Het portret van Geertje Verloop maakte een wereldreis

een onbekende chinese kunstenaar

Over de auteur

Arie Verloop

DNA-expert

verhaal

Het portret van Geertje Verloop maakte een wereldreis

door Arie Verloop en Trudo Bosch

Afbeelding: Foto van Geertje Verloop door Bernardus Bruining in Leiden (voor 1875), en het schilderij van Geertje gemaakt door een onbekende Chinese kunstenaar. De originele zwart-witfoto van Geertje is niet ingekleurd zoals dit tegenwoordig met softwarehulpmiddelen veelvuldig wordt toegepast. Wij vinden dat de geschilderde versie van ongeveer honderd veertig jaar geleden zo’n inkleuring overbodig maakt.

Geertje afgebeeld als burgerdame

Op de portretten zien we afbeeldingen van Geertje Harmensdr. Verloop uit Katwijk aan Zee die leefde van 1844 tot 1927. Ze werd weduwe van Krijn Dijkdrent in 1873 en hertrouwde in 1879 met de weduwnaar Willem Willemszn. van Duijn (1842-1925). Evenals zijn vader was Willem stuurman ter Koopvaardij, later gezagvoerder op de schoener brik “Aethiopia” voor de firma H. Muller & Co. uit Rotterdam (van 1885 tot 1890) en vervolgens kapitein op de compositie bark “Tjerimai” voor de firma A. Henrichs & Co. uit Amsterdam (van 1892 tot 1896).

Bark Tjerimai na tewaterlating te Amsterdam in 1883 — Compositie bark “Tjerimai” vlak na tewaterlating te Amsterdam in 1883

Op de helaas ongedateerde foto staat Geertje afgebeeld als burgerdame. Grof geschat zal ze hier tussen de vijfentwintig en dertig jaar oud zijn geweest, dus moet de foto tussen 1870 tot 1875 zijn gemaakt. In deze periode stierf haar eerste man Krijn Dijkdrent en de opname zal zeker geruime tijd vóór haar huwelijk met Willem Willemzn. van Duijn zijn gemaakt.

Het Katwijks Museum is slechts in bezit van een fotokopie van de originele foto van Geertje waarvan we de originele afmetingen niet kunnen afleiden. Echter, het was in die tijd gebruikelijk dat foto’s als een albuminedruk werden afgeleverd op een formaat van ca. 6 x 10 cm of 10 x 16 cm en geplaatst werden op hard karton.

Onbekende Chinese havenstad

Op zijn vele reizen naar het Verre Oosten, waaronder uiteraard ook Nederlands Indië, meerde Willem van Duijn met zijn schip aan in een vooralsnog onbekende Chinese havenstad. Volgens overlevering van een familielid liet hij op basis van haar portretfoto, die Willem bij zich droeg, door een onbekende Chinese kunstenaar een schilderij van Geertje maken. Dat is die kunstschilder uitermate goed gelukt! Het olieverfschilderij werd geschilderd op een houten paneel en heeft de afmetingen 39,5 cm x 49,5 cm, terwijl de afmetingen van de originele foto veel kleiner waren.

Krantenbericht uit 1896 — Bericht “Tjerimai” augustus 1896 onderweg van Java naar Cadix (het huidige Cádiz in Spanje)

De foto werd gemaakt in Leiden door de daar bekende fotograaf Bernardus Bruining die zijn studio later adverteerde als “Fotografische Kunstinrichting”. Hij was geboren in Leeuwarden (1834) en was daar mogelijk al fotograaf. In 1857 verbleef hij in Den Haag. Drie jaar later was hij leerling/assistant van Jan Prins en woonde hij in Leiderdorp. Daar trouwde hij met Maria Cornelia van der Mije. Na 1865 komen we hem in Leiden tegen in zijn “Salon de Photographie” aan de singel buiten de Heerenpoort.

Vaste fotograaf van de broer van de koning

Bruining fotografeerde hoogleraren, predikanten, militairen, notabelen, kooplui maar ook gewone burgers die zich dit financieel konden veroorloven. Albumportretten kostten fl.4.- per dozijn. Onze speurtocht naar een portretfoto van hemzelf heeft vooralsnog niets opgeleverd.

Ook was hij rond 1870 de vaste fotograaf van Z.K.H. Prins Frederik der Nederlanden (1797-1881), de jongere broer van koning Willem II. Hij adverteerde regelmatig in de plaatselijke kranten en noemde hierin de naam van Prins Frederik als vaste klant.

Bericht in de Leidsche Courant in 1877 — Advertentie van B. Bruining in Leidsche Courant van 23 april 1877

De foto van Geertje moet zeker vóór oktober 1877 zijn gemaakt, want toen kondigde hij aan dat hij vanwege gezondheidsredenen genoodzaakt was te stoppen met zijn werk als fotograaf en verhuisde hij kort daarna naar Arnhem.

Schenking met problemen

Hij schonk zijn collectie glasnegatieven aan de eveneens bekende Leidse fotograaf Jan Goedeljee (1824-1905) en gaf zijn clientèle de aanbeveling om bij Goedeljee nieuwe afdrukken te laten maken. Maar deze overdracht ging niet zonder zakelijke perikelen. Uit krantenberichten blijkt dat de Leidse fotograaf H.C. de Graaff ook claimde dat hij in bezit was van de negatieven van Bruining.

