libanees-Amerikaanse schrijver

Privacy regels bij het huwelijksregister

Iedere persoon moet geregistreerd worden in het Bevolkingsregister, maar niet alle informatie is openbaar, omdat dit te maken heeft met de leeftijd van de gegevens.

Geboorteregister – na 100 jaar vanaf geboortejaar
Huwelijksregister – na 75 jaar vanaf huwelijksdatum
Overlijdensregister – na 50 jaar vanaf overlijdensdatum

Dit betekent dat als je een huwelijksakte zoekt dit alleen kan na 75 jaar na de huwelijksdatum. Echter staat deze informatie nog (lang) niet online, dus zal je voor recente aktes naar het betreffende archief moeten.

Ondertrouw

Voordat een huwelijk werd voltrokken, moest het echtpaar eerst in ondertrouw. De periode tussen de ondertrouw en de huwelijksvoltrekking is nodig om:

Nog steeds geldt dat vooraf een huwelijk ondertrouw nodig is, inclusief genoemde regels.

Het huwelijksregister bevat de volgende feiten

  • Dag, woonplaats en tijdstip van de huwelijksvoltrekking
  • Van de bruidegom en bruid: de naam, leeftijd, geboorteplaats en woonplaats, beroep
    – namen van eventuele gescheiden of overleden partners
  • Van wederzijdse ouders: de naam, leeftijd, woonplaats, beroep
  • Vermelding of een ouder is overleden
  • Overzicht van de documenten die bij de ondertrouw zijn ingeleverd
    geboorteaktes van bruid en bruidegom
    – bij scheiding de scheidingspapieren van vorige partners
    – bij overlijden, de overlijdensaktes van vorige partners of ouders
  • Evt. vermelding van erkenning onwettige kind met naam, geboortedatum, geboorteplaats
  • Gegevens van de getuigen (max. 4 getuigen)
    – namen, leeftijd, beroep, relatie tot de bruid en bruidegom (goede aanknopingspunten)
    – Als er geen getuigen werden aangedragen, waren de getuigen ambtenaren van het stadhuis
  • Handtekening van alle betrokkenen (dit zijn goede aanknopingspunten bij onduidelijkheid over de spelling van een achternaam)
  • Volgnummers van de pagina en akte
  • In een huwelijksakte kunnen pareltjes zitten die goede aanknopingspunten zijn.

Trouwbeloftes en geheime huwelijk

Een trouwbelofte was bindend, maar niet als deze bij minderjarigheid of in dronkenschap was gedaan. Het was een gewoonte dat de verliefden, tijdens het beloven van de eeuwige trouw, iets aan elkaar gaven.

Zoals een geschreven trouwbelofte of een geschenk. Maar toch werden er veel trouwbeloftes door jongens gebroken en stond een meisje niet altijd sterk.

Aan de andere kant kwamen er ook geheime huwelijken voor. Als stelletjes geen toestemming van hun ouders kregen, pleegde ze fraude (nepdocumenten) of weken ze uit naar het buitenland.

Zodra de ouders hier achter kwamen, konden ze het huwelijk met een nietigverklaring ongedaan laten maken.

Vaak werden de minderjarige kinderen als straf opgesloten in een verbeterhuis, of op de boot naar Oost-Indië gezet.

Tafels en klappers

Ieder dorp en stad maakte van het huwelijksregister jaarlijks een ‘een jaarlijkse tafel’. Ofwel een alfabetische lijst met alle gehuwde namen, data en (soms) aktenummers.

Daarom werd er, om nog meer inzage te krijgen, ‘tienjarige tafels’ gemaakt. Als er tijdens je stamboomonderzoek geen huwelijksjaar of -datum bekend is, is de ‘tienjarige tafel’ een goed uitgangspunt.

Deze tafels worden ook klappers genoemd omdat ze fysiek in een klappersysteem zijn opgeborgen.

Bij het huwelijksregister horen extra registers met huwelijksaankondigingen en huwelijksbijlagen, hiervoor heb ik een aparte handleiding geschreven.

Dit zijn alle aktes die bij de ondertrouw moesten worden overlegd. Ga hier zeker naar op zoek, want deze bevatten zeer waardevolle informatie!

Hoe zoek je in het huwelijksregister?

  • Ga naar Family Search (eerst inloggen of account maken)
  • Bij ‘Date’ kies je uit een periode en bij ‘Type’ voor ‘Marriage’
  • Doe een keuze uit de lijst met provincies, daarna de locatie
  • Kies de periode, maar let op: check de periodes (dit kan overlappen) en klik op de juiste. Vroeger werden er meerdere boeken tegelijk gebruikt.
  • Nu opent het huwelijksregister boek en kan je doorklikken tot je de datum en akte ziet.
  • Maak een (fullsize) screenshot en bewaar hem. Tip: gebruik Pickpick of Lightshot.
  • Hernoem de file naar b.v. HUW 1825-08-04 FBLippens x BTClaeys.
  • Verwerk de akte in je stamboom – mits je eerst alle feiten hebt gecontroleerd! Voorkom deze valkuilen bij stamboomonderzoek.
  • Zorg dat je een goede mappenstructuur voor archivering hebt.
  • Als laatste: deel je gegevens!

Heb je wel een datum, maar je kunt de akte niet vinden, check dan deze lijst. Als je Google gebruikt zorg dan dat je dit op de juiste manier doet.

Zodra je de juiste huwelijksakte hebt gevonden, maak dan een screenshot om zo het bewijs van de akte te bewaren.

Hopelijk brengt deze handleiding voor het huwelijksregister je goed op weg!

Lees ook:

Als je voorouder een beroep had wat bij een Gilde hoorde, dan kun je in de Gildeboeken interessante informatie vinden. Ik hoop dat deze handleiding voor het Huwelijksregister je verder helpt.

Je betbetbet overgrootvader
Wat is een Akte van Admissie?
Mijn interview in de EO gids
Van klein naar groot dankzij mijn zus
Mijn lieve, grote, grappige en gekke zus Wilma
Levende foto’s, alsof je nooit bent weggeweest
Stamboom voor de elite
Pinterest voor je stamboom
Zo trots als een pauw op mijn papa
De ballonnen van mijn moeder

Huwelijksakte van mijn grootouders Marius Johannes Cornelis Franciscus Lippens met Wilhelmina Hendrika Morison, op 27 jan 1920, Amsterdam

huwelijksakte

‘Handleiding voor het Huwelijksregister’

Open Archieven Genealogie Online Stamboomforum Zoekmonitor Werkbalk Akte Inspirator Overzicht bronnen Family Search Genealix Delpher Familieberichten Notariële archieven

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory