Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1810 en 1815

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1810 en 1815. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1810 en 1815 bevindt Nederland zich in een turbulente periode. In 1810 moet Lodewijk Napoleon van zijn broer aftreden en wordt Nederland officieel ingelijfd bij het Franse Keizerrijk van Napoleon, wat duurde tot zijn nederlaag in 1813 (in Leipzig). Nederland lijdt onder het Franse regime, de oorlogen en handelsblokkades. Ondanks alle ellende brengt Napoleon ook moderniseringen en structuur in bijna alle facetten van de maatschappij. Nederland verliest tijdelijk de macht over Nederlands-Indie aan de Britten, wat aan weerzijden veel slachtoffers kost. Door alle oorlogen, conflicten en onderlinge gebiedsruilingen veranderen de grensgebieden in Europa voortdurend. In 1814 krijgt Holland een grondwet en wordt het een Verenigd Koninkrijk der Nederlanden onder leiding van koning Willem I. De eerste Nederlandse bank wordt opgericht, in Amsterdam wordt het eerste bericht via een optische telegraaf ontvangen, bij Texel vergaan enkele grote schepen door zware stormen, en er is maandenlang een grote komeet te zien. De eerste mallemolen verschijnt op een kermis, en is homosexualiteit niet meer strafbaar omdat het als psychische ziekte wordt ‘erkend’.

Samenleving en economie

Nederland heeft circa 2.4 miljoen inwoners (schatting).

De Napoleontische oorlogen hebben een zware impact op de economie. De handelsblokkade die bedoeld was om Groot-Brittannië economisch te isoleren, treft de Hollandse economie hard waardoor de armoede onder het volk toeneemt. De havens van Amsterdam en Rotterdam raken in verval en Britse producten moeten publiekelijk worden vernietigd.

De Franse taal en cultuur hebben een grote invloed op het dagelijks leven, vooral in de hogere kringen. Veel Hollanders leven in armoede door de economische stagnatie en de hoge belastingen die door de Fransen worden opgelegd. Het volk blijft zich verzetten tegen de Franse overheersing met openlijke opstanden.

Echter zijn er ook moderniseringen, zoals verbeteringen en uitbreidingen van het wegennetwerk, de centralisatie van bestuur, een verbeterd rechtssysteem (Code Napoleon), invoering van de burgerlijke stand, landelijke huisnummering en standaardisatie van maten en gewichten. Alles is bedoeld voor zijn militaire plannen, maar het heeft uiteindelijk ook economische voordelen voor het land.

• 1811 – Napoleon neemt universiteiten hun autonomie en vrijheid af, en maakt ze een dependance van de Franse Université impériale. ^{➔Krantenbericht}

• 1814 – Koning Willem I richt de eerste Nederlandsche Bank op en worden de eerste Nederlandse bankbiljetten uitgegeven. ^{➔Krantenbericht}

Politiek en wetgeving

In deze periode is Europa het toneel van een ongrijpbare chaos door voortdurende conflicten en verschuivingen. Oude machten vallen om en nieuwe staten worden geboren: hertog- en vorstendommen, koninkrijkjes en graafschappen worden geruild, samengevoegd of verdeeld, waardoor het politieke landschap en grensgebieden van Europa voortdurend verandert.

• 1810 – Napoleon dwingt zijn broer Lodewijk na 4 jaar om afstand te doen van de troon en annexeert Holland bij het Franse Keizerrijk waarbij het een Franse provincie wordt. ^{➔Krantenbericht}
• Prins Charles-François Lebrun wordt door Napoleon aangesteld als stadhouder over de Hollandse gewesten. ^{➔Krantenbericht}
• De Fransen voeren een dienstplicht in voor mannen tussen de 18 en 40 jaar. Hoewel dit op veel weerstand stuit, zorgt het voor een meer georganiseerde en gestandaardiseerde militaire structuur. In Nederland werd de militaire dienstplicht, toentertijd “conscriptie” genaamd, in 1810 ingevoerd na inlijving van het Koninkrijk Holland in het Franse Keizerrijk. Iedere man van 20 jaar of ouder moest zich inschrijven. Door middel van loting werd bepaald wie dienst moest nemen (de loteling) in het Franse leger. Het systeem werd na de verdrijving van de Fransen en de stichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in stand gehouden, de zogenaamde Nationale Militie. ^{➔Krantenbericht}
• Friesland wordt als een afzonderlijk departement erkent, echter onder de Franse naam Département de Frise. Dit betekent dat Friesland weer een eigen identiteit krijgt, hoewel het nog steeds onder Frans gezag staat. ^➔Bron

