Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1925 en 1930. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.
Samenleving
De bevolking groeit van 4.766.000 naar 4.871.000 inwoners (schatting).
Sociaal gezien is de mobiliteit beperkt; de meeste mensen blijven in de sociale klasse waarin ze geboren waren. De arbeidsomstandigheden blijven zwaar, vooral in de industrie en landbouw. Er komt een groeiende middenklasse, mede door de opkomst van nieuwe beroepen en de uitbreiding van het onderwijs.
De samenleving is sterk verzuild: katholieken, protestanten, socialisten en liberalen leven grotendeels langs elkaar heen, met eigen scholen, kranten en verenigingen. De emancipatie van vrouwen en arbeiders is in opkomst, maar traditionele verhoudingen overheersen nog.
Zowel de radio als bioscopen wordt steeds populairder. De auto is nog een zeldzaamheid; de fiets is het belangrijkste vervoermiddel. Er komen steeds meer modernere invloeden, bijvoorbeeld in de mode: vrouwen worden flappergirls: vrouwelijke rondingen worden verhuld, korsetten worden afgeschaft, kapsels wordt afgeknipt (bob-model) en ze gaan massaal drinken en roken (met een pijpje). Ze zijn uitdagend en brutaal en lappen de sociale en seksuele normen aan hun laars. ➔Krantenbericht
In Duitsland en Italië komt het fascisme en nationaalsocialisme op, maar de meeste Nederlanders zien dat nog als een ver-van-mijn-bed-show.
In Amsterdam worden nieuwe woonwijken gebouwd volgens de Amsterdamse School bouwstijl, wat ook interesse wekt in het buitenland. ➔Krantenbericht
Politiek en wetgeving
Het Kabinet-Ruijs de Beerenbrouck I (1922-1925) treedt af na een conflict over de begroting. Het wordt (zonder verkiezingen) opgevolgd door het Kabinet-Colijn I (1925-1926), maar dit valt al een half jaar over het budget voor de gezantschap bij de Paus. In 1926 komt het Kabinet-De Geer I (1926-1929), die de rit uitzit. Na de verkiezingen in 1929 komt het Kabinet-Ruijs de Beerenbrouck III (1929-1933) aan de macht, die te maken krijgt met het begin van de Grote Depressie. De SGP is voor het eerst in de Kamer als orthodox-protestantse partij, en de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) is de grootste oppositiepartij. ➔Bron
- 1926 – Het parlement stemt in met de invoering van de Wegenbelasting voor automobilisten voor het Wegenfonds. ➔Krantenbericht
- 1927 – De Eerste Kamer verwerpt uiteindelijk het verdrag met België over de staatsgrenzen en het beheer van de Schelde, wat leidt tot het aftreden van minister Van Karnebeek. ➔Krantenbericht
- 1929 – In de landbouw is er onrust, onder andere door de grote landarbeidersstaking in Groningse Oldambt die 5 maanden duurt, en de grootste in de agrarische sector tot dan toe is. ➔Krantenbericht
- In Zaandam beginnen 900 houtwerkers een grote staking. ➔Krantenbericht
- De Venezolaanse revolutionair Rafael Simón Urbina overvalt met medestanders het slecht bewaakte Fort Amsterdam op Curaçao. Ze nemen de kas, wapens en 2 Nederlandse gijzelaars mee en vertrekken met een gekaapt Amerikaans schip naar Venezuela om daar tegen de regering te strijden. De Venezolaanse dictator Gómez dreigt direct om de Benedenwindse Eilanden te veroveren, waarop de Amerikaanse president Hoover Nederland aanbiedt om de eilanden over te nemen. In reactie stuurt Nederland mariniers naar Curaçao. Uiteindelijk mislukt Urbina’s poging en blijven de Benedenwindse Eilanden onder Nederlands gezag. ➔Krantenbericht
Koningshuis
Koningin Wilhelmina regeert en is getrouwd met prins Hendrik, ze hebben een dochter, Juliana (16-21 jaar). Het koningshuis geniet veel respect mede door haar zichtbare betrokkenheid bij de bevolking, en is een stabiele factor in een roerige tijd.
