Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1805 en 1810

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1805 en 1810. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1805 en 1810 verandert Nederland van een Bataafs Gemenebest naar een monarchie en stelt Napoleon zijn broer Lodewijk Napoleon aan als koning van het Koninkrijk Holland. Lodewijk probeert de belangen van de Hollanders te behartigen, maar botst met de wensen van zijn broer. De economie en samenleving lijdt door de Napoleontische oorlogen en handelsblokkades. Willem (I) verliest zowel zijn vader als zijn dochter (6), en de oudste zoon (4) van Lodewijk overlijdt. In Leiden explodeert een kruitschip, en het land krijgt te maken met enkele zware watersnoodrampen. De Franse republikeinse kalender wordt vervangen door de Gregoriaanse kalender, en er komt er een schoolwet. Holland ondertekent de overgave van de Kaapkolonie aan Engeland en verliest kort de controle over Batavia aan de Britten. Amsterdam wordt de hoofdstad van Holland, de Britten maken richten een ravage aan in Walcheren, er komt een postkoetsennetwerk, en Napoleon snoert de monden van de Joden.

Samenleving en economie

Holland heeft ca. 2.1 miljoen inwoners (schatting).

De samenleving wordt gekenmerkt door armoede en sociale ongelijkheid, en sterk beïnvloed door de Franse overheersing. Er worden hervormingen in bestuur en rechtspraak doorgevoerd, wat leidt tot veel weerstand bij de bevolking. Door de Napoleontische oorlogen staat de economie onder druk en wordt de handel bemoeilijkt door allerlei blokkades.

Politiek en wetgeving

Door alle oorlogen, conflicten en onderlinge gebiedsruilingen veranderen de grensgebieden in Holland en Europa voortdurend.

Tussen 1805 en 1810 verandert de staatsvorm van Holland van een Bataafs Gemenebest (1801-1806) in een monarchie Koninkrijk Holland (1806-1810) en uiteindelijk in een provincie van het Franse keizerrijk (1810-1814).

• 1805 – Napoleon stelt Rutger Jan Schimmelpenninck (ambassadeur in Parijs) aan als raadpensionaris van de Bataafse Republiek, maar dit blijkt van korte duur vanwege zijn toenemende blindheid. ^{➔Krantenbericht}

• 1806 – Napoleon maakt een einde aan het Bataafs Gemenebest. Hij stelt zijn broer Lodewijk Napoleon aan als koning van het nieuwe Koninkrijk Holland, als een vazalstaat van het Franse Keizerrijk. ^{➔Krantenbericht}
• Napoleon kondigt het Continentaal Stelsel af waarmee hij vanuit alle Europese havens een zeeblokkade van Groot-Brittannië begint die alle handel met Engeland verbiedt om de Britse economie te ontwrichten. Dit leidt tot economische stagnatie, vooral in de havensteden. ^➔Bron
• De eerste Hollandse schoolwet wordt ingevoerd en zal tot 1857 standhouden (waarna hij wordt vervangen). De wet bepaalt dat leraren bevoegd moeten zijn via examens en dat zij klassikaal les moeten geven met de nadruk op maatschappelijke en christelijke deugden. Tevens komt er een landelijke inspectie en moeten ouders schoolgeld betalen. ^{➔Krantenbericht}
• Belasting op haarpoeder en waaiers: In dit jaar voert minister Alexander Gogel een landelijk belastingstelsel in waarbij ook luxeartikelen zwaar worden belast. Mensen die gebruikmaakten van zaken als pruiken, haarpoeder, waaiers, parasols en handschoenen werden geacht extra bij te dragen aan de staatskas omdat deze objecten symbool stonden voor welstand.
• Het tellen van ramen en deuren: Om de rijkdom van burgers te bepalen, keek de belastingdienst naar de kenmerken van hun woning. Men moest belasting betalen over het aantal ramen en deuren; een maatregel die later (in 1896) werd afgeschaft om de bouw van gezonde woningen in de overbevolkte steden niet langer te belemmeren.