• 1811 – Napoleon voert de Burgerlijke Stand in, waarbij alle geboortes, huwelijken en overlijdens officieel moeten worden geregistreerd, waarmee hij (jonge) mannen beter kan traceren voor de militaire dienstplicht. ^{➔Krantenbericht}
• Tevens verplicht Napoleon alle burgers om een achternaam aan te nemen en deze officieel te laten registreren. ^{➔Krantenbericht}
• In Nederlands-Indië voert Engeland een succesvolle invasie uit, waarna Holland de macht over Nederlands-Indië kwijt is aan de Britten (maar kreeg die in 1816 weer terug). ^{➔Krantenbericht}

• 1812 – Een belasting op kranten (dagbladzegel) wordt ingevoerd. Maar doordat deze extreem hoog is (2,5 cent in 1832) zijn kranten alleen toegankelijk voor de rijke elite, en belemmert het de oprichting van nieuwe dagbladen. Veel uitgevers (courantiers) gebruiken de vrijstelling voor kleine bladen door uitgifte van ‘lilliputterpers’; vaak periodieke uitgaves van tegenstanders van zeer klein formaat, maar ook deze worden vanaf 1845 belast. Na veel protest wordt de dagbladzegel uiteindelijk in 1869 opgeheven. ^➔Bron
• Napoleon begint zijn grootschalige veldtocht naar Rusland. Zijn plan mislukt; amper 9 procent van de 466.000 soldaten overleven de tocht en gaan er meer dan 20.000 paarden dood. ^{➔Krantenbericht}
• Oorlog van 1812: De Verenigde Staten verklaren Groot-Brittannië de oorlog die drie jaar duurt.

• 1813 – Pruisen verklaart Napoleon de oorlog, wat het begin is van de val van het Napoleontische regime. ^➔Bron
• Frankrijk is het toneel van talloze veldslagen, waaronder de gevechten bij Brienne, Montmirail en de uiteindelijke inname van Parijs.
• Tijdens de Slag bij Leipzig ondergaat Napoleon een nederlaag, waarna de Franse troepen zich uit Holland terugtrekken, wat leidt tot de Omwenteling van 1813. Echter laten de Fransen zich niet zomaar verdrijven en plunderen op hun terugweg Woerden, bekend als de Ramp van Woerden. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}
• Het Beleg van Delfzijl: Het laatste steunpunt van Napoleon wordt bevrijd. ^{➔Krantenbericht}
• Om de orde te herstellen wordt Prins Willem Frederik van Oranje-Nassau vanuit Engeland naar Holland (Scheveningen) gehaald en wordt uitgeroepen tot soeverein vorst, wat het begin is van het herstel van Nederland als onafhankelijke staat. ^{➔Krantenbericht}

• 1814 – De Grondwet van 1814 wordt ingevoerd, waarmee Nederland een constitutionele monarchie wordt. ^{➔Krantenbericht}
• Tijdens het Congres van Wenen (1814-1815) wordt besloten dat Nederland en België worden samengevoegd tot het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, onder leiding van koning Willem I, en moet dienen als bufferstaat tegen Frankrijk. ^{➔Krantenbericht}
• Koning Willem I richt de eerste Nederlandsche Bank op en worden de eerste Nederlandse bankbiljetten uitgegeven.
• Napoleon wordt verbannen naar Elba en krijgt 400 lijfwachten en 2 miljoen Franse Frank mee. Echter ontsnapt hij 10 maanden later en keert terug naar Parijs. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2 ➔Krantenbericht 3}

Koningshuis

Willem I is koning der Nederlanden en is getrouwd met koningin Wilhelmina (van Pruisen), ze hebben 2 zoons en 1 dochter.

