Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Oude adressen, woningkaarten en omnummeringen

Niets ligt ons zo nauw aan het hart, als ons eigen stek, ons eigen huis. Zo was dat niet anders bij onze voorouders.

Oude adressen, woningkaarten en omnummeringen
Woningkaart Wilhelminastraat 15, Amsterdam (Op nr. 2 de familie Lippens)

Zij hadden ook hun eigen thuis, de plek waar alles gebeurde, waar zich het familieleven, soms generaties lang, afspeelde. De plaats waar lief en leed werd gedeeld, waar kinderen ter wereld zijn gekomen en waar anderen zijn heengegaan.

Hun thuis is ook een beetje ons thuis. Vandaar dat het ook zo interessant is om te weten welke huizen onze voorouders in het verleden bewoonden.

Grote kans dat je er al wel eens voorbij bent gelopen, als je een vrij honkvaste familie hebt. Nu wil je zeker en vast ook weten hoe je de adressen van je voorouders gaat achterhalen. Afhankelijk van de periode is dit wat gemakkelijker of juist moeilijker voor elkaar te krijgen.

Ook zijn er diverse bronnen en dus mogelijkheden om de woonadressen van je voorouders of familieleden te kunnen achterhalen.

Volkstellingen

Afhankelijk van de periode kan een volkstelling je interessante informatie over het adres van je voorouders vertellen. Met name de volkstellingen vanaf 1796 in België en vanaf 1810 in Nederland. Deze bevatten namelijk nog wel eens een aanduiding van een huisnummer in een bepaalde wijk of straat. Dat maakt natuurlijk nog niet dat je daarmee gelijk weet waar deze voorouder precies woonachtig is.

Oude plattegronden of kaarten van dorpen en steden kunnen je hier dan vaak wel meer behulpzaam bij zijn. Hoe dan ook, de volkstellingen bevatten zelden zo veel informatie als het later ingevoerde bevolkingsregister doet.

‘Geluk is een goede buur die naast ons komt wonen.’
Pieter Aerts

Bevolkingsregisters

Een van de meest bekende bronnen naast de burgerlijke stand, parochieregisters en kerkboeken zijn de bevolkingsregisters. Deze bestonden zowel in Nederland als België. Het varieert vaak van plaats tot plaats wanneer men hiermee begonnen is. In Nederland is dat meestal rond 1850.

De Belgische bevolkingsregisters zijn deels te vinden op de site van FamilySearch. In andere gevallen ook in digitale archiefbanken van stadsarchieven, zoals die van het Stadsarchief Turnhout of Made in Aalst. Een ander deel van de bevolkingsregisters ligt in de depots van een van de rijksarchieven, die moet je ter plaatse inzien.

De Nederlandse bevolkingsregisters daarentegen vind je bij de verschillende regionale archieven. Vaak ook aangeduid als stadsarchief, regionaal historisch centrum, streekarchief of regionaal archief. Bij de Nederlandse archieven zijn de bevolkingsregisters in veel gevallen al gedigitaliseerd en soms ook geïndexeerd, maar zeker niet altijd.

Omnummering

Tussen de bevolkingsregisters van België en Nederland zitten wat verschillen. Namelijk de aanduiding van adressen en de periode waarin deze registers hebben bestaan. De Belgische bevolkingsregisters bevatten een straatnaam of wijknummer, vaak gecombineerd met een huisnummer. Dit is in de oudere Nederlandse bevolkingsregisters vaak niet het geval.

In Nederland tref je ook het systeem van wijknummering aan. Maar een wijk werd anders dan in België met een letter aangeduid en ter identificatie van het betreffende huis werd aan die letter een nummer toegevoegd. Zo kon bijvoorbeeld het huis F65 in Tilburg de Hasseltstraat nummer 211 representeren.

Omnummeringsregister van Tilburg, 1879
Omnummeringsregister van Tilburg, 1879

Om dit probleem van omnummering op te lossen zijn er in die tijd omnummeringsregisters aangelegd. Niet van alle gemeenten bestaan die of zijn die bewaard gebleven. In Tilburg is het oudste omnummeringsregister van 1879 en in Maastricht stamt deze uit de jaren 1850.

Openbaarheidstermijnen

De Nederlandse bevolkingsregisters kwamen in 1939 ten einde bij de invoering van de persoons- en woningkaarten. De Belgische bevolkingsregisters bleven nog altijd bestaan. In België zijn de bevolkingsregisters pas openbaar na een periode van 120 jaar na afsluiting van het register. Terwijl dit in Nederland 100 jaar is.

Hoewel voor Nederland een termijn van 100 jaar wordt aangehouden, is dit ook pas recent ingevoerd. Dit betekent dat diverse archieven nog wel eens jongere bevolkingsregisters in hun databank hebben staan. Ook via Open Archieven zijn sommige jongere bevolkingsregisters nog steeds als scan of index te raadplegen.