• 1808 – Amsterdam wordt de hoofdstad van Holland. Lodewijk Napoleon Bonaparte verhuist van Utrecht naar het Paleis op de Dam. ^{➔Krantenbericht}
• Koning Lodewijk wijst de Rijnlandse roede aan als lengtemaat voor het hele rijk, en wordt nog steeds gebruikt als oppervlaktemaat in de bloembollenteelt. ^{➔Krantenbericht}

• 1809 – De Walcherenexpeditie: Britse troepen bombarderen Vlissingen waarbij 335 doden vallen. Twee dagen later nemen ze de stad in en ontruimen tevens Fort Bath, waarbij ze alle bewapening meenemen. Enkele maanden later ontruimen ze Walcheren waarbij ze 4000 doden achterlaten. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Holland heeft geen Oranje koningshuis; Stadhouder Willem (de latere koning Willem I) is in 1795 naar Engeland gevlucht nadat de Franse troepen het land binnenvielen. In 1806 stelt Napoleon zijn broer Lodewijk aan als koning van Holland.

• 1806 – Willem V van Oranje-Nassau (58), de vader van (de latere koning) Willem I, overlijdt aan een beroerte in ballingschap. Hij werd als een “sufferd” gezien vanwege zijn besluiteloosheid, conservatieve houding en militaire nederlagen. Zijn gebrek aan charisma en zwakke leiderschap droeg bij aan de val van de Republiek en het einde van zijn stadhouderschap. ^{➔Krantenbericht}
• Paulina, de 3e dochter van (de latere koning) Willem I en Wilhelmina van Pruisen, overlijdt op 6-jarige leeftijd aan zenuwkoorts. ^{➔Krantenbericht}

• 1807 – De oudste zoon van koning Lodewijk, Napoleon Karel (4), overlijdt aan kroep. ^{➔Krantenbericht}

Religie

• 1807 – Paus Pius VII verklaart Nicoletta Boillet (1381-1447) heilig. Zij was een Franse kluizenares en claris die in de 15e eeuw tal van kloosters hervormde en stichtte, waaruit de Orde van de clarissen Coletienen ontstond. ^{➔Krantenbericht}

• 1808 – Napoleon geeft gehoor aan het groeiende antisemitisme, en kondigt drie Jodenbesluiten af om de positie van Joden te beperken. Hiermee wil hij de Joodse gemeenschap assimileren en hun autonomie verminderen, waardoor hun religie een meer gecontroleerde staatsgodsdienst wordt. ^{➔Krantenbericht}

• 1809 – De Kerkelijke Staat (Midden-Italië) wordt door keizer Napoleon ingelijfd bij Frankrijk, waarna paus Pius VII hem in de ban doet, waarop Franse troepen de paus arresteren. ^{➔Krantenbericht}

Uitvindingen

• 1805 – De Fransman Francis Beaufort bedenkt de schaal van Beaufort, waarmee hij een gestandaardiseerde methode ontwikkelt om de windkracht op zee nauwkeurig te bepalen. Hiermee kunnen zeelieden de windsterkte objectief classificeren aan de hand van de uiterlijke kenmerken van de zee in plaats van schattingen. Deze systematiek zorgt hiermee voor een enorme verbetering van de veiligheid en de communicatie binnen de internationale scheepvaart. Hiermee vormt zijn schaal tot op de dag van vandaag de wereldwijde basis voor meteorologische waarnemingen.

