Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1815 en 1820

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1815 en 1820. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1815 en 1820 wordt Nederland een koninkrijk onder Koning Willem I. Na de val van Napoleon bij Waterloo wordt Europa herverdeeld en worden grenzen vastgelegd. Kroonprins Willem II trouwt met Anna Paulowna, waarna al snel de opvolger (Willem III) wordt geboren. Een vulkaanuitbarsting op Soembawa heeft wereldwijd catastrofale gevolgen, waardoor 1816 “het jaar zonder zomer” wordt, wat resulteert in jarenlange misoogsten en hongersnood. De Britten geven Nederlands-Indië “terug” op voorwaarde dat Nederland de slavenhandel beëindigt (echter blijft de slavernij bestaan). In Drenthe worden de veenkoloniën opgericht, komt er een nieuw metriek stelsel, het eerste Nederlands volkslied en de eerste spaarbank. Het eerste model van de fiets wordt uitgevonden, de Gilden worden afgeschaft en de Gereformeerde Kerk wordt de Hervormde Kerk. Opvallend is dat in dit lustrum geen bekende personen overlijden.

Samenleving

Nederland groeit van 2.480.000 naar 2.580.000 inwoners (schatting).

De samenleving in Nederland is sterk hiërarchisch en verdeeld in standen. De elite bestaat uit adel en rijke burgers, terwijl de arbeidersklasse en boeren in armoede leven. De meeste mensen leven op het platteland. Onderwijs en gezondheidszorg zijn er nauwelijks. Hiernaast is er een duidelijke verdeling tussen het protestantse noorden en het katholieke zuiden.

De economie is herstellende van de Napoleontische oorlogen.

Politiek en wetgeving

• 1815 – Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden wordt uitgeroepen, bestaande uit Nederland, België en Luxemburg. Willem I (Prins van Oranje-Nassau) wordt ingehuldigd als eerste koning. De plechtigheid is verhaast door de onheilsberichten uit Frankrijk over de terugkeer van Napoleon. Willem I heeft alle macht en voert een autoritair bewind. Er is geen kabinet of democratische vorm, de ministers functioneren als vertrouwelingen van de koning. ^{➔Krantenbericht}
• Na de val van Napoleon wordt West-Europa herverdeeld. Tijdens het Congres te Wenen wordt het Nederlands grondgebied uitgebreid en de grenzen vastgelegd, het groothertogdom Luxemburg wordt opgericht, en Koning Willem I doet afstand van zijn Nassau-vorstendommen aan Pruisen. Ook andere omringende landen verdelen onderling vorsten- en hertogdommen, en wordt de Duitse Bond opgericht bestaande uit 39 staten (het latere Duitsland). Het Verenigd Koninkrijk consolideert zijn wereldwijde macht door het behoud van strategische koloniën zoals de Kaapkolonie en Ceylon. Tijdens het Congres wordt de slavenhandel officieel veroordeeld. Dit diplomatieke overleg bepaalt de nieuwe Europese grenzen en introduceert het ‘Concert van Europa’, de Europese Restauratie,een systeem gericht op machtsevenwicht tussen de grootmachten. ^{➔Krantenbericht}

• 1816 – De Britten geven Nederlands-Indië terug aan Nederland waarmee het rechtstreeks onder het gezag van de Nederlandse regering komt te staan. ^{➔Krantenbericht}
• Het Nederlands metriek stelsel wordt ingevoerd en er komt een nieuw muntstelsel. ^{➔Krantenbericht}

• 1817 – De eerste wet op octrooien wordt ingevoerd. Een octrooi, ook wel patent genoemd, is een exclusief recht dat een uitvinder krijgt om zijn technische uitvinding gedurende een bepaalde periode te exploiteren. Dit betekent dat anderen zonder toestemming de uitvinding niet mogen namaken, verkopen of invoeren. ^{➔Krantenbericht}
• De eerste Nutsspaarbank, tevens eerste spaarbank van Nederland, wordt opgericht, wat de financiële stabiliteit van burgers bevordert. ^{➔Krantenbericht}