Religie
- 1926 – De Synode van Assen: Tijdens een vergadering van de Gereformeerde Kerken in Assen wordt besloten dat het Bijbelverhaal van Adam en Eva letterlijk moet worden geloofd. Predikant Geelkerken weigert de uitspraak te ondertekenen dat de slang sprak, en wordt uit zijn ambt gezet. De beslissing veroorzaakt onrust en leidt tot scheuring binnen de kerk tussen aanhangers van een strikte, letterlijke Bijbeluitleg en mensen die ruimte willen voor andere interpretaties. Geelkerken en Buskes richten de Gereformeerde Kerken in Hersteld Verband op die in 1946 opgaat in de Nederlandse Hervormde Kerk. ➔Krantenbericht
- 1929 – Vaticaanstad wordt een onafhankelijke staat waarmee een conflict (sinds 1870) tussen de paus en Italië over de macht en het grondgebied wordt opgelost. Vaticaanstad is nu de kleinste onafhankelijke staat ter wereld, de zetel van de Rooms-Katholieke Kerk, de residentie van de paus, met een eigen bestuur, rechtssysteem, postdienst en eigen bank. ➔Krantenbericht
Ontwikkelingen in Nederland
De radio wint snel aan populariteit. De KLM vliegt regelmatig naar Nederlands-Indië.
- 1927 – De AVRO wordt opgericht. De voorzitter verklaart de afkorting als ‘Algemeene Vrijzinnige Radio Omroep‘, maar al snel wordt dit gecorrigeerd naar ‘Algemeene Vereeniging Radio Omroep‘. Op zich had de benaming wel gepast gezien het doel, namelijk ‘zonder voorkeur van eenige godsdienstige of politieke richting’. ➔Krantenbericht
- Diverse steden beginnen met het aanleggen van verkeerslichten. ➔Krantenbericht
- Op Schiphol doet Willem Vogt een radioverslag van de succesvolle landing van een KLM-vlucht uit Batavia. De vliegers worden door koningin Wilhelmina benoemd tot ‘Ridder in de orde van Oranje Nassau. ➔Krantenbericht
- Een kortegolf radio-telefoniezender vanuit het Philips laboratorium in Eindhoven, wordt in grote delen van de wereld kristalhelder gehoord, o.a. in Bandung op Java. ➔Krantenbericht
- Er wordt begonnen met de aanleg van de Afsluitdijk. Het zorgt voor veel werkgelegenheid en is een belangrijk infrastructureel project. ➔Krantenbericht
- Er wordt begonnen met de bouw van het Olympisch Stadion in Amsterdam, waarvoor Prins Hendrik de eerste steen legt. ➔Krantenbericht
- 1928 – Voor het eerst komt er een telefoonverbinding tot stand tussen Nederland (Den Haag) en Argentinië (Buenos Aires). ➔Krantenbericht
- 1929 – Voor het eerst vliegt er een zeppelin met 23 Nederlandse passagiers aan boord over Nederland en werpt een postzak af boven Schiphol. ➔Krantenbericht
- In de Tuschinski in Amsterdam wordt voor het eerst een ‘sprekende film’ getoond, wat direct een grote sensatie wordt. ➔Krantenbericht
Ontwikkelingen wereldwijd
- 1925 – In Londen worden de eerste tv-beelden getoond. John Baird gebruikt hierbij een Nipkowschijf, een draaiende schijf met gaatjes, om beelden lijn voor lijn te scannen en over te brengen. Het eerste beeld is van een buikspreekpop omdat menselijke gezichten nog moeilijk in beeld te brengen zijn. ➔Krantenbericht
- Charles Lindbergh maakt met zijn eenmansvliegtuig Spirit of St. Louis, de eerste non-stop solovlucht New York-Parijs in 33 uur en 20 minuten, met een afstand van 5676 kilometer. Hij wordt in Parijs als een held onthaald. ➔Krantenbericht
Rampen in Nederland
- 1925 – Stormramp van Borculo (GE): Een tornado trekt van Zuid-Brabant naar Oost-Nederland en richt een enorm spoor van vernielingen aan, vooral in Borculo. Er vallen 4 doden en 80 gewonden, en honderden huizen worden verwoest. De ramp trekt veel ramptoeristen, maar er zijn ook nationale hulpacties. Ter herinnering wordt er in Borculo een museum en monument opgericht. ➔Krantenbericht