• 1810 – Koning Lodewijk Bonaparte heeft veel conflicten met zijn broer Napoleon, en dwingt hem om afstand van de troon te nemen. Uit protest kroont Lodewijk zijn zoon (6), maar al snel neemt Napoleon zelf de macht over en annexeert Holland bij het Franse Keizerrijk waarbij het een Franse provincie wordt. Tot 1814 heeft Holland geen koningshuis. ^{➔Krantenbericht}
• Keizer Napoleon Bonaparte trouwt met Marie Louise van Oostenrijk, wat voor hem een belangrijke politieke alliantie vormt. ^{➔Krantenbericht}
• Prins Willem (Frederik van Oranje-Nassau, later koning Willem I) en zijn vrouw Wilhelmina krijgen een dochter, Wilhelmina Frederica Louisa Charlotte, Marianne genoemd. Ze wordt in ballingschap in Berlijn geboren. ^➔Bron

• 1811 – Napoleon maakt, samen met zijn vrouw en een groot keizerlijk gevolg, een inspectietocht door het land vanaf het zuiden tot aan Texel. Bij aankomst in de steden wordt hij door de inwoners bejubeld en hartelijk ontvangen. ^{➔Krantenbericht}
• Napoleon en Marie Louise krijgen een zoon, Napoléon François Joseph Charles. ^{➔Krantenbericht}
• 1814 – Prins Willem wordt teruggehaald uit Engeland, en wordt gekroond tot Koning Willem I van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Bij de terugkomst van Wilhelmina en hun dochter Louise is het Oranjehuis in Nederland weer compleet. Door het Verdrag van Frankfurt krijgt de Prins van Oranje zijn gebieden terug. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

Religie

Tijdens de Franse overheersing (1810-1813) wordt de macht van de katholieke kerk beperkt. Napoleon voert religieuze tolerantie in, waardoor andere religies meer vrijheid krijgen en gelijker worden behandeld. Dit beleid legt de basis voor de scheiding van kerk en staat en een meer seculiere samenleving in Holland.

Uitvindingen

• 1810 – De Brit Peter Durand maakt het eerste conservenblik, wat een alternatief blijkt voor glazen potten waarmee hij de houdbaarheid van voedsel op grote schaal revolutioneert. Hiermee kan men etenswaren luchtdicht verpakken om bederf tijdens lange militaire expedities en zeereizen te voorkomen. Deze innovatieve verpakkingsmethode wordt de basis voor de moderne voedingsmiddelenindustrie en de wereldwijde handel in proviand.

• 1811 – In Amsterdam wordt het eerste officiële bericht via de optische telegraaf ontvangen, namelijk de geboorte van de Franse kroonprins, de eerste zoon van Napoleon en Marie Louise. ^{➔Krantenbericht}
• De drukkerijwereld ondergaat een grote verandering met de uitvinding van de eerste aangedreven drukpers door Friederich Koenig.

• 1812 – Londen heeft een technische primeur: voor het eerst wordt gaslicht op straten en pleinen aangebracht voor openbare verlichting. Het duurt nog decennia voordat het op grote schaal het Europese vasteland bereikt.

Rampen

• 1810 – Door een zware storm vergaat bij Texel het Britse oorlogsschip HMS Minotaur met 570 doden; het is de grootste scheepsramp met een enkel schip die ooit voor de Nederlandse kust heeft plaatsgevonden. De autoriteiten krijgen zware kritiek omdat er geen adequate reddingsactie op touw is gezet, waarna in 1824 de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij wordt opgericht. ^{➔Krantenbericht}

• 1811 – Door een zware storm vergaan bij Texel twee grote schepen: de Britse Hero, waarbij 518 (van de 530) mensen verdrinken, en de Hollandse Archimedes, waar alle opvarenden de ramp overleven. ^{➔Krantenbericht}

• 1812 – Het Britse fregat Manilla strandt bij Texel. De Britten steken het in brand, maar er ontstaat een explosie waarbij 12 matrozen om het leven komen. ^{➔Krantenbericht}
• Een zware aardbeving verwoest de stad Caracas in Venezuela waarbij 12.000 mensen omkomen. De Spanjaarden leggen dit uit als een Goddelijke straf voor de rebellie tegen de Spaanse overheersing. ^{➔Krantenbericht}
• Op het Indonesische eiland Sangir barst de vulkaan Awu uit en maakt 953 slachtoffers. ^➔Bron