• 1818 – Generaal Johannes v.d. Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid in Drenthe op, om de wijdverbreide armoede te bestrijden. Arme gezinnen uit de steden worden overgebracht naar landbouwkoloniën in de noordelijke provincies, waar zij door arbeid een nieuw bestaan konden opbouwen. Het project wordt gezien als een experiment in sociale hervorming. ^{➔Krantenbericht}
• Het systeem van gilden wordt afgeschaft, en wordt er overgestapt op een vrije markteconomie. ^{➔Krantenbericht}
• De Geallieerden bereiken een akkoord met Frankrijk over de oorlogsschulden, waarna de buitenlandse troepen Frankrijk verlaten en het land weer onafhankelijk wordt. Enkele maanden later sluit Frankrijk zich aan bij de Grote Alliantie. ^{➔Krantenbericht}
• Onder druk van Groot-Brittannië (een voorwaarde voor de teruggave van Nederlands-Indië) beëindigt Nederland de slavenhandel voor alle Nederlandse koloniën. Echter blijft slavernij in deze gebieden nog decennialang bestaan. In Suriname en de Antillen wordt slavernij pas in 1863 afgeschaft, en in Nederlands-Indië blijft slavernij zelfs tot het einde van de 19e eeuw bestaan. ^{➔Krantenbericht}

• 1819 – De winstbelasting wordt ingevoerd waarbij nu niet langer het bezit van een vergunning, maar de mogelijk geachte winst van een beroep of bedrijf de grondslag voor de heffing vormt. Om deze winst te schatten, hanteert de overheid specifieke uiterlijke kenmerken zoals het aantal werknemers of de hoeveelheid gebruikte molens binnen een onderneming. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Willem I is koning der Nederlanden en is getrouwd met koningin Wilhelmina (van Pruisen), ze hebben 2 zoons en 1 dochter.

• 1815 – Koning Willem I stelt de Orde van de Nederlandse Leeuw in, een van de eerste en hoogste Nederlandse civiele orden bedoeld voor personen met exceptionele verdiensten voor de samenleving. ^➔Bron

• 1816 – In Sint-Petersburg trouwt kroonprins Willem van Oranje (later koning Willem II) met grootvorstin Anna Paulowna, de zuster van tsaar Alexander I van Rusland. ^{➔Krantenbericht}

• 1817 – Geboorte van kroonprins Willem (later koning Willem III), de eerste zoon van Willem II en Anna Paulowna. ^{➔Krantenbericht}

Religie

• 1816 – Er wordt een nieuwe kerkorde voor de Nederduits Gereformeerde Kerk ingevoerd waardoor het onder invloed komt van de staat, waarbij ook de naam van de kerk wordt veranderd in Nederlandse Hervormde Kerk. Dit is een belangrijke stap in de reorganisatie van de protestantse kerk, met als doel meer eenheid en controle. ^{➔Krantenbericht}

Medische mijlpalen

• 1816 – De Franse arts René Laënnec vindt de stethoscoop uit, waarmee hij een instrument realiseert om de hartslag en longgeluiden van patiënten nauwkeuriger te beluisteren. Aanvankelijk gebruikte hij een opgerolde koker – omdat hij het ongepast vond om zijn oor direct op de boezem van een vrouwelijke patiënt te leggen – waardoor hij merkte dat dit het geluid versterkte. De stethoscoop was geboren.

• 1818 – In Londen voert dr. James Blundell de eerste bloedtransfusie uit. Uiteindelijk mislukte het, omdat  men nog geen kennis had van bloedgroepen.

