Het belangrijke verschil tussen overlijden en begraven

Een van de meest voorkomende fouten bij stamboomonderzoek, zeker voor 1811, is de verwisseling van het verschil tussen overlijden en begraven.

verschil overlijden begravenJe werkt liever met een overlijdensdatum, want vroeger konden er dagen tot weken tussen een overlijden en begraven zitten.

Dit kon diverse redenen hebben, denk b.v. aan de weersomstandigheden of als er geen pastoor was door b.v. geloofsvervolgingen.

Daarbij kwam het ook voor dat in begraafboeken geen datum werd vermeld, maar alleen een weeknummer.

Hoe kom je dan achter de echte overlijdensdatum?

De échte overlijdensdatum

Leiden heeft als enige heeft een aparte overlijdensboeken bijgehouden over de periode 1690-1790, ‘de Nederlandse Leeuw’.

Maar dit is alleen een overzicht van ambtenaren, of mensen die behorende tot de betere stand. Mensen die het dus financieel beter hadden, zoals zelfstandigen en de wapenschilden.

De arme man in de straat, wever, spinner, metselaar of schoenlapper, zal men daarin niet vinden.

Er staan wel overlijdensdata op grafzerken en -monumenten, maar deze werden verder niet in boeken geregistreerd.

‘De dood kan ons wat we beleefd hebben niet ontnemen, zij kan ons alleen de toekomst ontnemen, die niet bestaat.’
– Epicurus

Notariële aktes, belastingregisters

Pas vanaf 1778 werden er in notariële aktes voor boedelinventarisaties, erfenissen, scheidingen en getuigenissen, werd zowel de overlijdensdatum als leeftijd vermeld.

Helaas werd dit gebruik maar tot 1805 volgehouden, en dan nog maar in een paar registers.

Een andere bron om de overlijdensdatum te achterhalen zijn de belastingregisters, de ‘Collaterale Successies’. Deze belasting werd geheven op nalatenschappen.

Deze moest alleen betaald worden door aan- of bloedverwanten, zoals neven, nichten, en zelfs de partners. De kinderen hoefden geen belasting over de erfenis te betalen.

Vermelding in schuttersboeken

verschil overlijden begraven

Er zijn ook nog de schuttersappoinctementen die sinds 1592 zijn ingevoerd. Wanneer een jongeman 18 jaar werd, en aan alle eisen voldeed:

  • inwoner van het dorp of stad
  • gegoedheid
  • lichamelijk en geestelijk geschikt

werd hij met voor- en achternaam in de ‘stedelijke schutterij’ opgenomen.

Als men om principiële geloofsredenen niet in de schutterij opgenomen wilde worden, kon me tegen een fiks bedrag vrijstelling krijgen.

In het schuttersboek werd alleen een overlijdensdatum vermeld als de schutter in de tijd van zijn schuttersplicht, voor zijn 60e jaar was overleden.

Dus als de persoon was vertrokken of ouder werd dan 60, staat hij niet vermeld.

Overlijdensdata in lijfrenten

In de bronnen van lijfrenten – vanaf 1352 – kan met ook overlijdensdatums van voorouders vinden. Dit waren namelijk polissen die men afsloot op het leven.

Hierbij was dus een overlijdensdatum nodig om de rente te berekenen vanaf het geboortejaar.

Hier werden overigens veel fouten ingemaakt, die menig onderzoeker tot wanhoop hebben gedreven.

Klappers op naam

In deze boeken werden niet alleen data vermeld, maar ook de woonplaatsen. Pas vanaf 1686 ging men klappers op naam invoeren.

Hou er wel rekening mee dat in dit soort archieven, naast het Oud Nederlands, de handschriften moeilijk leesbaar kunnen zijn.

Het mag duidelijk zijn dat tijdens epidemieën en rampen de notarissen het zeer druk hadden!

Vermeld je vondst altijd in je softwareprogramma en in je checklist. Maak hierin een aparte kolom b.v. SPEC (speciaal), waarbij je in de notities vermeld om wat voor document het gaat.

Conclusie

Let goed op het verschil tussen overlijden en begraven. Bij een vastloper kun je in deze bronnen de overlijdensdata vinden van jouw voorouder, die nergens anders genoemd worden.

Er zijn diverse bewijzen dat personen eerder begraven bleken te zijn dan de overlijdensdatum in het lijfrenteregister. Controleer daarom altijd meerdere bronnen. Een begraafdatum is altijd anders dan een overlijdensdatum.

Als je net begint met stamboomonderzoek hou het dan vooral simpel volgens deze richtlijnen.

Verder…

Is een beeldbank nuttig bij stamboomonderzoek?
Passagierslijsten van de Holland Amerika Lijn
Laat je inspireren door de Akte Inspirator
De grootste ergernissen bij stamboomonderzoek
Wat heb je aan de Genealogie Werkbalk?
Wat is kwartierherhaling en kwartierverlies?
Stap in een schilderij uit de Gouden Eeuw
Hoe doe je een familie interview voor je stamboom?

‘Het belangrijke verschil tussen overlijden en begraven’

Zoeken naar
Zeeuwen Tijdgenoten DTB boeken Oude kranten Begraafplaatsen Boeven Passagierslijsten HAL Militairen Geboorteaktes Bevolkingsregister Huwelijksbijlagen Overlijdensaktes Bidprentjes Gildeboeken Oude telefoongidsen Hofhouding Koningshuis Veenkolonieen Verdwenen dorpen Kentekenplaten VOC vaarders Zouaven Historische kaarten Verzetshelden Notariële aktes Poorterboeken
Overzicht handleidingen
Heb je opmerkingen over dit artikel? Reageer dan op Facebook | Twitter | Pinterest | Contactformulier
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Volg Yory op Facebook

Yolanda Lippens op Facebook

Ga direct op zoek naar je voorouders