- 1926 – Watersnoodramp door overstroming van de Maas: Overal in Europa treden rivieren buiten hun oevers en zijn er diverse ernstige dijkdoorbraken in Noord-Brabant, Gelderland en Limburg, veroorzaakt door hevige regenval en smeltwater. Circa 3.000 huizen raken beschadigd of worden verwoest. Dit is één van de grootste overstromingen van de 20e eeuw in Nederland, België en Frankrijk. ➔Krantenbericht
- Treinramp: Tussen Voorschoten en Leiden ontspoort een trein waarbij ‘de rails als serpentines zijn opgekruld‘. O.a. het artiestenechtpaar David Lobo en Greta Braakensiek en een leerling-machinist komen om het leven, en raken tientallen mensen gewond. ➔Krantenbericht
- 1927 – Stormramp van Neede (GE): Het nabijgelegen dorpje Neede wordt (nog geen 2 jaar na 1925) totaal verwoest door nog krachtigere tornado, vermoedelijk één van de zwaarste die Nederland ooit heeft getroffen. Echter is de omvang van het schadespoor beperkter, doordat deze tornado precies tussen de dorpen trekt, maar Neede niet spaart. ➔Krantenbericht
- Bij Laren botsen twee stoomtrammen frontaal op elkaar omdat ze op hetzelfde spoor in tegenovergestelde richting rijden. Er komen 4 mensen om en er zijn 7 zwaargewonden. De stoomtram wordt, vanwege eerdere ongelukken op dit traject, de Gooise moordenaar genoemd. ➔Krantenbericht
- 1928 – Tijdens een vliegdemonstratie in Heerlen raakt een vliegtuig de tribune, er zijn 5 doden en meer dan 20 gewonden. ➔Krantenbericht
- Bij een zeer zware novemberstorm die 5 dagen duurt, komen 71 mensen om het leven. ➔Krantenbericht
- Mijnramp Brunssum: In een staatsmijn in Brunssum ontstaat een gigantische mijngasontploffing doordat een defecte luchtafvoer en het negeren van veiligheidsvoorschriften tot een fatale steekvlam leiden waarbij 13 mijnwerkers omkomen. Het officiële onderzoek naar de ramp oogst veel kritiek vanwege een gebrek aan onafhankelijkheid en falend toezicht. ➔Krantenbericht
- 1929 – In Leiden brandt het stadhuis af. De brand is waarschijnlijk ontstaan uit de kolenkachels, die de medewerkers wegens de strenge vorst ‘s nachts hadden laten branden om ‘s morgens te kunnen werken. De brandweer werd dan ook gehinderd door de vorst omdat het bluswater bevroor zodra het de gevel raakte. Bij de brand is ook een deel van de archieven en bevolkingsregister verloren gegaan. ➔Krantenbericht
- Op dezelfde dag als de brand in Leiden, wordt het Flora Theater in Amsterdam voor de tweede keer in de as gelegd. Dit gebeurde al eerder in 1902 met heropening in 1903, maar deze brand is de doodsteek voor het theater. ➔Krantenbericht
- In Amsterdam wordt het iconische glazen Paleis voor Volksvlijt volledig verwoest door een brand die waarschijnlijk in de keuken is ontstaan. Hoewel het gebouw vooral uit ijzer en glas bestaat, grijpt het vuur snel om zich heen door de brandbare inventaris. Opvallend genoeg blijft de aangrenzende galerij grotendeels gespaard. In de jaren 1960 herrijst op die plek het gebouw van De Nederlandsche Bank. ➔Krantenbericht
- In Veendam (GR) wordt een aardappelmeelfabriek volledig verwoest door een stofexplosie waarbij 8 doden en 18 zwaargewonden vallen. ➔Krantenbericht
Rampen wereldwijd
- 1925 – Mijnramp Dortmund: Doordat 2000 kilo dynamiet ontploft, komen 136 mijnwerkers om het leven. De ramp laat diepe sporen na in de gemeenschap en leidt tot een intensieve discussie over de veiligheid in de mijnbouw. ➔Krantenbericht