Uitvindingen

• 1816 – Francis Ronalds ontwerpt de eerste werkende elektrische telegraaf, wat een revolutionaire stap is in de ontwikkeling van de wereldwijde communicatie. Hoewel het systeem feilloos werkt, toont de Britse Admiraliteit geen interesse. Hun gelouterde reactie is dat “telegrafen van welke aard dan ook volledig overbodig zijn”, omdat ze tevreden zijn met de bestaande systeem van semaforen (visuele signalen met vlaggen of armen). Door hun gebrek aan visie duurt het nog twintig jaar voordat de elektrische telegraaf commercieel wordt doorontwikkeld. ^➔Bron

• 1817 – De Duitser Karl Drais bedenkt de draisine, een loopfiets waarmee hij het eerste voertuig met twee wielen realiseert dat door menselijke spierkracht wordt voortbewogen. Deze houten ‘draisine’ wordt de basis voor de moderne fiets. Een jaar later wordt het in Parijs als bestuurbare fiets tentoongesteld. ^➔Bron

• 1819 – In Londen wordt het eerste gasnet aangelegd voor meer dan 50.000 huizen via circa 450 km aan gasleiding.
• De Zwitser François-Louis Cailler maakt de eerste consumptiechocolade.
• De SS Savannah vaart als eerste stoomschip de Atlantische Oceaan over van Amerika naar Europa als stoomgedreven schip in combinatie met zeil. Wegens de beperkte brandstofcapaciteit worden tijdens de reis voornamelijk de zeilen gebruikt, maar desondanks is het een mijlpaal.

Ontwikkelingen

• 1817 – De Universiteit Gent wordt geopend en wordt belangrijk voor het hoger onderwijs in de zuidelijke Nederlanden. ^{➔Krantenbericht}

• 1819 – Het stoomschip de SS Savannah steekt als eerste vanuit de VS de Atlantische Oceaan over naar Europa. ^{➔Krantenbericht}

Rampen

• 1815 – De uitbarsting van de Tambora-vulkaan in Indonesië veroorzaakt wereldwijd klimaatveranderingen. Dit leidt in 1816 tot het “jaar zonder zomer”, waarbij in Nederland sneeuw valt in de zomer. Hierdoor ontstaan er misoogsten en hongersnood wat enkele jaren aanhoudt; in 1817 breekt in Europa een hongeroproer uit, in Rotterdam worden op grote schaal winkels geplunderd. ^{➔Krantenbericht}

Opvallend nieuws

• 1817 – In Brussel wordt Manneke Pisgestolen, maar wordt weer teruggevonden. De dader had het beeld in stukken gehakt om te verkopen als schroot. De straf die hij kreeg was niet mals: een uur aan de schandpaal, brandmerking met de letters TP en levenslange dwangarbeid, wat later werd omgezet naar 20 jaar. De brokstukken werden weer aan elkaar gesmeed, waarvan de sokkel getuigt: 1620 – REST 1817. ^{➔Krantenbericht}
• Het schip De Mermaid, met aan boord de ontdekkingsreizigers John Septimus Roe en Allan Cunningham, verlaat de haven van Sydney om de westkust van Australië in kaart te brengen. ^➔Bron
• Amerika, wat altijd als De Nieuwe Wereld werd beschouwd, wordt van zijn troon gestoten door het nog grotendeels onbewoonde Australien. ^{➔Krantenbericht}

• 1819 – Sophie Blanchard geeft als eerste vrouwelijke ballonvaarder een demonstratie in Parijs. Maar omdat ze vanuit haar ballon vuurwerk afsteekt, ontstaat er een fatale brand waardoor ze neerstort en tragisch om het leven komt. ^{➔Krantenbericht}

Boeken, kunst, muziek

• 1817 – Hendrik Tollens schrijft het lied Wien Neêrlands bloed, dat het Nederlandse volkslied wordt, maar niet iedereen ontvangt dit goed. Echter wordt het pas in 1932 vervangen door het Wilhelmus wat uit de 16e eeuw dateert, en is daarmee één van de oudste volksliederen ter wereld. ^{➔Krantenbericht}

• 1818 – De tekst van Stille Nacht, geschreven door de Oostenrijkse priester Joseph Mohr in 1816, wordt door de organist Franz Gruber op melodie gezet. ^➔Bron

