Tijdlijn geschiedenis van Nederland tussen 1820 en 1825

Een tijdlijn van de geschiedenis van Nederland tussen 1820 en 1825. Deze serie focust zich met name op het nieuws waar onze voorouders wellicht van hebben opgekeken.

Tussen 1820 en 1825 krijgt Nederland te maken met een zware watersnood en een strenge winter. Koning Willem I krijgt een kleinzoon en kleindochter, maar zijn moeder overlijdt. In Amsterdam stort het Zeemagazijn in, brandt de Lutherse Kerk af en wordt het eerste warenhuis (de winkel) van Sinkel geopend. De Wortelkolonie wordt gesticht, het eerste Nederlandse stoomschip wordt te water gelaten en zowel Napoleon Bonaparte als de paus overlijden. Er wordt veel geïnvesteerd in de aanleg van kanalen, de overheid neemt de controle van de bouw van kerken over en ruilt grondgebied met Engeland in Nederlands-Indië.

Samenleving

Nederland groeit van 2.580.000 naar 2.680.000 inwoners (schatting).

De samenleving in Nederland is sterk hiërarchisch en verdeeld in standen. De elite bestaat uit adel en rijke burgers, terwijl de arbeidersklasse en boeren in armoede leven. De meeste mensen leven op het platteland. Onderwijs en gezondheidszorg zijn er nauwelijks. Hiernaast is er een duidelijke verdeling tussen het protestantse noorden en het katholieke zuiden.

De economie is grotendeels agrarisch en herstellende van de Napoleontische oorlogen. De textielindustrie in het zuiden groeit, mede door de export naar Nederlands-Indië.

Politiek en wetgeving

Koning Willem I heeft alle macht en voert een autoritair bewind. Er is geen kabinet of democratische vorm, de ministers functioneren als vertrouwelingen van de koning.

• 1820 – Er wordt een liquidatieregeling voor de gildefondsen ingesteld. Deze fondsen worden onder beheer van commissarissen geplaatst en gebruikt voor uitkeringen aan voormalige leden en hun nabestaanden. ^{➔Krantenbericht}
• Het Nederlands metriek stelsel wordt ingevoerd en veranderen de benaming van de hoeveelheden, een belangrijke stap in de standaardisering van eenheden om de handel te vereenvoudigen. De namen van maten en gewichten als el (meter), mijl (kilometer), pond (kilogram) en schepel (liter) blijven gehandhaafd, en pas in 1870 worden de termen officieel doorgevoerd. Bij misbruik worden er boetes uitgedeeld.
• Ook wordt het in het muntstelsel ingevoerd; er komt een zilveren gulden die verdeeld is in 100 centen (in plaats van 20 stuivers). Verder worden een gouden tientje, een drieguldenstuk en de koperen cent in omloop gebracht. ^{➔Krantenbericht}
• De KNIL raakt betrokken bij de Padri-oorlog op West-Sumatra. De traditionele leiders vragen hulp aan het Nederlands-Indisch gouvernement en staan daarvoor in ruil hun soevereiniteit af. Echter worden de Nederlandse militairen tussen 1825-1830 tijdelijk teruggehaald vanwege het uitbreken van de Java-oorlog, waardoor de strijd tegen de Padri tijdelijk op een lager pitje kwam te staan. Maar na dehervatting in 1831 richt het koloniale bestuur de pijlen weer op West-Sumatra en hervat de strijd. Het wordt een moeizame oorlog in het bergachtige binnenland, waarbij het leger voor een groot deel uit lokale hulptroepen bestaat.

• 1821 – Het Franse belastingstelsel wordt vervangen door een nieuw Nederlands belastingstelsel en omvat onderdelen zoals de grondbelasting, personele belasting, patentbelasting en accijnzen. Tevens wordt er een belasting ingevoerd op het bezit van voorwerpen van goud- en zilver, omdat dit wordt gezien als vermogen.

• 1823 – De regering wil meer controle over de goudwinning op Borneo, maar er zijn onvoldoende middelen om opstanden van Chinese arbeiders te onderdrukken.
• Taalpolitiek in Vlaanderen: Nederland verplicht de Vlaamse provincie om de Nederlandse taal te gebruiken voor het openbare leven (onderwijs, administratie en justitie). Dit betekent dat de Fransgezinde bourgeoisie niet in aanmerking komt voor een ambtenarenfunctie, wat tot veel onvrede leidt.
• De regering wil meer controle over de goudwinning op Borneo, maar er zijn onvoldoende middelen om opstanden van Chinese arbeiders te onderdrukken. ^{➔Krantenbericht}

• 1824 – De geboorte van een handelsgigant: Koning Willem I richt de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) op. Hij wil hiermee de kwakkelende economie in de koloniën redden en de handel flink aanjagen. De koning steekt er zelf maar liefst 4 miljoen gulden in. Door de komst van de NHM verhuist het centrum van de wereldhandel in koloniale producten van Batavia naar Amsterdam.
• Geopolitieke afspraken: Nederland en Groot-Brittannië sluiten in Londen een cruciaal verdrag om alle conflicten op te lossen die zijn ontstaan na de teruggave van de Nederlandse koloniën door Groot-Brittannië in 1816. Hierbij wordt de eilandengroep Malaya verdeeld in een Brits en een Nederlands deel, worden de landen Benkoelen (Sumatra) en Nederlands Malakka met elkaar geruild, en krijgt Groot-Brittannië volledige controle over Singapore. Nederland belooft de belangrijke scheepvaartroute in de Straat van Malakka te beschermen tegen piraterij. ^{➔Krantenbericht}