- In Londen brandt het wassenbeeldenmuseum van Madame Tussauds in Londen geheel af, vermoedelijk door een defect in het elektrische systeem. De hitte van de brand is zo intens dat de wassen beelden smelten. Dankzij de inspanningen van het personeel en de steun van het publiek kon het museum al na 3 jaar heropend worden. ➔Krantenbericht
- 1926 – Bij het Belgische Kanne stort de mergelgroeve ‘Muizenberg’ in, er zijn 6 doden en veel gewonden. ➔Krantenbericht
- 1929 – Beurscrash in New York: Op 24 november (Zwarte Donderdag) storten de aandelenkoersen in op de beurs van Wall Street met catastrofale gevolgen. Van de één op de andere dag zijn aandelen niets meer waard en breekt er grote paniek uit. Het is het begin van de wereldwijde Grote Depressie én de directe oorzaak van de crisis van de jaren 1930. ➔Krantenbericht
Bijzondere gebeurtenissen in Nederland
- 1926 – In Den Haag wordt het eerste filiaal van De Bijenkorf geopend, het is de eerste winkel met een roltrap. ➔Krantenbericht
Een maand later openen de stichters in Amsterdam de eerste vestiging van de HEMA voor de minder bedeelden. ➔Krantenbericht
- 1928 – In Amsterdam opent Prins Hendrik de Olympische Spelen. Koningin Wilhelmina weigert bij de openingsceremonie aanwezig te zijn omdat ze niet geraadpleegd was bij de bepaling van de dag. ➔Krantenbericht
- De Amerikaanse danseres Josephine Baker bezoekt Volendam en doet in klederdracht een dansje voor de deur van Hotel Spaander. ➔Krantenbericht
- 1929 – De Groningse IJje Wijkstra schiet 4 veldwachters dood als ze zijn geliefde Aaltje Wobbes willen arresteren voor het verwaarlozen van haar 6 kinderen. Na de schietpartij steekt hij zijn huis in brand en vlucht, maar wordt snel opgepakt en krijgt 20 jaar cel. In 1941 overlijdt hij in een krankzinnigengesticht aan tbc. Zijn daad krijgt veel landelijke aandacht en wordt later verfilmd. ➔Krantenbericht
- In Friesland verdwijnt de laatste paardentram van Nederland. ➔Krantenbericht
Bijzondere gebeurtenissen wereldwijd
- 1925 – De beroemde toneelschrijver George Bernard Shaw ontvangt voor zijn werk de Nobelprijs voor Literatuur. Hij accepteert de eer, maar weigert het geld omdat hij niet wil dat zijn werk door financiële beloningen wordt beïnvloed. ➔Krantenbericht
- 1926 – Ontdekkingsreiziger Roald Amundsen bereikt met zijn team in een luchtschip de Noordpool. Twee dagen later landt het luchtschip in Alaska. Er ontstaat een ware wedren over de Noordpool, aangezien de Brit Byrd ook de erkenning wil. ➔Krantenbericht
- 1927 – In New York wordt actrice Mae West schuldig bevonden aan obsceniteit en zedenbederf door haar toneelstuk Sex, en wordt veroordeeld tot 10 dagen hechtenis en $500 boete. ➔Krantenbericht
- 1929 – Internationale dierenbeschermingsorganisaties bepalen dat 4 oktober Wereld Dierendag wordt, de datum van de begrafenis van de heilige Franciscus van Assisi. ➔Krantenbericht
Medische mijlpalen
- 1928 – De Schotse bacterioloog Alexander Fleming ontdekt bij toeval penicilline. Als hij terugkomt van zijn vakantie ziet hij dat op enkele petrischalen met stafylokokkenbacteriën rondom die schimmel geen bacteriën groeien. Fleming ontdekt dat de schimmel een stof produceert die bacteriën kan doden en noemt dit penicilline, waarvoor hij in 1945 de Nobelprijs krijgt. ➔Krantenbericht
Boeken, muziek, films, kunst
Muziek wordt toegankelijker door jazz, waaronder The Ramblers, en dansen als de Lindy Hop (vernoemd naar Charles Lindbergh), de Charleston de Flea Hop, en het tapdansen. ➔Bron
