De Grote Oorlog en zijn vele gezichten

De Eerste Wereldoorlog, vaak ook Grote Oorlog genoemd, heeft in België een vele malen grotere impact gehad dan in Nederland. Er zijn dan ook bijzonder veel Belgische soldaten aan het front gestorven.

Inkwartiering te Oud-Gastel 1915
Inkwartiering te Oud-Gastel 1915

Over deze periode is in België veel gedocumenteerd. Er zijn dan ook diverse manieren om de loopbaan of staat van dienst van Belgische militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog te achterhalen.

In de eerste plaats kan men denken aan de persoonlijke militaire dossiers en andere archiefstukken die het Koninklijk Legermuseum bewaart. De persoonlijke dossiers bevat vaak uiteenlopende informatie over de staat van dienst van een Belgische militair.

Particuliere archieven

Mocht dit niet toereikend zijn of wil je eenvoudigweg je bronnenonderzoek uitbreiden, dan is het de moeite om ook eens op de websites van de Passchendaele Archives, het War Dead Register of de namenlijst van het In Flanders Fields Museum te zoeken.

Deze websites bevatten niet enkel naamlijsten van gevallenen. Maar bieden vaak ook degelijke achtergrondinformatie over wat de militairen zoal hebben doorgemaakt. De Passchendaele Archives bieden bovendien een onderzoeksservice om meer informatie over de door jou gezochte militair boven water te krijgen.

Verder kan men ook nog denken aan de Rode Kruisarchieven die het Rijksarchief in België bewaart. Deze bevatten met name informatie over de (zieken)verpleging van Belgische militairen.

‘Oorlog: geen waarden maar doden.’
Wim Meyles (1949-)

Vluchtelingen

Een ander belangrijk en zeker ook interessant thema tijdens de Eerste Wereldoorlog, zijn de vele Belgen die tussen 1914-1918 hun land voor het oorlogsgeweld zijn ontvlucht. Veruit de meesten vluchtten naar Frankrijk, Nederland of het Verenigd Koninkrijk.

Tussen 1914 en 1918 waren zo’n één miljoen Belgen naar Nederland getrokken om zich daar van enige veiligheid te verzekeren. Ongeveer de helft van de miljoen Belgen vond in Noord-Brabant een veilig heenkomen. De overige 500.000 spreidden zich over de rest van Nederland.

Zij werden dan vaak opgevangen in vluchtelingenkampen, soms ook vluchtoorden genoemd, die als barakken niet bepaald een comfortabel verblijf betekenden. Deze Belgische vluchtelingen werden in de meeste gevallen door de verschillende Nederlandse gemeenten in aparte bevolkingsregisters of vluchtelingenregisters geregistreerd.

Diverse bronnen

Vrijgeleide van Louis Bruynseels
Vrijgeleide van Louis Bruynseels

Op de website vluchtelingen1914-1918.org is een deel van deze registers digitaal ontsloten en middels een handige index raadpleegbaar. Het overige deel van deze registers bevindt zich in de archieftoegangen op de gemeentebesturen bij verschillende regionale archieven in Nederland.

Een andere interessante bron zijn de “vrijgeleiden”, vergunningen afgegeven door de Belgische consulaten aan naar Nederland gevluchte Belgen om naar België terug te kunnen keren. Deze vrijgeleiden bevatten o.a. informatie over de laatste verblijfplaats in Nederland, de datum van terugkeer naar België en vaak ook een foto van de vluchteling.

Vervolging van misdadigers

De periode na de Eerste Wereldoorlog, het interbellum dus, was een periode van herstel en vervolging. Van de vervolging van oorlogsmisdadigers zijn in België nog niet veel stukken digitaal ontsloten of beschikbaar. Een kleine maar toch beslist interessante bronnen zijn de gedigitaliseerde verstekdossiers van Duitse oorlogsmisdaden.

De dossiers van bij verstek veroordeelde Duitse oorlogsmisdadigers zijn na 1925 samengebracht in het Krijgsauditoraat te Brussel. En na vele omzwervingen door Europa zijn zij weer in België teruggekeerd. Inmiddels via de website Legal Tools van het Internationaal Strafhof te Den Haag zij ze raadpleegbaar.

Conclusie

Wil je het verleden van je voorouders en familieleden tijdens de Eerste Wereldoorlog verder uitdiepen, dan heb je hier alvast een heel pak interessante bronnen.

Overzicht bronnen voor onderzoek

Persoonlijke militaire dossiers (BE) Passchendaele Archives Namenlijst In Flanders Fields Museum Rode Kruis (medische hulp soldaten) War Dead Register Informatie Belgische vluchtelingen Belgische vluchtelingen in NL Belgische vluchtelingen in VK Belgische vluchtelingen in Schotland Vrijgeleiden WO1 België Verstekdossiers Duitse oorlogsmisdaden Belgische kranten 1914-1918 Krijgsgevangenen 1914-1918 Vluchtelingen

Grasduinen in Belgische bronnen | Stiefkind of adoptiekind toevoegen | Recente gegevens vinden is niet makkelijk
Deel dit artikel op

Ga naar de auteurspagina

Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory
Deel dit artikel op