• 1814 – Een kruitwagen ontploft in Gorinchem, er zijn ruim 20 slachtoffers. ^{➔Krantenbericht}

Opvallend nieuws

• 1810 – Door het huwelijk van de kroonprins Lodewijk I van Beieren ontstaat de traditie van de jaarlijkse Oktoberfeesten in München. ^➔Bron

• 1811 – Gedurende 6 maanden is een grote komeet met het blote oog te zien. Het is de op één na langst waarneembare komeet uit de menselijke geschiedenis. In Europa wordt hij bekend als de Napoleons Komeet, in de VS als de Tecumsehs Komeet. De buitengewone wijnoogst van dit jaar zal voortaan de naam Kometenwijn krijgen. ^{➔Krantenbericht}
• Voor het eerst verschijnt er een mechanische carrousel (mallemolen) op een kermis.
• In Holland wordt homoseksualiteit als psychische stoornis erkend, waardoor het niet meer strafbaar is. ^➔Bron

• 1813 – De Hollandse acteur Frederikus Adrianus Rosenveldt wordt door de Franse politie gearresteerd nadat hij op het toneel “Vivat Oranje!” heeft geroepen. Hij wordt in gevangenschap naar Frankrijk afgevoerd. In mei 1814 komt hij weer terug naar Rotterdam waar hij als een held wordt ontvangen. ^{➔Krantenbericht}

• 1814 – In Londen wordt bewust het nepnieuws verspreid dat Napoleon zou zijn overleden. Enkele speculanten profiteren hiervan in de Grote beursfraude van 1814. ^➔Bron

Boeken, kunst, muziek

• 1810 – Ludwig van Beethoven componeert Für Elise. ^➔Bron

• 1812 – De Russische componist Tsjaikovski schrijft de Ouverture 1812, waarin de melodie van het Franse volkslied overgaat in het Russische volkslied waarmee hij de mislukte veldtocht van Napoleon naar Rusland wil herdenken. ^➔Bron
• De gebroeders Grimm publiceren hun eerste boek met een verzameling kindersprookjes. ^➔Bron

Buitenland

• 1810 – Mexico, Chili en Peru verklaren zichzelf onafhankelijk. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2 ➔Krantenbericht 3}

• 1811 – Verenigde Staten: Op de suikerplantages in Louisiana komen ca. 500 slaven in opstand, waarbij ze twee plantage-eigenaren doden en verschillende branden stichten. Bij het neerslaan worden ca. 50 slaven vermoord, terwijl de overige slaven de moerassen invluchten. Hoewel de opstand mislukte, was het wel één van de grootste slavenopstanden ooit waar nog vaak aan wordt gerefereerd. Ook breekt er op Jamaica een grote slavenopstand uit waarbij Montego-Bay ‘in asch verkeerd’. ^{➔Krantenbericht}
• Koning George III van Engeland wordt buiten staat van regeren verklaard wegens zijn mentale instabiliteit. Zijn zoon George IV wordt regent tot aan de dood van zijn vader in 1820. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

• 1812 – Verenigde Staten – Oorlog van 1812: De Amerikanen vallen de Britten aan omdat ze hun zeelieden gijzelen en hun groei naar het westen blokkeren. De Vrede van Gent beëindigt de strijd, waarna de grenzen tussen de VS en Canada uiteindelijk hetzelfde blijven. ^{➔Krantenbericht}

• 1814 – Verenigde Staten: Het Amerikaanse leger steekt de Niagara over en valt opnieuw Canada binnen, met als tegenreactie dat de Britse troepen Washington bezetten en het Witte Huis in brand steken. In 1815 wordt er (weer) vrede gesloten en worden de meren tussen Canada en de VS verdeeld. Door deze oorlog ontwikkelde de Canadezen een enorm wantrouwen tegenover de Amerikanen, wat nog steeds zo is. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

Overleden

• 1810 – Na pas 4 maanden koningschap overlijdt de Zweedse koning Karel (Christiaan) August plotseling (41). Omdat hij kinderloos is, belandt Zweden in een constitutionele crisis. ^{➔Krantenbericht}

Tijdlijn van mijn voorouders

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1810 en 1815. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.