Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Brief uit 1664 – Trijntie en haar ‘Bestemoer’

Trijntie Batens stuurt een lange brief naar haar man Hendrik op 10 november 1664 over ruzie met haar Bestemoer, oorlog en de pest.

Brief uit 1664 - Over twisten, bemoeizucht, oorlog en pest
Brief uit 1664 – Over twisten, bemoeizucht, oorlog en pest

De brief getuigt van haar belevingswereld, en vooral dat Trijntie veel aan het twisten is met Neeltie, Duijfje en met haar schoonzussen. Trijntie heeft al 4 brieven ontvangen van haar man. Zij heeft er ook al vier terug geschreven, maar blijkbaar is er nog niet een aangekomen.

600 gulden

Ze klaagt dat Neeltje elke dag voor de deur staat. Er is geruzie over en weer over 600 gulden wat “Bestemoer” (oude vrouw, moeder of schoonmoeder) zou moeten betalen. Bestemoer zei dat ze al genoeg doet door Trijntie en haar kinderen te onderhouden. Dat menig moeder niet zou doen wat zij al allemaal doet.

Trijntie geeft haar gelijk, maar haar schoonzussen bemoeien zich ermee. Ze zeggen dat het Trijntie haar eigen schuld is dat het geld “verteert” is, en dat ze nu voor “die lui” zou moeten naaien. Maar dat wilt Bestemoer niet hebben. Zij wilt dat Trijntie op het huis en op de kinderen past.

‘Met halfvolle buiken naar bed’

Schoonzussen klagen dat Trijntie het zo wel erg makkelijk heeft, door anderen voor haar de kost te laten winnen. Zo klaagt Trijntie nog een poos door over verwijten over en weer. Geruzie over kinderen die met “halfvolle buiken” naar bed gaan. Ze verwacht dat ze nooit meer gezellig bijeen zullen komen tot Bestemoer overleden zal zijn.

Trijntie maakt zich zichtbaar druk over de praatjes dat Bestemoer haar het hand boven het hoofd houdt. Zij vermeldt het overlijden van haar kind terloops tussen het relaas. Ze schrijft “Ik zal u nog laten weten dat ons jongste kind Hendrik dood is. Hij is met Pinksteren begraven nadat het 14 dagen erg ziek was. Hij had “sprou” “de loop” “stuijpen” en “pest koortsen“.

Ze vertelt ook dat er over de kosten van begraven weer geruzie is geweest, omdat Bestemoer het heeft betaald. Ook met Duifje heeft ze ruzie. Zij wilt haar niet meer zien.

Strikken op de kist

Ook bij haar thuis is de pest langsgekomen. “Onze Anna” kwam uit school met hoge koorts donderdag. Vrijdag voelde ze zich iets beter en kon ze, in een helder moment, praten met haar moeder. Anna zegt dat ze zondag vast al dood zal zijn. Die middag kreeg ze zulke erge koortsstuipen dat ze constant hard aan het gillen was. Vrijdagavond is ze gestorven.

Van haar schoonzussen kwam er niemand langs, maar haar Bestemoer kwam die avond wel, samen met Peet, Heiltie en Annetie. Op 4 november is haar graf gegraven. Ze kreeg strikken op de kist, dit kostte Bestemoer wel 33 gulden. Er zijn nog maar 3 gezinsleden over. Kinderen Griettie en Toontie zijn nog gezond.

Trijntie denkt dat ze het verdiend hebben dat de kinderen sterven vanwege hun zonde. Ze sluit af met de exacte locatie waar de brief die hij eventueel terugstuurt heen moet komen, vermoedelijk haar woon adres: “angeliers straet, voorbij de eerste dwars straet naest de batevier in de leligang”. (Met de Angeliers straet wordt vermoedelijk de Anjeliersstraat bedoeld, voorbij de Anjeliersdwarsstraat, in de Leliesteeg te Amsterdam.)