Adresboeken

Misschien wat voor de hand liggend, maar in adresboeken kan je vinden op welke adressen je voorouders woonachtig zijn geweest. Van diverse gemeenten in België en Nederland zijn er nog oude adresboeken bewaard gebleven. Soms zijn deze in de studiezaal of bij een heemkring in te zien. In andere gevallen zijn deze al gedigitaliseerd en via de website van een archief doorbladerbaar.

Het varieert van stad tot stad en van dorp tot dorp welke adresboeken bewaard zijn gebleven. Soms gaan deze ver terug in de tijd, zelfs voor het jaar 1900, in andere gevallen zijn ze heel recent, van de jaren 1960-1970. Hoe dan ook is het een uitermate handige bron om meer te weten te komen over de adressen van je voorouders.

Gezinskaarten

Een in België niet gekende bron zijn de gezinskaarten, die in Nederland met name vanaf de jaren 1920 zijn ingevoerd. Deze bevatten gedetailleerde informatie van alle gezinnen en huishoudens die in een bepaalde gemeente woonden. Deze gezinskaarten werden aangelegd op basis van een gezinshoofd, vaak de vader van het gezin of eigenaar van het huis. Dit betekent dat er voor één adres dus ook meerdere kaarten kunnen zijn.

Bladzijde uit het adresboek van Antwerpen, 1896
Bladzijde uit het adresboek van Antwerpen, 1896

Vanwege de inwerkingtreding van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) hebben veel gemeenten ervoor gekozen de gezinskaarten offline te halen. Maar dat is lang niet overal gebeurd waardoor je sommige gezinskaarten nog altijd via Open Archieven kunt raadplegen. Het verschilt per gemeente wanneer met deze gezinskaarten is begonnen. In Rotterdam beginnen deze in 1880, in Amsterdam in 1893 en in Den Haag in 1913.

Persoons- en woningkaarten

In 1939 werden in Nederland de bevolkingsregisters en gezinskaarten afgeschaft. Zij werden ingeruild voor persoonskaarten en woningkaarten. De persoonskaarten waren aangelegd om van iedere inwoner in een gemeente bij te houden waar hij woonde, met wie hij getrouwd was en wie zijn kinderen waren.

Omdat hierdoor geen goed overzicht was van wie op welk adres woonde, zijn de zogenaamde woningkaarten geïntroduceerd. Deze zijn wat minder bekend bij de onderzoeker dan de persoonskaarten. De woningkaarten waren, zoals de naam al doet vermoeden, bestemd om in kaart te brengen wie er op een adres in een bepaalde periode woonde. Je kan deze kaarten het best vergelijken met een bescheiden bevolkingsregisters. Ze zijn namelijk niet zo gedetailleerd als de oudere bevolkingsregisters.

Zie een voorbeeld van een woningkaart hierboven van de Wilhelminastraat 15 in Amsterdam (klik om te vergroten). Je kunt het verloop van de personen (gezinnen) zien op dat bepaalde adres.

Waar te vinden?

De persoonskaarten zijn na het overlijden van de kaarthouder naar het CBG gegaan, welke deze kaarten tegen betaling verstrekt. Sommige gemeenten hebben nog dubbele van deze kaarten in hun archief. En in sommige gevallen zijn deze dubbelen aan het archief overgedragen, bijvoorbeeld het Stadsarchief Rotterdam.

De woningkaarten zijn slechts in weinig gevallen aan het archief overgedragen. Maar er zijn gemeenten die er geen probleem van maken deze per mail aan je te verstrekken. In oktober 1994 kwam dit systeem van persoons- en woningkaarten ten einde. Toen werd de digitale Gemeentelijke Basisadministratie ingevoerd, tegenwoordig vervangen door de Basisregistratie personen.

Bronnen voor onderzoek

Overzicht adresboeken Adresboeken Nederland Adresboeken Antwerpen Bevolkingsregisters (BE) Omnummeringen West-Brabant 1955 Omnummeringen Tilburg 1879-1900 Hernummeringen Turnhout 1920-1990 Volkstellingen Brabant (BE) 1666-1754 Volkstellingen Limburg (BE en NL) 1796 en 1803 Woningkaarten Laren Woningkaarten

Meer lezen of zien?

Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief?


Zo gebruik je de akte checklist
indie-v-lieshout3.png

Indie van Lieshout (Tilburg, 30 september 1996) is onderzoeker met juridische en historische achtergrond. Daar ik van Nederlands-Belgisch-Duitse afkomst ben, interesseer ik me sterk voor de geschiedenis van deze drie landen. Gedurende bijna tien jaar heb ik ruime ervaring opgebouwd bij het doen van archief- en familiehistorisch onderzoek in Zuid-Nederland en Vlaanderen.

Mijn specialismen zijn het doen van onderzoek naar interessante en minder gekende negentiende- en twintigste-eeuwse bronnen in Zuid-Nederland en Vlaanderen, onder meer ter verdieping van familiehistorisch onderzoek en daarnaast het doen van archiefonderzoek in het kader van juridische onderwerpen. Ook leverde ik diverse bijdragen aan het werk van archieven, heemkringen en andere historische websites en projecten, vaak ook in het kader van familiegeschiedenis.

Zoek je voorouders op Open Archieven

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Lees ook...