• 1819 – Walter Scott publiceert zijn historische roman Ivanhoe. ^{➔Krantenbericht}

Buitenland

• 1815 – Na 3 jaar wordt de Oorlog van 1812 tussen het Engeland en de VS beëindigd, en worden de meren tussen Canada en de VS verdeeld. ^{➔Krantenbericht}
• Napoleon ontsnapt van zijn ballingschap (1814) op het eiland Elba. Hij keert terug naar Frankrijk, verzamelt een leger en herovert de macht. ^{➔Krantenbericht}
• Slag bij Waterloo: Napoleon wordt definitief verslagen door een coalitie van Europese legers, waaronder Nederlandse troepen onder leiding van de Prins van Oranje (de latere Willem II), die bij de slag gewond raakt. Napoleon wordt (opnieuw) verbannen naar het afgelegen eiland St. Helena en de Franse monarchie wordt hersteld. ^{➔Krantenbericht}

• 1816 – Barbados: Op het Caribische eiland Barbados begint de zwaarste en langdurigste slavenopstand die het eiland gekend heeft, onder aanvoering van Bussa. Hij leidt zo’n 400 vrijheidsstrijders tegen de blanke troepen, maar wordt gedood in de strijd. ^{➔Krantenbericht}
• Egypte: Vanuit Cairo wordt het kolossale beeld van Ramses II (“Memnon”) verscheept om het naar het museum in Londen te brengen, waar het in 1818 aankomt. Europese landen willen belangrijke artefacten uit Egypte naar hun musea halen om hun kennis en prestige te vergroten. Het beeld van Ramses II wordt gezien als een van de meest indrukwekkende en waardevolle stukken uit de Egyptische oudheid. En jaar later ontdekt Giovanni Battista Belzoni de graven van de farao Seti I en grafkamer in de Piramide van Chephren. ^{➔Krantenbericht}

• 1817 – Op het eiland Saparua (Molukken) breekt een heftige maar korte opstand uit tegen het Nederlandse gezag. Op Ambon wordt de opstandelingenleider Pattimura door de Nederlanders gevangengenomen. ^{➔Krantenbericht}
• James Monroe wordt de 5e president van de VS. ^{➔Krantenbericht}
• In Egypte ontdekt Giovanni Battista Belzoni de graven van de farao Seti I en grafkamer in de Piramide van Chephren. ^{➔Krantenbericht}
• Amerika, wat altijd als De Nieuwe Wereld werd beschouwd, wordt van zijn troon gestoten door het nog grotendeels onbewoond Australien.

• 1818 – Er wordt een inventarisatie gemaakt van de overzeese bezittingen van Groot-Brittannië, wat uitkomt op een totaal van 70 miljoen onderdanen. ^{➔Krantenbericht}

• 1819 – Florida en Alabama treden toe als staat in de VS. ^{➔Krantenbericht ➔Bron}
• Onder leiding van Simon Bolivar wordt Groot-Colombia (destijds Colombia, Venezuela, Ecuador en Panama) onafhankelijk, waarbij Bolivar president wordt. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}
• Engeland – Peterloo bloedbad: In Manchester komen tienduizenden mensen samen om democratische hervormingen te eisen, zoals kiesrecht en een jaarlijks parlement. Maar het leger grijpt hard in, wat leidt tot 15 doden en honderden gewonden. ^{➔Krantenbericht}
• Duitsland: Uit angst voor een revolutie en daardoor machtsverlies, schrappen alle leden van de Duitse Bond de liberale idealen, en worden vrijheidsrechten afgeschaft. De onderdrukking werkte uiteindelijk averechts; de roep van het volk voor hervormingen werd alleen maar sterker. ^➔Bron

• 1819 – Azië: De Britse diplomaat Stamford Raffles sticht Singapore als een strategische handelspost, wat de machtsverhoudingen in Zuidoost-Azië drastisch beïnvloedt.

Tijdlijn van mijn voorouders

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1815 en 1820. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.