• 1807 – De Fransman François Isaac de Rivaz ontwerpt ‘s werelds eerste verbrandingsmotor, een innovatie die direct voortborduurt op de uitvinding van de zuil van Volta (1800). Zijn motor drijft een voertuig aan met een snelheid van acht kilometer per uur, wat historisch gezien de allereerste auto met een verbrandingsmotor is. Ondanks het uitblijven van commercieel succes, markeert zijn werk een fundamentele technologische mijlpaal lang voordat latere waterstofvoertuigen zoals de “Hippomobile” verschijnen.
• De Amerikaanse ingenieur Robert Fulton bouwt de North River Steamboat, wat het begin inluidt van de commerciële stoomvaart. Zijn revolutionaire vaartuig legt de afstand tussen New York en Albany (240 km) in een recordtijd van 32 uur af. Fulton maakt hiermee een einde aan de afhankelijkheid van wind en stroming, en door het opzetten van een geregelde lijndienst wordt de handel wereldwijd aanzienlijk versnelt.
• Op de Avenue Pall Mall in Londen wordt de eerste straatverlichting geïnstalleerd die bestaat uit 13 lantaarnpalen, gevoed door gas via een ondergrondse leiding.
• De Fransman François Isaac de Rivaz ontwerpt ‘s werelds eerste voertuig met verbrandingsmotor op waterstof. Het verschil met voorgaande uitvindingen is dat zijn voertuig niet afhankelijk is van natuurkrachten of stoom, maar op externe verbranding van kolen werkt. Voor de ontsteking gebruikt hij een “Volta-starter”.

Ontwikkelingen

• 1809 – Koning Lodewijk richt een postkoetsennetwerk op waarbij in 70 plaatsen poststations worden ingericht. De postkoetsdiensten worden uitgevoerd door Van Gend & Loos. ^{➔Krantenbericht}
• In Overijssel begint Baron van Dedem tot Den Berg met de aanleg van de Dedemsvaart, een kanaal om turf te vervoeren. ^{➔Krantenbericht}

Rampen

• 1805 – Door een zware storm breken de dijken in o.a. Gelderland, met een watersnoodramp als gevolg. ^{➔Krantenbericht}

• 1807 – De Leidse buskruitramp: In Leiden ontploft een kruitschip met 37 ton buskruit; er zijn 151 doden, ruim 2.000 gewonden en 220 huizen worden verwoest. De ontploffing is tot in Den Haag te horen. Koning Lodewijk Napoleon bezoekt na vijf uur de plaats van de ramp en stelt duizenden soldaten aan om Leiden weer op te bouwen. ^{➔Krantenbericht}
• Tijdens een zware storm vergaat het Bataafse kanonneergalei Noodweer op de Waddenzee, waarbij alle 35 opvarenden ‘met man en muis’ verdrinken. Er spoelen 18 lijken aan, maar de kapitein blijft vermist. ^{➔Krantenbericht}

• 1808 – Een zware storm veroorzaakt een grote watersnoodramp en treft Holland en Vlaanderen waarbij diverse polders onderlopen, met tientallen doden en veel schade als gevolg. ^{➔Krantenbericht}
• Er heerst roodvonk in Nederland. In Gelderland en Brabant heerst miltvuur. Amsterdam wordt geteisterd door een pokkenepidemie.

• 1809 – Door een dijkdoorbraak ontstaat er wederom een zware watersnoodramp. Door het ontstaan van ijsdammen in de rivieren bij Zeeland en de Betuwe stijgt  het waterpeil snel, met dijkdoorbraken als gevolg. Circa 275 doden en duizend woningen verwoest en verdrinken meer dan 200 mensen. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

Opvallend nieuws

• 1805 – In Leeuwarden worden schaatswedstrijden voor vrouwen gehouden met 130 deelnemers. Er zijn duizenden toeschouwers omdat dit een unieke gebeurtenis is. ^{➔Krantenbericht}
• De eerste uniforme spelling van de Nederlandse taal wordt ingevoerd. ^{➔Krantenbericht}

• 1806 – De Amsterdamse patriotte en feministe Maria Aletta ‘Mietje’ Hulshoff wordt veroordeeld tot twee jaar spinhuis voor het maken en verspreiden van het pamflet Oproeping van het Bataafsche volk tegen de overheersing van Napoleon. ^➔Bron

• 1808 –

Boeken, kunst, muziek

• 1808 – Ludwig van Beethoven schrijft zijn Bagatelle in a mineur voor piano Für Elise. ^➔Bron

