Help, er zitten boeven in de familie!

Jij denkt dat je zo braaf bent, vind je ineens boeven in de familie! Maar als je met stamboomonderzoek bezig bent, is de kans groot dat je boeven in de familie tegenkomt.

boevenAls stamboomonderzoeker is de kans groot dat je bij toeval stuit op boeven in de familie.

B.v. vermelding in het bevolkingsregister, het militair stamboek, op een overlijdensakte waarbij is aangeven door de cipier van een gevangenis.

Of een artikel in de pers over een strafbaar feit of veroordeling.

Uiteraard zijn familieverhalen ook een goede bron en stimuleert je dat om op onderzoek uit te gaan.

‘Ik ben toch wel nieuwsgierig wat die stoute ome Jan allemaal heeft uitgevreten’.

Liever in de cel dan betalen

In de 19e eeuw waren zowel de wet als de gemiddelde rechter een stuk strenger dan nu.

Een vrijheidsstraf werd sneller uitgedeeld, vooral omdat dit een mogelijkheid was hiermee een geldboete te vervangen.

Een paar dagen in de cel was makkelijker dat een boete betalen waarvoor geen geld was. Daar kregen ze tenminste water en brood, alles was beter dan niets.

Er waren drie niveaus van strafbare feiten: een overtreding, wanbedrijf en misdaad. Als je de registers bekijkt, valt het direct op dat er veel personen maar een of enkele nachten in de cel doorbrachten, voor maar een kleine overtreding.

‘Wie een brood steelt, komt in de gevangenis; wie een kroon steelt in de wereldgeschiedenis.’
– Salomon Baer-Oberdorf, duitse schrijver (1870-1940)

Enkele voorbeelden van kleine vergrijpen

  • een bakker die zijn roggebrood had vermengd\ met zemelen
  • een bakker waarvan zijn tarwebrood te licht in gewicht was bevonden
  • een sjouwer die op zondag zonder toestemming openbare arbeid verrichtte
  • de baggerman die zijn volle baggerschuit ‘s nachts onbeheerd had achtergelaten
  • de spuitknecht die niet was gekomen opdagen na een brandalarm
  • de tapper die na sluitingstijd nog drank schonk
  • een melkslijter die zich had laten voortrekken op zijn hondekar
  • een arbeider die met zijn kruiwagen op de klinkerweg had gereden

Hieronder vielen ook de vagebonden, landlopers, schooiers, deugnieten. De ‘boef’ had de keuze tussen het betalen van een paar gulden boete, of de vervangende straf; een nacht in de cel.

Bijna iedereen koos voor het laatste, omdat ze geen geld hadden.

Maar voor zwaardere zaken zoals diefstal boven een bepaald bedrag, vandalisme, landloperij, bedelarij, het breken van een trouwbelofte, plunderingen bij rampen, een dienstbode die buiten haar boekje ging, en uiteraard moord, hingen hogere straffen boven hun hoofd.

De boeven in mijn familie

boeven in de familie
Mijn overgrootvader Willem Jan Morison

Al snel kwam ik erachter dat mijn overgrootvader Willem Jan Morison in 1885 is veroordeeld voor een geldboete van 1 gulden voor ‘openbaar dronkenschap’.

Als je mij persoonlijk goed kent, verbaast mij dit niet. Om die reden verafschuwde zijn dochter, mijn oma Lippens-Morison, alcohol. Net als ik.

Er is nog een stoute Morison, Geurt, kleinzoon van mijn oudvader (vader van mijn betovergrootvader) Willem Jan Morison.

Hij is in 1905 veroordeeld voor diefstal (zie onder het politierapport). De beroemde crimineel Al Capone was een tijdgenoot van Geurt Morison.

Geen lieverdjes

Maar er is ook een echte boef in de familie: Ludovicus Jacobus de Vogel. Hij is de schoonzoon van mijn betovergrootvader Johannes Fredericus Theunis. Zijn politiedossier laat zien dat hij niet bepaald een lieverdje was.

Met als hoogtepunt dat hij in 1910, vlak na het overlijden van zijn vrouw (34), zijn 5 kinderen in de steek laat en gaat zwerven.

Vervolgens komen zijn kinderen in het weeshuis terecht, worden gescheiden, waarna zusje Cornelia op 11 jarige leeftijd overlijdt.

Een triest verhaal. Bij toeval heb ik contact gekregen met de achterkleinzoon van Ludovicus, mijn 2e neef, die mij dit verhaal heeft verteld.

Boefjes op het randje

Niet echte boeven, maar wel op het randje, was de familie Theunis die de geboorte van hun kinderen bijna consequent op de derde dag (wettelijk laatste dag) aangaven bij het Bevolkingsregister.

