YORY

Het grootste platform voor
stamboomonderzoek en familiegeschiedenis

1000+

artikelen

25+

thema's

20+

uitlegvideo's

1000+

bronnen

2500+

oude kranten

1100+

oude beroepen

22+

DOWNLOADS

Hoe een oude herinnering leidde tot een genealogische zoektocht in Saksen

een zilveren beursje

Over de auteur

Stefan Naucke

Genealoog en familiehistoricus

Hoe een oude herinnering leidde tot een genealogische zoektocht in Saksen

…en uiteindelijk tot een onverwachte ontknoping

Foto boven: 1936, met v.l.n.r.: Mijn oma Marianne Charlotte Schröder (24 jaar), haar broer Rolf (18 jaar), haar moeder Johanna Donath (43 jaar), haar neef, oom en tante. De bladloze boom en de kleding passen bij het vroege voorjaar. Mogelijk is deze foto genomen rond de uitvaart van hun (over)grootmoeder Anna Auguste Jacob in maart 1936. Dat verband is niet met zekerheid vast te stellen. Bron: Stefan Naucke.

Een zilveren beursje als tastbare herinnering

Toen ik op de lagere school zat, liet mijn moeder mij een zilveren beursje zien met daarin een briefje. Ze las voor dat het voorwerp afkomstig was van de overgrootmoeder van Lotte. Lotte was de roepnaam van mijn oma van vaderskant, Marianne Charlotte Schröder, die op jonge leeftijd overleed. Het beursje en vooral de verwijzing in het briefje maakten een blijvende indruk op mij. Pas veel later zou ik begrijpen welke bijzondere familiegeschiedenis erachter schuilging. De feiten bleken echter anders te zijn dan ik mij herinnerde.  

In 2005 vroeg mijn vader voor mij bij de gemeente Crimmitschau in Saksen, Duitsland, alle beschikbare akten vanaf 1876 op over zijn moeder Marianne Charlotte Schröder (1912–1954) en haar voorgeslacht. Bij het bestuderen van de stukken viel mij iets bijzonders op. Mijn oudmoeder Anna Auguste Jacob leefde van 1846 tot 1936. Zij werd 89½ jaar oud. Daarmee was zij mijn oudouder die het laatst overleed én het langst leefde. Mijn oma, haar oudste achterkleindochter, was toen al 24.

Anna Auguste Jacob bleek een tijdgenote van veel van mijn betovergrootouders, hoewel zij een generatie verder in verwantschap staat. Zij bleek haar dochter, mijn betovergrootmoeder, Bertha Fanny Kurze (1867-1906), bovendien dertig jaar te hebben overleefd. Zou dat verklaren hoe het zilveren beursje met het briefje in mijn familie terecht kwam?

Toen ik zelf werd geboren, was het overlijden van mijn oudmoeder Anna Auguste Jacob maar één generatie geleden. Dat riep bij mij een nieuwe vraag op: hadden de generaties vóór haar elkaar eveneens sneller dan gemiddeld opgevolgd? Om die vraag te kunnen beantwoorden, moest ik eerst zien te achterhalen wie haar ouders waren.

Twintig jaar zonder antwoord

Ondanks de beschikbare akten bleef de identiteit van Anna Augustes ouders lange tijd een raadsel. Op haar overlijdensakte stond een opmerkelijke aantekening. Marie Anna Henriette Lichtenstein-Kurze, de dochter die het overlijden van haar sinds 1913 bij haar inwonende moeder had aangegeven, wist niet wie de ouders van haar overleden moeder waren.

Hoe kon dat? Waren Anna Augustes ouders al jong overleden, waardoor zij hen niet of nauwelijks had gekend? Of waren de familiebanden in de loop der jaren verloren gegaan, zodat haar dochter de namen van haar grootouders niet meer wist? Het waren vragen waarop ik geen antwoord had. Zo bleef mijn eerste vastloper in de kwartierstaat onopgelost.

