De familie Lether en hun leven bij de spoorwegen

De familie Lether en hun leven bij de spoorwegen

Het spoor loopt als een rode draad door de geschiedenis van de familie Lether. Dat een aanzienlijk aantal familieleden hun brood verdiende bij de Nederlandse Spoorwegen was bekend, maar de details bleven lang verborgen in de stoffige mappen van het verleden.

Dankzij een zoektocht in Het Utrechts Archief zijn de originele personeelskaarten boven water gekomen. Deze documenten bieden een fascinerende inkijk in het werkzame leven van Hendrik, Juda, Johan en vele anderen. Van strenge beëdigingen bij de kantonrechter tot de dagelijkse discipline op het perron: dit is het verhaal van de familie Lether en de spoorwegen.

Het begon bij Hendrik Lether

Hendrik Lether, geboren in 1855 te Brummen, legde de basis voor de spoorwegtraditie binnen de familie. Voordat hij de overstap maakte naar het spoor, werkte hij als landbouwer en miliciën. Op 16 augustus 1879 trad hij in dienst als wegwerker, een functie waarvoor hij officieel werd beëdigd bij het Kantongerecht in Arnhem. Hoewel zijn dossier een kleine aantekening vermeldt over een ‘eigendunkelijke afwezigheid’ in 1880, kende hij een indrukwekkende loopbaan.

Hendrik diende de spoorwegen op diverse standplaatsen zoals Zutphen en Oosterbeek, totdat hij in 1920 met eervol ontslag ging. Zijn dossier bevestigt bovendien dat hij de nodige vaardigheden bezat: hij kon lezen, schrijven en rekenen – destijds geen vanzelfsprekendheid.

Wegwachteres Juda Gargorski

Niet alleen de mannen in de familie waren actief bij de NS. Juda Gargorski, de echtgenote van Hendrik, trad in 1885 in dienst als wegwachteres. Ook zij werd beëdigd door de kantonrechter en bewees haar waarde op posten in Emmerik en Wolfheeze. Haar werk was verantwoordelijk en werd nauwgezet gecontroleerd; zo werd haar gezichtsvermogen regelmatig gekeurd en altijd ‘voldoende’ bevonden. Voor haar weekenddiensten ontving zij een vergoeding van 0,25 cent. Na een trouwe dienst van 35 jaar kreeg zij in 1920 eervol ontslag met een maximale uitkering, een bewijs van haar gewaardeerde inzet.

Hendrik Daniël en Johan Christiaan

De volgende generatie zette de traditie voort. Hendrik Daniël Lether begon in 1891 als hulparbeider en klom op tot seinhuiswachter 3e klasse. Zijn loopbaan bracht hem langs strategische punten zoals de IJsselbrug in Westervoort en de Gouwerbrug bij Leiden. Aan het einde van zijn carrière verdiende hij een jaarsalaris van ruim 1.380 gulden, een aanzienlijk bedrag voor die tijd. Johan Christiaan Lether koos voor een meer administratieve route; hij werkte bijna veertig jaar als adjunct-commies bij het Staatsspoor in Den Haag, waar hij in 1959 met pensioen ging.

Het verhaal van Cesar Christoffel Barend

De loopbaan van Cesar Christoffel Barend Lether kende meer pieken en dalen. Hij begon ambitieus als hulpmachinist-leerling en werd later machinedrijver. Echter, in 1909 werd hij ‘teruggesteld’ naar de functie van arbeider vanwege dronkenschap tijdens de dienst. Ondanks deze tegenslag toonde Cesar veerkracht. Hij werkte zich terug omhoog en eindigde zijn carrière in 1936 als hoofdgeleider. Zijn standplaatsen varieerden van Arnhem tot het verre Venlo, wat de mobiliteit van de familie binnen het spoorwegnetwerk onderstreept.

De veelzijdige loopbaan van Lucas Lether

Lucas Lether, geboren in 1898, is wellicht het meest veelzijdige familielid in de NS-archieven. Hij begon als hulpremmer in Heerlen en bekleedde daarna talloze functies, van wegwerker in Tilburg tot rangeerder in Den Haag. Zijn dossier toont de economische schommelingen van die tijd; zijn loon steeg en daalde mee met de tijdgeest en zijn functiewisselingen. Lucas was een plichtsgetrouwe medewerker, al kostte een kwartier te laat komen hem in 1925 een boete van 0,25 cent. Hij bleef zich ontwikkelen, slaagde voor zijn telegraaf-examen en sloot zijn loopbaan in 1958 af als hoofdseinhuiswachter.

De personeelsdossiers van de familie Lether vertellen meer dan alleen droge feiten over salarissen en standplaatsen. Ze schetsen een beeld van een familie die generaties lang bijdroeg aan de groei en veiligheid van de Nederlandse infrastructuur. Of het nu ging om het bewaken van de weg, het besturen van machines of het bedienen van de seinen: de Lethers stonden paraat.

De familie Lether en hun leven bij de spoorwegen