Een dag later was strafbaar geweest, maar niet als er een goede reden was. Opvallend in deze familie is ook dat er veel onwettige kinderen voorkwamen. En wie weet wat ik nog meer tegenkom bij de familie die ik nog niet heb gevonden!

Boeven in de familie zoeken in politieregisters

In het landelijke register, met ruim 9.500 personen, werden van 1880-1917 bijgehouden welke gevangenen waren vrijgelaten. Inclusief alle persoonlijke kenmerken met als toetje een foto van de dader. De handschriften zijn over het algemeen goed te lezen.

Rond 1850 telden alle gevangenissen in Nederland tussen de 3500 en 5000 gevangenen. Tegenwoordig ligt dit aantal ook op 5000.

Dat betekent dat de gevangenisbevolking in 160 jaar nauwelijks is gewijzigd, terwijl de bevolking is vervijfvoudigd. Daarbij wil ik wel opmerken dat criminelen tegenwoordig veel te snel weer op straat staan.

Gevangenissen voor 1811

Maar denk niet dat alle boeven zo ‘makkelijk’ met een nachtje cel hun straf konden afronden. Voor de Franse tijd en dat Napoleon ons land organiseerde, was er de voorkeur voor andere vormen van straf. Zoals

  • lijfstraf, zoals brandmerken, stokslagen, geseling
  • onterende straf, zoals te pronkstelling
  • dwangarbeid, ook wel naar het buitenland
  • verbanning uit de stad of land
  • doodstraf, door onthoofding of verhanging

Humanere manieren

Voor een milde straf werd de veroordeelde naar het tucht-, spin- of werkhuis gestuurd, ofwel verbeterhuizen. Deze waren sinds 1595 vooral in de grote steden te vinden. Zelfs ouders konden hun ongehoorzame kinderen daar naartoe sturen!

Gelukkig kwamen in de tijd van de Verlichting begin 18e eeuw meer humane inzichten. In plaats van de lijfstraf kwam de vrijheidsstraf, gezien de opvoedende werking.

Ook kwamen er aparte jeugd- en vrouwengevangenissen. Ondanks deze ‘verbeteringen’ was het sterftecijfer erg hoog.

Strafvermindering en gratieverzoeken

Bijna alle gevangenen vroegen strafvermindering aan. Gratieverzoeken werden alleen gehonoreerd als de gedetineerde zich voorbeeldig had gedragen. Ook kwam het voor dat hun echtgenote strafvermindering aanvroeg. Immers wilde het gezin zijn kostwinnaar terug of wilde ze trouwen.

Als je bewijs vindt van boeven in de familie, maak hier dan direct bewijs d.m.v. een screenshot, en zorg dat je dit goed ordent. Download de checklist om documenten bij te houden. Als je originele papieren hebt van een veroordeling, zorg dan dat je die goed archiveert.

Geloof het of niet, maar er bestaan achternamen als Boef, Schooier en Schurk. Google er maar eens op. Zouden de nakomelingen last hebben van cellulaire herinneringen?

Boeven in de familie

Als je boeven in de familie vindt, beoordeel deze dan met ‘historische’ ogen, behalve als het om een zware misdaad gaat. Mensen werden vroeger sneller en ook vaak onterecht beschuldigd en veroordeeld. Daarbij konden ze zijn opgegroeid in weeshuizen of waren ze zelfs vondeling, waardoor ze een slechte start hadden gemaakt.

Vergeet ook niet dat het woord van de elite en politieagenten zwaarder woog dan van de ‘veroordeelde’. Men werd vaak zonder enig bewijs veroordeeld.

Toch kon het volk verleid worden om ‘verkeerde dingen’ doen om te overleven; diefstal ging vaak over een appel en een brood.

Al met al vind ik een boevenregistratie meer interessant om te weten hoe iemand eruit zag. Daarbij vind ik het stiekem ook wel een beetje stoer. Met uitzondering van Ludovicus.

boeven

Verder…

Ben je op zoek naar je biologische vader?
Overzicht kwartierstaten van Yolanda Lippens
Hoe doe je een familie interview voor je stamboom?
Het belangrijke verschil tussen overlijden en begraven
Smullen van oude filmbeelden van Amsterdam
Levende familie vinden in je stamboom
De gruwelijke kraamvrouw bekentenissen
Handleiding voor het vinden van huwelijksbijlagen

Help, er zitten boeven in de familie!’

Het CBG – Algemeen Politieblad Archief Amsterdam – Signalementenregister
Handleiding overlijdensregister | Genealogie software | Familie reünie organiseren | Gouden tips | Wie helpt met mijn vastlopers?

Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Je kunt mij contacten op Facebook | Twitter | Pinterest | Contactformulier
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


yory