Lees hier de transcriptie van de brief

Looft godt boven den 10 november 1664

mijn lieve man
 ick laet ul weten als dat ick nu al 4 brieven van ul heb gekregen en het verwondert mij als dat je niet een brief van mijn hebt gekregen dit is nu oock mij 4 brief die ick u heb geschreven
ick heb uijt ul brief verstaen als datje noch kloeck en gesont waert twelck mij lief was om te hooren voorts schrijft ghij dat ghij seer nae een brief verlang en nae onse gelegen heijt wat mij aengaet is noch redelijck gesont maer onse gelegentheijt is niet wel
motijen heeft al bij de 6 hondert gulden aen pelet getelt neeltie die heb ick alle dagen om de deur en wil hebben dat bestemoer daer voor sal staen 
en bestemoer en wil dat niet doen en seijt datse genoch te doen het datse mij met de kinders onderhout dat het minige moeder aen haer kint niet en sou doen het gene sij doet en dat is oock soo duijfjen en tot u susters rockenen neeltie op en seggen dat het mij schult is dat ick het heb helpen verteren
want ick en kon niet doen sij wouden nu wel dat ick nu altijt voor de luij naeijden en dat voor neeltie en dat verstaet bestemoer soo niet die wil hebben dat ick op mijn kinders en op mij huijs sal passen sij verachten mij tot niet en seggen tegen bestemoer dat ick het wel mackelijck heb daer andere haer kost moeten winnen
en neeltie seij tegen mij datter soo veel waren die haer kinders met een halve vollen buijck te bet leijden neeltie en seijt niet tegen mij of sij leggen het met malcander over de kinders hebben wel braven vrinden aen haer vaders kant die heel wel sorgh voor haer dragen maer datse wel wouden dat de kinderen met een halve vollen buijck souden te bet gaen en datse niet mogen leijden dat ick een goet kleet aen mijn lijf heb 
sij geven nu mij al de schult en verachten mij nu tegen elck een en dat om dat ick het niet en heb geopebaert maer ije moet mij wel veracht hebben maer nu wert hier veel gepraet van u swager dat die u menigmael verleijt heeft het sij dan soo het sij wij staen heel elendig met onse staet 
ick vrees dat wij niet weer bij malcanderen sullen komen soo lang als bestemoer leeft want gerrit harmesen seyt soo dra als ije weer tuijs komt dat hij u dan sou laten lichten of godt most het in die tijt noch versien daer dan in die tijt noch soo veel waters ten dael loopen 
voorts laet ick u mij lieven man als dat bestemoer het goet uijt de lombert gelost heeft 
maer sij heefter wel 6 gul aen verlooren het goet int voorhuijs voor 64 gul de kas 80 gul tot de huer van frans 12 gul maer die het jannetie marrij en weet ons niet een duijt te wil de saeck van trijntie die blijft soo staen de kreet is noch niet uijt bestemoer wou hebbe datsen ons kindt souden inde kleeren stecken 
maer sij stuerden ons out goet maer bestemoer stuerden het weerom en wou niet hebben dat ick om dat out goet de naem sou hebben dat sij het in de kleeren hadden gestecken bestemoer heeft al veel gelt aen ons te kost geleijt eer datse ons in effeckt heeft gebracht en het verwondert mij datse soo wel te vreden is 
als ick maer te vreden ben dan is het alles wel hadt ick bestemoer niet ick sat veel droeviger en het ging aen mij verstant dan wast niet om over te setten maer godt de heer verstercken mij seer 
en ick hoop dat hij u saoock sal verstercken tegen u see vijanden voorts laet ick ul weten als dat die persoon die u de 3 rijckxdaelders geleent heeft bij mij geweest is en het heeft weer nieuwe oproer verweckt ick hebber wel 8 dagen sieck of geweest ije kant wel dencken dat ick het hem niet en kon weergeven 
want ick geen overschodt van gelt en heb want bestemoer mij sober van gelt hou maer van alles wel doet sulcken dingen niet weer want ije bedrieght deluij de knecht en sal sijn gelt niet weer krijgen ick vraegde de knecht wat datijer mee de de knecht seij datijer mee aen lant ging twelck mij seer verwonderde daer ije wel weet hoet dat ick ben blijven sitten datje noch sou vrolijck […]wesen
en vergeten mij droefheijt en dencken niet dat godts straffende hant noch op ons is denckt
<...>
wensche ul veel goets 
ick stuer u met desen schepen 2 brieven eveneens op dat ick datje van 2 wel een sult krijgen 
als ije schrijft soo schrijft in de angeliers straet voorbij de eerste dwars straet naest de batevier in de leligang aan trjntje batens
ul dienst lievende vrou trjntie batens

Lees hier de handgeschreven brief

Header text

Bronnen

Brieven als buit

De moord op broers de Witt | Jeremias, een brave officier | Laat je voorouders praten met DeepStory! | Maak een puzzel van je stamboom
Geboren als Belg, gestorven als Nederlander
Een brief uit een ‘bedroefde tijd van oorlog’
‘De ster met staart is teken van God’
Geef je voorouders een plek in je leven
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
rosita-olivier3.jpeg

Mijn naam is Rosita Olivier, geboren in 1989 te Nieuw-Lekkerland. ZZP’er van RoosGenealogie. Vanaf 2002 houd ik mij al bezig met stamboom onderzoek. Opgegroeid met het internet ben ik zeer ervaren met digitaal onderzoek binnen de genealogie. Naast het onderzoeken van stambomen heb ik ruim 15 jaar gewerkt binnen de zorg.
De combinatie van mijn interesses in stamboom onderzoek, psychologie, geschiedenis, pedagogiek en maatschappelijke ontwikkelingen maken dat ik vanuit andere perspectieven dan enkel ruwe data kijk naar een familie geschiedenis.

Heeft u vragen aan mij over een bepaald artikel, wensen om je eigen achternaam, stamreeks en/of stamboom te laten onderzoeken of een andere vraag, neem dan contact op via onderstaande kanalen.

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...