Buitenland

• 1805 – In Milaan wordt Napoleon Bonaparte tot koning van Italië gekroond. ^{➔Krantenbericht}
• Zweden sluit zich aan bij de Derde Coalitie (een alliantie van Europese landen die Napoleon willen stoppen) en verklaart Napoleon de oorlog omdat het zich bedreigd voelt door de Franse invloed in Noord-Europa. ^{➔Krantenbericht}
• Slag bij Ulm: Bij Ulm (Oostenrijk) omsingelt Napoleon het Oostenrijkse leger, snijdt het af van de Russen en dwingt het tot overgave. De Fransen behalen een beslissende overwinning: circa 30.000 Oostenrijkers capituleren en de slag geldt als schoolvoorbeeld van een omtrekkende manoeuvre. ^{➔Krantenbericht}
• Slag bij Austerlitz: Napoleon geeft zijn leger van 170.000 man het bevel om naar de Rijn te marcheren om Oostenrijk te verslaan voordat de coalitietroepen zich kunnen verenigen. Dit leidt tot een Franse overwinning en inname van Wenen. ^{➔Krantenbericht}
• Muiterij in Suriname: In Suriname breekt muiterij uit onder circa 80 soldaten (zelf van Afrikaanse afkomst) door de harde discipline en slechte omstandigheden in het leger. Na hun desertie trekken ze zich terug en bouwen een nieuw bestaan op bij de Marowijne-rivier buiten het gezag van de koloniale overheid. ^➔Bron
• Tijdens de Zeeslag bij Trafalgar (Derde Coalitieoorlog) verslaat Horatio Nelson de Frans-Spaanse vloot, wat een keerpunt is in de oorlog. Echter sneuvelt hij zelf. ^{➔Krantenbericht}

• 1806 – Slag bij Blaauwberg: Nadat de Britse troepen de Nederlandse garnizoenen verslaan, ondertekent Holland de overgave van de Kaapkolonie aan Groot-Brittannië. ^{➔Krantenbericht}
• Op Batavia voeren de Britten een succesvolle aanval uit op de Hollandse schepen waarmee ze een sterkere positie voor de controle over de Straat van Malakka krijgen. ^{➔Krantenbericht}

• 1807 – Slag bij Kopenhagen: De Britten bombarderen Kopenhagen om de Deense vloot in handen te krijgen en te voorkomen dat deze door Napoleon wordt gebruikt. Het bombardement verwoest de stad, veroorzaakt bijna 2000 doden en duizenden gewonden waarna de Deense vloot zich overgeeft. Hoewel de Britten hun doel bereiken, leidt de aanval tot internationale verontwaardiging vanwege de brute aanpak tegen een neutraal land. ^{➔Krantenbericht}
• Invasie Portugal: Napoleon opent de invasie van Portugal, waarmee hij dit land wil dwingen om deel te nemen aan het Continentaal Stelsel tegen de Britten. De aanval drijft de Portugese koninklijke familie tot een spectaculaire vlucht naar de kolonie Brazilië om de onafhankelijkheid van de troon te waarborgen.
• Verenigde Staten – Act Prohibiting Importation of Slaves: De Amerikaanse president Thomas Jefferson ondertekent de wet voor een verbod op het invoeren van slaven in de VS, echter blijft de binnenlandse slavenhandel ongemoeid. Een jaar later volgt Engeland en Denemarken in 1808, echter gaat het VK al snel over op het ronselen van tienduizenden ‘contractarbeiders’ uit Azië om het plantagewerk in West-Indië voort te zetten. ^➔Bron

• 1808 – Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog: Napoleon valt Spanje binnen en plaatst zijn broer Jozef Bonaparte op de Spaanse troon. ^{➔Krantenbericht}
• De Embargo Act: De Amerikaanse president Jefferson stelt een handelsverbod in met Groot-Brittannië. Echter mislukt deze, omdat de wet niet blijkt te handhaven en het de economie zwaarder raakt dan die van Groot-Brittannië. ^{➔Krantenbericht}

Tijdlijn van mijn voorouders

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1805 en 1810. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.