Dienden jouw Duitse voorouders in het leger?

handige tips

met bron

duitsland

Dienden jouw Duitse voorouders in het leger?

De kans is groot dat jouw Duitse voorouders in het leger hebben gediend. Waarschijnlijk als dienstplichtig soldaat, maar mogelijk ook als beroepsmilitair. Helaas is het vinden van informatie hierover niet gemakkelijk. Dit komt doordat het huidige Duitse grondgebied doorheen de eeuwen tot verschillende staten heeft behoord.

Om je op weg te helpen volgt eerst een schets van de organisatie van het Duitse leger vanaf de periode na de aanwezigheid van Napoleon. Voor 1800 was Duitsland namelijk, zeker nóg verder terug in de tijd, sterk versnipperd over allerlei grotere en kleine vorstendommen.

Bundesheer

In 1815 ontstond uit de Rheinbund de zogeheten Deutsche Bund. Hiervan maakten onder meer deel uit:

Koninkrijk Pruisen
Groothertogdom Baden
Keizerrijk Oostenrijk
Koninkrijk Württemberg
Saksen en Hannover

Deze statenbond was met name ontstaan om de gemeenschappelijke veiligheid te waarborgen.

De Deutsche Bund had ook voorzien in een eigen leger, genaamd de Bundesheer. Van een echt leger was geen sprake. Elke lidstaat binnen de statenbond leverde zijn eigen troepen aan, die uiteindelijk dan gezamenlijk met elkaar zouden optreden. Het hangt er dus ook per lidstaat van af of er een dienstplicht heeft gegolden.

De noordelijke staten die in 1866 al bij de Deutsche Bund waren aangesloten, verenigden zich in de zogenaamde Norddeutsche bund. Hierin had het Koninkrijk Pruisen een leidende rol. De samensmelting van deze noordelijke staten was niet zonder krijgsvertoon geschied en resulteerde in het verlies van het Keizerrijk Oostenrijk als een van de lidstaten. De Bundesheer bleef bestaan.

Van Reichsheer naar Reichswehr

Tussen 1870 en 1871 werd door zowel de Norddeutsche bund als de staten in het zuiden, Beieren, Württemberg en Baden, gezamenlijk oorlog gevoerd tegen Frankrijk. Deze oorlog resulteerde in het ontstaan van het Duitse Keizerrijk in 1871. Steeds meer en meer werd Duitsland doorheen de negentiende eeuw een echte zelfstandige staat.

‘De Duitsers vinden alles goed, als het maar onberispelijk georganiseerd is.‘
– Sigmund Graff, Duits toneelauteur (1898-1979)

In het Duitse Keizerrijk bestonden naast een eigen leger met dienstplicht, de Deutsches Heer genoemd, ook nog andere legers. De koninkrijken Beieren en Württemberg bleven verantwoordelijk voor hun eigen troepen. Voor het hele Duitse Keizerrijk, inclusief Beieren en Württemberg gold de dienstplicht tussen de 17 en 42 jaar.

Inschrijvingen in een Rekrutierungsstammrolle van het jaar 1888, Werdohl.

Na de nederlaag in 1919 veranderde de Reichsheer, zoals de Deutsches Heer ook wel werd genoemd, in een Reichswehr. Vanaf de komst van de Weimarrepubliek tot aan het begin van het Nationaalsocialisme in 1935 was dit het officiële leger van deze staat. In dat laatste jaar werd de dienstplicht gesteld op de leeftijd van 18 tot en met 45.

Waar vind je informatie over het Duitse leger?

Voor 1871 had iedere lidstaat van de (Nord)deutsche Bund zijn eigen leger. Dit betekent dat je voor 1871 voor zaken als militieregisters, stamboeken en dergelijke bij het Landesarchiv moet zijn dat het archief van het leger van een bepaalde lidstaat bewaart. In 1871 ontstond het Duitse Keizerrijk.

Vanaf die periode kan je bij het Bundesarchiv tegen betaling onderzoek laten doen of er nog stukken over de diensttijd van je voorouders in de Deutsches Heer of opvolgende krijgsmachten bewaard zijn gebleven. Hiervoor moet je zowel een Benutzungsantrag als een Rechercheauftrag invullen en per mail opsturen. Het antwoord kan even op zich laten wachten. Omdat een aanvraag vaak nog geen 20 euro kost, is dit echt een aanrader.

Een uitzondering op het indienen van een aanvraag bij het Bundesarchiv geldt voor Beieren en Württemberg voor de periode voor het jaar 1919, daarvoor dien je bij het betreffende Landesarchiv te zijn. Verder kan je via FamilySearch en via Ancestry.de soms zoeken door militaire stamboeken of militieregisters. Daarnaast vind je er ook lijst van gevallenen tijdens de verschillende oorlogen, die je overigens ook in de archieven van de (voormalige) gemeentebesturen terug kan vinden.