Twintig jaar lang probeerde ik de ontbrekende gegevens te achterhalen. De gemeente Crimmitschau kon mij niet verder helpen. Ook mijn verzoeken aan de Evangelische Kerk bleven onbeantwoord, hoewel de exacte geboortedatum en -plaats van Anna Auguste bekend zijn: 25 september 1846 te Crimmitschau. Hulpverzoeken op diverse fora leverden evenmin resultaat op. Digitale bronnen ontbraken vrijwel in de regio waar de familie leefde.

Toch gaf ik de zoektocht niet op. Ik besloot de beschikbare gegevens op een andere manier te benaderen.

Vier mogelijke vaders

Een onderzoek naar de adresboeken van Crimmitschau uit de periode 1884-1891 leverde vier mogelijke kandidaten op voor de vader van Anna Auguste. Eén van hen trok in het bijzonder mijn aandacht: Carl Gottlob Jacob. Zijn naam kwam na 1889 immers niet meer in de adresboeken voor. Mogelijk was hij overleden. Toch was het een aanwijzing die ik niet terzijde wilde schuiven. Zonder een akte die de familierelatie bevestigde, bleef het echter een vermoeden. De naam Jacob alleen was onvoldoende om met zekerheid te kunnen vaststellen dat ik de juiste persoon op het spoor was.

In 2026 besloot ik het onderzoek opnieuw op te pakken. Deze keer koos ik een andere ingang. Anna Auguste moest omstreeks 1865 zijn getrouwd. Een huwelijksakte zou mogelijk de naam van haar vader vermelden en daarmee uitsluitsel geven.

Daarom richtte ik mij opnieuw tot de Evangelische Kerk, maar nu met een heel gericht verzoek: ik vroeg om de huwelijksakte van mijn oudmoeder, die inderdaad op 8 januari 1865 huwde met de bakker Carl Franz Kurze (1842-1890).

De doorbraak in 2026

Tot mijn verrassing ontving ik de gezochte huwelijksakte. Daarin werd bevestigd dat de vader van Anna Auguste inderdaad de persoon was die na 1889 uit de adresboeken van Crimmitschau was verdwenen: de zelfstandige doekmaker Carel Gottlob Jacob.

Het spoor dat ik eerder had gevonden, bleek juist. De huwelijksakte van Anna Auguste bevestigde dat haar vader Carel Gottlob Jacob was. Vervolgens vroeg ik bij de gemeente zijn overlijdensakte uit 1889 op. Met die gegevens kon ik ook zijn huwelijksakte achterhalen. Daarin vond ik eindelijk ook de naam van de gezochte moeder: Christiane Friederike Freund.  Anna Augustes moeder was al in 1847 overleden; haar vader hertrouwde in 1848. Na twintig jaar kon ik daarmee een belangrijk ontbrekend deel van mijn familiegeschiedenis invullen.

De doorbraak liet ook zien hoe belangrijk het is om een vastgelopen genealogisch onderzoek later opnieuw te benaderen. Soms ligt de oplossing niet in een nieuwe bron, maar in een andere vraag aan een instelling die eerder al is benaderd. De huwelijksakte bleek de sleutel die mij eerder was ontgaan.

Een kwartierstaat tot in de middeleeuwen

Na de ontdekking kon ik mijn onderzoek verder uitbreiden. Via de plaatselijke genealogische vereniging kwam ik in het bezit van een kwartierstaat van Carel Gottlob Jacob, die teruggaat tot in de middeleeuwen. Ook bij de moeder kwam ik enkele generaties verder dankzij een zeer behulpzame lokale vrijwilliger.

Met de gevonden gegevens kon ik ook mijn vermoeden toetsen dat de generaties in deze familielijn elkaar relatief snel waren opgevolgd. Dat vermoeden bleek juist. Anna Auguste Jacob had zelf een oudmoeder die in 1723 was geboren, 123 jaar vóór haar eigen geboorte.

Van die stamgrootmoeder uit 1723 tot mijzelf omvat de onderzochte lijn elf generaties en tien ouder-kindovergangen. De gemiddelde generatieafstand bedraagt daarmee 24,2 jaar. Dat helpt verklaren waarom Anna Auguste Jacob, hoewel zijn al in 1936 overleed, nog  in de tijd van veel van mijn betovergrootouders leefde. Zij overleefde dertien van mijn zestien betovergrootouders.