Goedeljee schreef hierna in de krant: “…de claim van H.C. de Graaff is geheel bezijden de waarheid, dat zal een ieder begrijpen, wanneer men weet dat geruimen tijd vóór de Heer Bruining Leiden verliet, de Graaff uit zijne betrekking aldaar is ontslage”…. Blijkbaar was fotografie in Leiden in die tijd een lucratieve bezigheid!

Na zijn verhuizing naar Arnhem verbeterde de gezondheid van Bruining, want in 1880 bestierde hij een fotostudio aan de Steenstraat. In de fotocollectie van het Gelders Archief zijn veel portretten en stadsgezichten van zijn hand te bekijken. In 1900 overleed Bruining in Renkum op vijfenzestigjarige leeftijd en bleef tot aan zijn sterven fotograaf.

Identieke posities

Bruining ging minutieus te werk; op het internet zijn meerdere portretfoto’s van zijn hand te vinden waarop de gefotografeerde dame in identieke positie is op het portret van Geertje Verloop. Hij gebruikte hetzelfde meubilair als bij Geertje, met haar beide armen en handen in exact dezelfde pose. Ook de naamloze Chinese schilder werkte nauwgezet; kijk naar de details van de handen, vingers (met ringen) en haar gezicht, met name haar mond en oogopslag. Ook de gedrapeerde kanten halsdoek op de schouders van Geertje vertoont een frappante gelijkenis.

Portretten door Bruining van onbekende vrouwen in identieke positie als Geertje Verloop — Portretten door Bruining van onbekende vrouwen in identieke positie als het portret van Geertje Verloop

Willem van Duijn zal de schilder ook wel aanwijzingen hebben gegeven omtrent met name de kleur van de gouden oorijzers (uiteraard een statussymbool), hoewel de jurk veel donkerder is uitgevallen en haar handen anatomisch gezien te klein zijn. Volgens overlevering van familieleden had kapitein Willem van Duijn een kleine foto bij zich, waarop alleen het hoofd van Geertje was te zien en dat de rest door de schilder erbij was verzonnen. Volgens zeggen was haar lichaam op het portret afgeleid van het lichaam van een Chinese vrouw! Vergelijken we de foto en het schilderij met elkaar, dan kunnen we dit nu wel tegenspreken.

Familie van timmermannen en metselaars

Geertje Verloop is een nicht in de eerste graad, drie generaties hoger van de auteur Arie Verloop. Beide stammen af van het echtpaar Johannes Thomaszn. Verloop (1776-1820) en Geertje Harmensdr. Guijt (1783-1879), de grootouders van Geertje en zij was dus vernoemd naar haar grootmoeder Geertje Harmensdr. Ze kwam uit een familie van timmermannen en metselaars en was de middelste uit een groot gezin met veertien kinderen, waarvan er vijf op jonge leeftijd stierven, waaronder haar tweelingbroertje Jan. Grote gezinnen met helaas hoge kindersterfte was gewoon in die tijd.

Geertjes grootmoeder overleed in 1879 op 96-jarige leeftijd en was toen de oudste inwoner van Katwijk aan Zee. De laatste jaren van haar leven was ze blind. Haar nalatenschap bestond onder meer uit contanten, juwelen en onroerende goederen waaronder veel woningen en bouwland. De erfenis werd verdeeld onder de erven (in vier “staken”) en bedroeg zuiver fl. 39.700=. Omgerekend naar de huidige tijd een bedrag van meer dan € 500.000,=. Evenals haar neven en nichten kreeg Geertje Verloop 1/32 deel van de nalatenschap van haar grootmoeder.

Heimwee naar Katwijk aan Zee

Geertje en Willem waren niet erg honkvast en ze verhuisden regelmatig binnen Katwijk aan Zee en ook daarbuiten. In 1898 vertrokken ze voor twee jaar naar Rotterdam en openden in de wijk Feijenoord op de Oranjeboomstraat 141 een winkel in boter, kaas en eieren. Willem handelde ook in vastgoed. Ze misten Katwijk aan Zee zodanig dat ze al na twee jaar weer terugkeerden. En, na dat korte uitstapje als winkelier zat bij Willem het varen kennelijk nog steeds in zijn bloed want in 1909 was hij kapitein op de bark Raki/Uraqui.

Het huwelijk van Geertje Verloop met Krijn Dijkdrent duurde tweeënhalf jaar. Ze kregen een zoon en dochter, die beide ongehuwd bleven. Uit haar huwelijk met Willem van Duijn werd eveneens een zoon en dochter geboren, die ieder negen kinderen kregen. Geertje had dus achttien kleinkinderen en later veel achterkleinkinderen.

De kinderen van haar dochter Annetje Zuijderduijn-van Duijn (1885-1987) schonken kort na haar overlijden, overeenkomstig haar wens, het schilderij aan het Genootschap Oud Katwijk. In het Katwijks Museum is het incidenteel te zien bij tijdelijke tentoonstellingen. Geertjes dochter Annetje werd bijna 103 jaar oud en was toen eveneens de oudste inwoner van Katwijk.

Geertje Verloop overleed op 8 januari 1927 op 82-jarige leeftijd in Katwijk aan Zee, nog geen twee jaar na het overlijden van haar echtgenoot Willem Willemszn. van Duijn.