- 1926 – De Berlijnse (naakt)danseres Anita Berber treedt op in Nederland. Gelukkig gekleed, alhoewel sommige mannen daar anders over dachten gezien haar suggestieve manier van dansen. ➔Krantenbericht
- Schrijver A.A. Milne publiceert zijn personage Winnie de Poeh. ➔Krantenbericht
- 1927 – De eerste film met geluid én spraak, The Jazz Singer, wordt uitgebracht met in de hoofdrol Al Jolson. Een jaar later komt zijn film The Singing Fool uit, waaruit het lied Sonny Boy een enorme hit wordt. ➔Krantenbericht
- 1928 – Walt Disney vertoont Steamboat Willie, de eerste tekenfilm met geluid met daarin het debuut van Mickey Mouse. ➔Bron
- Maurice Ravel componeert zijn Bolero voor ballet wat wordt uitgevoerd in de Parijse Opera, en wordt direct een groot succes. ➔Krantenbericht
- De roman Lady Chatterley’s Lover van D.H. Lawrence wordt in Engeland verboden vanwege de openhartige beschrijving van een liefdesrelatie tussen een aristocratische vrouw en een arbeider. In 1960 verschijnt er voor het eerst een ongekuiste editie, maar leidt tot een spraakmakende rechtszaak tussen de Britse overheid en de uitgever, waarbij de uitgever wint. Na de publicatie worden er binnen 3 maanden 3 miljoen exemplaren verkocht. ➔Krantenbericht
- De Amerikaanse trompetist Louis Armstrong wordt in Nederland bekend met zjin nummer West End Blues, en maakt grote indruk op zowel andere jazzmuzikanten als het publiek. Armstrong staat vooral bekend om zijn improvisatiemuziek. ➔Bron
- 1929 – De Belgische striptekenaar Georges Remi (Hergé) publiceert De avonturen van Kuifje (Franstalig). ➔Bron
- De Franse schilder René Margritte toont zijn schilderij met een pijp waarop staat Ceci n’est pas une pipe (“Dit is geen pijp”) en noemt zijn werk La trahison des images (“Het verraad van de beelden”). Hij wil hiermee laten zien dat het schilderij slechts een afbeelding van een pijp is, en geen echte pijp zelf. Het schilderij wordt wereldberoemd en miljoenen waard. ➔Bron
- In Hollywood worden voor de eerste keer de Oscars uitgereikt voor de beste ‘stomme’ films. ➔Bron
Buitenland
- 1925 – De hoofdstad van Noorwegen, Kristiana, wordt herdoopt in Oslo, de naam die de stad ook al had tussen circa 1048 en 1624. ➔Krantenbericht
- 1927 – In Texas (VS) wordt een wet die zwarten uitsluit van stemrecht, door het Amerikaanse Hooggerechtshof ongrondwettelijk verklaard. ➔Krantenbericht
- 1928 – Bij Spitsbergen crasht het luchtschip Italia waarna een aantal bemanningsleden op het poolijs achterblijven. Een maand later doet de Noorse poolreiziger Roald Amundsen mee met een internationale zoektocht, maar hij verdwijnt en wordt nooit teruggevonden. ➔Krantenbericht
- 1929 – St. Valentine’s Massacre: In Chicago laat Al Capone 7 mannen in koelen bloede doodschieten. De daders, vermomd als politieagenten, zetten de mannen tegen de muur in een garage en openen het vuur met machinegeweren. Hun doel is om Bugs Moran te liquideren, maar hij ontsnapt. De massamoord zorgt voor veel opschudding en blijft één van de bekendste misdaden uit de Amerikaanse maffia-geschiedenis. ➔Krantenbericht
- In Jeruzalem komt het tot een gewelddadige confrontatie tussen Arabieren en Joden over de toegang tot de Klaagmuur, een heilige plek voor beide groepen. De spanningen lopen hoog op en breiden zich snel uit naar andere delen van Palestina, bekend als het Bloedbad van Hebron en de Pogrom van Safed waarbij honderden doden en gewonden vallen. De situatie veroorzaakt nog meer verdeeldheid in de regio, die later uitmondt in het Israëlisch-Palestijnse conflict. ➔Krantenbericht