Een gezicht dat ontbreekt

Hoe een oude herinnering leidde tot een genealogische zoektocht in Saksen
Anna’s dochter, mijn betovergrootmoeder Bertha Fanny Kurze (1867-1906)

Een foto van Anna Auguste Jacob heb ik helaas niet kunnen achterhalen. Na zoveel jaren onderzoek naar haar leven zou het bijzonder zijn geweest om ook haar gezicht te kunnen zien.

Toch is Anna Auguste voor mij meer geworden dan een naam en twee jaartallen in een kwartierstaat. Het zilveren beursje uit mijn vroege jeugd vormde het begin van een zoektocht die twintig jaar duurde. Een briefje, oude adresboeken en uiteindelijk een huwelijksakte brachten mij steeds dichter bij haar familiegeschiedenis.

Maar juist het voorwerp waarmee de zoektocht ooit begon, bleek een ander verhaal te vertellen.

Een opmerkelijke ontknoping

Het zilveren beursje had ik al meer dan een halve eeuw niet meer gezien. Nadat ik dit verhaal had geschreven, vond ik het terug tussen de erfstukken van mijn vader. Het briefje zat er nog in. Daarop staat: “Andenken Urgroßvater v Lotte Herm. Donath.”.

Mijn herinnering aan de tekst bleek niet juist. Het briefje verwijst naar de overgrootvader van Lotte, Hermann Donath. De linnenfabrikant en rentenier Johann Hermann Donath (1834-1916) was een van de vier andere overgrootouders die bij de geboorte van mijn oma nog in leven waren.

Het zilveren beursje is uiteindelijk in handen gekomen van mijn overgrootmoeder Johanna Donath (1892-1972), die als dertienjarige wees bij haar grootouders van vaderkant kwam wonen. Zij overleefde haar beide kinderen. Na het overlijden van haar dochter, mijn oma, kwam mijn vader Hermann Naucke op 14 september 1955 legaal van Oost-Duitsland naar West-Duitsland, waar zijn vader woonde. Hij was haar enige kleinkind van Johanna Donath.

Nadat mijn vader in 1963 van West-Duitsland naar Eindhoven verhuisde, bleef er schriftelijk contact. Na mijn geboorte werd een bezoek met mijn moeder in Crimmitschau door ambtenaren van de gemeente Eindhoven afgeraden. Deze vreesden dat ik in Oost-Duitsland van mijn moeder afgenomen zou kunnen worden. Ik heb mijn overgrootmoeder dus nooit ontmoet. Op haar verzoek bracht de gemeente Crimmitschau mijn vader in september 1972 op de hoogte van haar overlijden. Kort daarna smokkelde een nicht erfstukken vanuit Crimmitschau over de Oost-Duitse grens. Zo kwamen de voorwerpen bij mijn vader in Eindhoven terecht en uiteindelijk bij mij.

Hoe een oude herinnering leidde tot een genealogische zoektocht in Saksen
Het zilveren beursje waarmee van het verhaal begon blijkt van een andere oudouder te zijn geweest, dan ik mij uit mijn jeugd herinnerde.  Het briefje lijkt niet te zijn geschreven door mijn overgrootmoeder Johanna Donath, waarvan veel brieven bewaard zijn gebleven.  Bron: Stefan Naucke.

Hoe een oude herinnering leidde tot een genealogische zoektocht in Saksen

Reageer op dit artikel
Opmerkingen over artikel
Schrijf mij in voor de nieuwsbrief (iedere 2 maanden)
Bezig met versturen

Wil je een donatie doen?

Yory is non-profit, maar de kosten zijn zeker € 750 per jaar. Met donaties kan dit platform blijven bestaan.

Yory donatie

Alle artikelen op Yory komen rechtstreeks uit het brein van de auteur. AI wordt alleen gebruikt voor controle en correcties van taal- en grammatica.

ZOEK