Handleiding voor het zoeken in het huwelijksregister

Handleiding voor het zoeken in het huwelijksregister

Bij stamboomonderzoek is een handleiding voor het huwelijksregister onmisbaar, omdat je in een huwelijksakte de meeste informatie kunt vinden over je voorouders.

Dankzij het ‘Concilie van Trente’ uit 1545 moesten huwelijken schriftelijk worden vastgelegd. Ieder dorp en iedere stad heeft zijn eigen register. Het oudste huwelijksregister van Nederland ligt in Deventer, en begon zelfs al eerder, in 1542. Dit waren slechts simpele aantekeningen met alleen de namen van het echtpaar.

Uitbreiding met getuigen

Vanaf 1571 werden de inschrijvingen uitgebreider met namen van getuigen en bijbehorende data. Dit alles werd bijgehouden in de DTB boeken (Doopboeken, Trouwboeken, Begraafboeken) in de kerken. Veel boeken zijn slecht leesbaar, maar er zijn ook boeken die verrassend goed te lezen zijn.

Geboorteregister – na 100 jaar vanaf geboortejaar
Huwelijksregister – na 75 jaar vanaf huwelijksdatum
Overlijdensregister – na 50 jaar vanaf overlijdensdatum

Dit betekent dat als je een huwelijksakte zoekt dit alleen kan na 75 jaar na de huwelijksdatum. Echter, deze informatie staat nog (lang) niet online, dus zal je voor recente aktes naar het betreffende archief moeten.

• Aankondigingen te doen in lokale kranten, stadhuis en kerk (zie ook laatste punt)
• Te zien of het echtpaar aan alle wettelijke eisen voldoet
• Het inleveren van documenten zoals geboorte-, scheidings- of overlijdensaktes
• Controle op de leeftijd (i.v.m. minimale leeftijd)
• Naloop of bruid en bruidegom geen familie van elkaar zijn
• Check of ze al niet getrouwd zijn of waren met een ander
• Mensen die bezwaar hebben tegen het huwelijk kunnen zich melden, maar toch gebeurde dit amper.

Nog steeds geldt dat voorafgaand aan een huwelijk ondertrouw nodig is, inclusief genoemde regels.

Het huwelijksregister bevat de volgende feiten

• Dag, woonplaats en tijdstip van de huwelijksvoltrekking
• Van de bruidegom en bruid: de naam, leeftijd, geboorteplaats en woonplaats, beroep
  – namen van eventuele gescheiden of overleden partners
• Van wederzijdse ouders: de naam, leeftijd, woonplaats, beroep
• Vermelding of een ouder is overleden
• Overzicht van de documenten die bij de ondertrouw zijn ingeleverd
  – geboorteaktes van bruid en bruidegom
  – bij scheiding de scheidingspapieren van vorige partners
  – bij overlijden, de overlijdensaktes van vorige partners of ouders
• Evt. vermelding van erkenning onwettig kind met naam, geboortedatum, geboorteplaats
• Gegevens van de getuigen (max. 4 getuigen)
  – namen, leeftijd, beroep, relatie tot de bruid en bruidegom (goede aanknopingspunten)
  – Als er geen getuigen werden aangedragen, waren de getuigen ambtenaren van het stadhuis
• Handtekening van alle betrokkenen (dit zijn goede aanknopingspunten bij onduidelijkheid over de spelling van een achternaam)
• Volgnummers van de pagina en akte
• In een huwelijksakte kunnen pareltjes zitten die goede aanknopingspunten zijn.

Trouwbeloftes en geheim huwelijk

Een trouwbelofte was bindend, maar niet als deze bij minderjarigheid of in dronkenschap was gedaan. Het was een gewoonte dat de verliefden, tijdens het beloven van de eeuwige trouw, iets aan elkaar gaven.

Zoals een geschreven trouwbelofte of een geschenk. Maar toch werden er veel trouwbeloftes door jongens gebroken en stond een meisje niet altijd sterk.

Aan de andere kant kwamen er ook geheime huwelijken voor. Als stelletjes geen toestemming van hun ouders kregen, pleegden ze fraude (nepdocumenten) of weken ze uit naar het buitenland.

Zodra de ouders hierachter kwamen, konden ze het huwelijk met een nietigverklaring ongedaan laten maken. Vaak werden de minderjarige kinderen als straf opgesloten in een verbeterhuis, of op de boot naar Oost-Indië gezet.

Daarom werden er, om nog meer inzage te krijgen, ‘tienjarige tafels‘ gemaakt. Als er tijdens je stamboomonderzoek geen huwelijksjaar of -datum bekend is, is de ‘tienjarige tafel’ een goed uitgangspunt.

Deze tafels worden ook klappers genoemd omdat ze fysiek in een klappersysteem zijn opgeborgen. Bij het huwelijksregister horen extra registers met huwelijksaankondigingen en huwelijksbijlagen. Hiervoor heb ik een aparte handleiding geschreven.

Dit zijn alle aktes die bij de ondertrouw moesten worden overlegd. Ga hier zeker naar op zoek, want deze bevatten zeer waardevolle informatie!

• Ga naar Family Search (eerst inloggen of account maken)
• Bij ‘Date’ kies je een periode en bij ‘Type’ voor ‘Marriage’
• Doe een keuze uit de lijst met provincies, daarna de locatie
• Kies de periode, maar let op: check de periodes (dit kan overlappen) en klik op de juiste. Vroeger werden er meerdere boeken tegelijk gebruikt.
• Nu opent het huwelijksregisterboek en kan je doorklikken tot je de datum en akte ziet.
• Maak een (fullsize) screenshot en bewaar hem. Lees ook: gebruik PicPick of Lightshot.
• Hernoem de file naar b.v. HUW 1825-08-04 FBLippens x BTClaeys.
• Verwerk de akte in je stamboom – mits je eerst alle feiten hebt gecontroleerd! Voorkom deze valkuilen bij stamboomonderzoek.
• Zorg dat je een goede mappenstructuur voor archivering hebt.
• Als laatste: deel je gegevens!

En verder…

Heb je wel een datum, maar je kunt de akte niet vinden, check dan deze lijst. Als je Google gebruikt zorg dan dat je dit op de juiste manier doet. Zodra je de juiste huwelijksakte hebt gevonden, maak dan een screenshot om zo het bewijs van de akte te bewaren.

Hopelijk brengt deze handleiding voor het huwelijksregister je goed op weg.

Bronnen bij handleiding huwelijksregister

Lees ook

Handleiding voor het zoeken in het huwelijksregister