De voorouders van Adam Bösch in het Zwitserse Toggenburg
Van de Toggenburg naar Nederland en andere landen
Bijna zeven jaar geleden bezocht ik samen met Marian en onze hond Lucky het Zwitserse plaatsje Stein in het Toggenburg. Ik wist toen alleen dat een verre voorouder met de naam Adam Bösch daar geboren was. Dat bezoek bleek het begin van een genealogische zoektocht die nieuwe inzichten opleverde over de oorsprong van mijn familie en uiteindelijk ook leidde tot mijn historische roman De Tromslager. Over de generatie na Adam schreef ik het boek De Jutter. Uit genealogische bronnen blijkt dat Adams nakomelingen zich over de wereld hebben verspreid, onder meer naar Noord- en Zuid-Amerika, Australië, Noorwegen en Frankrijk.
In de protestantse kerk van Stein liet de plaatselijke dominee me het eeuwenoude doopregister zien. Daarin stond dat Adam Bösch op 15 september 1762 was gedoopt. Die ene inschrijving vormde het uitgangspunt voor verder onderzoek naar de Zwitserse wortels van de familie Bosch.
Jaren later keerde ik terug naar dezelfde streek, ditmaal met veel meer kennis over Adam Bösch en zijn voorouders. Het was bijzonder om opnieuw het kleine kerkje van Stein te bezoeken, met de oude doopvont waarin Adam vermoedelijk werd gedoopt.
De woonplek van de familie Bösch
Adam Bösch (1762–1824) werd geboren in de Toggenburg, een bergachtige streek in het kanton St. Gallen. Tijdens mijn onderzoek in Zwitserse archieven stuitte ik op een interessante vermelding uit 1803. Terwijl Adam in Nederland verbleef, sloot zijn broer Nikolaus Bösch in Zwitserland een lening af. Als onderpand diende:

‘Haus, Wiese und Riet, auf der Stiegen liegende des Rothen genannt.’
Deze omschrijving lijkt te verwijzen naar een boerderij of klein landbouwbedrijf op de hellingen boven Stein. In de schuldbrief wordt een huis op ‘Auf der Stiegen’ als onderpand voor de lening genoemd. Ook op de huwelijksakte van de ouders van Nikolaus wordt ‘Auf der Stiegen’ vermeld als woonadres van Paulus (1737–1817), de vader van Adam. Daarom vermoed ik dat dit de woonplek van de familie Bösch was.
Mijn vrouw en ik zochten tevergeefs naar de exacte locatie. Nadat ik recent de schuldbrief in de Facebookgroep Toggenburg had gedeeld, kreeg ik aanvullende informatie van een lokale bewoner. Daaruit bleek dat de boerderij niet in het plaatsje Stein lag, maar hoger op de berg, bij een gehucht met de naam Stiegen. Met behulp van Google Maps en een lokale wandelkaart vond ik de locatie terug onder de naam Böschenweid.
Dat mijn voorouders hoger op de berg woonden, blijkt ook uit de beschrijving in een wandelgids:
Voorouders aan moederskant van Adam
De familienaam Bösch komt veel voor in het Toggenburg. Volgens het Historisches Lexikon der Schweiz behoorde de familie tot de invloedrijke protestantse families in de streek, naast onder meer de families Scherrer, Looser en Abderhalden. Ik las dat deze families predikanten, bestuurders en militairen hebben voortgebracht. Adams vader was ‘Vorsinger’ in de kerk en Adam had in het leger gediend, maar in mijn directe stamlijn vond ik aanvankelijk geen aanwijzingen voor predikanten of bestuurders. Daarom ben ik ook de voorouders van Adams moeder, Maria Barbara, in kaart gaan brengen.
Tijdens mijn onderzoek in het Toggenburger Genealogie-Netzwerk en het Staatsarchiv St. Gallen ontdekte ik dat ook via Adams moeder een interessante familielijn loopt. Die voert via de families Abderhalden, Scherrer, Looser en Bösch terug naar Hans Bösch zur Eich. Aan de hand van gegevens uit het Staatsarchiv St. Gallen en bronnen als doop- en trouwregisters, schuldbrieven, gepubliceerde teksten en afbeeldingen heb ik geprobeerd deze familielijn te reconstrueren.
De voorlopige genealogische reconstructie ziet er als volgt uit:
- Adam Bösch (1762–1824)
- Zijn moeder: Maria Barbara Bösch-Abderhalden (1738–1810)
- Haar moeder: Verena Scherrer-Abderhalden (1704–1778)
- Verena’s vader: Gregor Scherrer (1671–1703)
- De ouders van Gregor, volgens de reconstructie: Hans Jacob Scherrer (1643–?) en Sara Looser (1636–?)
- De ouders van Sara Looser: Abraham Looser (1609–?) en Susanna Bösch-Looser (1601–1676)
- De ouders van Susanna Bösch: Hans Bösch (1565–1631) en Sara Scherrer (1568–?), volgens de genealogische reconstructie.
- Volgens Geneal-Forum was de vader van Sara Scherrer Fridli Scherrer (1533–1599).
Opvallend is dat Adam via zijn moeder mogelijk ook verwant is aan een andere tak van de familie Bösch.
Beschilderde glasschijven

Over Hans Bösch zur Eich vond ik interessante informatie. Volgens het Toggenburger Genealogie-Netwerk had hij dertien kinderen, onder wie Susanna Bösch en Hans Jacob Bösch. In een schuldbrief wordt Hans Jacob aangeduid als de broer van Susanna.
Susanna trouwde met Abraham Looser. Hun dochter Sara Looser trouwde later met Hans Jacob Scherrer; in de genealogische reconstructie wordt Gregor Scherrer als hun zoon vermeld. Deze tak wordt ook verbonden met Fridli Scherrer (1533–1599), die volgens Geneal-Forum een vooraanstaande positie in de regio bekleedde.
In de zeventiende eeuw werden vooraanstaande burgers geregeld vereeuwigd op beschilderde glasschijven. In een publicatie vond ik een afbeelding van een glasschijf waarop Hans Jacob Scherrer en Sara Looser samen worden genoemd. Ook Hans Bösch zur Eich wordt in een publicatie samen met Sara Scherrerin vermeld.
Volgens de publicatie is dit werk ooit tentoongesteld in het Rijksmuseum Huis Lambert van Meerten in Delft. Bij navraag bleek dat het daar niet meer aanwezig is. Dat vind ik jammer; ik had het graag in het echt willen bekijken.
Om een indruk te geven van de kleuren van zulke glasschijven, voeg ik een afbeelding toe van een glasschijf van Valentin Bösch (1591–1644), een zoon van Hans Bösch.
Geschiedenis komt onverwacht dichtbij
Wat begon met één vermelding in een doopregister groeide uit tot een zoektocht door eeuwen familiegeschiedenis. Het landschap van de Toggenburg, de oude kerk van Stein, de bergboerderij en de glasschijf van Hans Bösch en Sara Scherrer brengen die geschiedenis onverwacht dichtbij.
Voor mij verbindt deze zoektocht archiefonderzoek, familiegeschiedenis en persoonlijke herinneringen. Tegelijk laat ze zien hoe een familie uit het Zwitserse berggebied zich uiteindelijk over Nederland en andere delen van de wereld verspreidde.
Onderstaande afbeelding toont een gebrandschilderd glaspaneel uit 1637, met Valentin Bösch en Barbara Loser en de fabel van de ooievaar en de vos. Het werk behoort tot het Historisches Museum Thurgau in Frauenfeld.

Lees ook
De voorouders van Adam Bösch in het Zwitserse Toggenburg