Overleden
- 1925 – Nationale sportheld (schaatser en wielrenner) Jaap Eden (51) overlijdt als een berooid en eenzaam man, na een stormachtig leven en ooit fortuinen te hebben verdiend. Om zijn begrafenis te betalen verkopen zijn nabestaanden zijn medailles en bekers. Enkele jaren later krijgt hij een groot grafmonument waarin hij wordt herbegraven. ➔Krantenbericht
- De beroemde acteur Louis Bouwmeester (82) overlijdt. Hij wordt geëerd met de Louis d’Or prijs die jaarlijks wordt uitgereikt aan de beste mannelijke hoofdrolspeler in het Nederlandse theater. ➔Krantenbericht
- Feministe Wilhelmina Drucker (78), ook bekend als Dolle Mina, overlijdt. Ze wordt nog steeds gezien als één van de belangrijkste voorvechters van vrouwenrechten in Nederland. ➔Krantenbericht
- 1926 – De beroemde filmacteur Rudolf Valentino (31) zakt in elkaar in een hotel in New York. Hij wordt met succes geopereerd aan een maagzweer (men dacht eerst een blindedarmontsteking), maar een week later overlijdt hij alsnog aan een buikvliesontsteking. ➔Krantenbericht
- Harry Houdini (51), de beroemde boeienkoning, overlijdt aan een buikvliesontsteking, veroorzaakt door een gescheurde blindedarm. Dit gebeurde nadat hij meerdere stoten in zijn buik kreeg van een student die wilde testen of Houdini echt zo sterk was als hij beweerde. Houdini had gezegd dat hij elke stoot kon weerstaan, maar hij had op dat moment al een ontstoken blindedarm. De stoten hebben waarschijnlijk de blindedarm doen scheuren, wat leidde tot de fatale ontsteking. ➔Krantenbericht
- De beroemde schilder Claude Monet (86) overlijdt aan longkanker. ➔Krantenbericht
- 1927 – In Amsterdam wordt op het Rembrandtplein de bekende cabaretier Jean-Louis Pisuisse (47) samen met zijn vrouw Jenny Gilliams (34) doodgeschoten door een collega, Tjakko Kuiper die het niet kan verkroppen dat Jenny hun relatie heeft beëindigd. Hij schiet eerst het echtpaar en daarna zichzelf neer. Kuiper overlijdt ter plekke, Pisuisse en Gilliams overlijden een uur later. Deze dramatische gebeurtenis veroorzaakt veel ophef in het land. ➔Krantenbericht
- 1929 – De beroemde arts en feministe Al etta Jacobs (75) overlijdt. Tot aan haar dood bleef ze zich inzetten voor vrouwenrechten en wereldvrede. ➔Krantenbericht
- Cornelis Lely overlijdt (74), hij wordt liggend op de grond naast zijn bureau gevonden, waar hij net is begonnen aan een brochure over het toen nog aan te leggen Amsterdam-Rijnkanaal. Lely heeft de eerste drooglegging van de Wieringermeer (1930) en de sluiting van de Afsluitdijk (1932), beide volgens zijn plannen, niet meer meegemaakt. ➔Krantenbericht
Welke van jouw voorouders zijn in deze periode geboren, getrouwd of overleden?
Tijdlijn van mijn voorouders
- 11 aug 1926 – Mijn grootouders A. Dannenburg (29) en W. van Eunen (31) trouwen in Amsterdam (moederskant). ➔Foto
- 31 okt 1927 – Mijn betovergrootvader Johannes Fredericus Theunis (88) overlijdt in Amsterdam (moederskant).
- 6 apr 1928 – Mijn moeder Maria Elisabeth (Rie) Dannenburg wordt geboren in de Marnixstraat 125 in Amsterdam. ➔Foto
Tijdlijn geschiedenis Nederland tussen 1925 en 1930 in beeld

Bron: Wikimedia

Bron: Wikimedia

Bron: Stadasrchief Amsterdam
Chronologisch per thema
Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1925 en 1930. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.
Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1925 en 1930





















