Koningshuis

Willem I is koning der Nederlanden en is getrouwd met koningin Wilhelmina (van Pruisen). Het is echter geen gelukkig huwelijk; Wilhelmina verblijft in het Paleis Het Loo of in Duitsland, terwijl Willem vanuit Paleis Noordeinde alleen maar bezig is met zijn politieke taken. Hun oudste twee zoons (prins Willem II en prins Frederik) zijn volwassen en leven zelfstandig, hun dochter Marianne woont bij haar moeder.

• 1820 – Willem II en Anna Paulowna krijgen een derde zoon, prins (Willem Frederik) Hendrik. ^{➔Krantenbericht}
• Prinses Wilhelmina van Pruisen (68), de moeder van koning Willem I, overlijdt. Dit is een half jaar na het overlijden van haar dochter Louise. ^{➔Krantenbericht}

• 1824 – Willem II en Anna Paulowna krijgen een dochter, prinses (Wilhelmine Marie) Sophie Louise. ^{➔Krantenbericht}

Religie

• 1823 – De al verzwakte Paus Pius VII (81) overlijdt aan een infectie veroorzaakt door een val waarbij hij z’n heup brak. ^{➔Krantenbericht}

• 1824 – De Nederlandse overheid bepaalt dat kerken alleen nog gebouwd of verbouwd mogen worden met haar toestemming om zo kosten en bouwkwaliteit te waarborgen. Dit leidt tot sobere kerken, bekend als Waterstaatskerken. Deze regeling blijft van kracht tot 1875. ^➔Bron

Medische mijlpalen

• 1820 – De overheid begint in alle provincies een (koe)pokkenvaccinatie. Het is het eerste grote landelijke vaccinatieprogramma tegen een zeer dodelijke ziekte, vooral onder kinderen.

Uitvindingen

• 1820 – De Fransman Charles de Colmar ontwikkelt de eerste rekenmachine, een zogenaamde arithmometer, die als massaproduct op de markt wordt gebracht. Het wordt de voorloper van de rekenmachine van Babbage die 2 jaar later wordt getoond.

• 1822 – De Brit Peter Barlow bouwt een eenvoudige elektromotor, het “Wiel van Barlow”, een belangrijke technologische ontwikkeling.
• Joseph Nicephore Niépce maakt de eerste foto op een geasfalteerde plaat, met een belichtingstijd van 8 uur bij helder zonlicht. Vier jaar later maakt hij een foto vanuit het raam van zijn werkkamer, tevens met een belichtingstijd van 8 uur.

• 1823 – In Capelle aan den IJssel wordt het eerste Nederlandse stoomschip De Nederlander te water gelaten.

• 1824 – De Fransman Louis Braille ontwikkelt het brailleschrift, waarmee hij een revolutionair lees- en schrijfsysteem ontwerpt voor mensen met een visuele beperking.
• De Engelsman Joseph Aspdin krijgt patent op Portlandcement. Het verbranden van kalksteen en klei in steenkoolovens is een doorbraak in de bouw.

Ontwikkelingen

Er wordt veel geïnvesteerd in de aanleg van kanalen en infrastructuur wat de handel en transport stimuleert.

• 1820 – De Britse marineofficier Edward Bransfield ontdekt de Zuidpool, en betreedt als een van de eerste mensen Antarctica. ^➔Bron
  Een jaar later maakt Kapitein Billinghausen melding dat hij als eerste zeevaarder de Zuidpool heeft gezien. ^{➔Krantenbericht}
• De natuurkundige wereld is in de ban van een ontdekking van de Deense natuurkundige Hans Oersted. Hij meldt dat de naald van zijn kompas afbuigt als deze in de buurt komt van een stroom elektriciteit. Het is de eerste aanwijzing dat er verband bestaat tussen magnetisme en elektriciteit.

• 1822 – De Brit Peter Barlow bouwt een eenvoudige elektromotor, het “Wiel van Barlow”, een belangrijke technologische ontwikkeling. ^{➔Krantenbericht}

• 1823 – In Capelle aan den IJssel wordt het eerste Nederlandse stoomschip De Nederlander te water gelaten. ^{➔Krantenbericht}

• 1824 – In Merksplas (Antwerpen) wordt een kolonie voor bedelaars en landlopers gesticht door de Maatschappij van Weldadigheid. ^➔Bron
• Het Noordhollandsch Kanaal (Amsterdam – Den Helder) wordt geopend. ^{➔Krantenbericht}

Rampen

• 1820 – Na diverse dijkdoorbraken wordt Nederland zwaar getroffen door een watersnood. Een gebied ter grootte van ca. 1300 km2 komt onder water te staan. Er waren weinig slachtoffers omdat het water relatief langzaam steeg en ze hierdoor op tijd konden vluchten. ^{➔Krantenbericht}

• 1821 – In Paramaribo (Suriname) brandt een groot deel van de stad volledig af. Uiteindelijk wordt deze stadsbrand de grootste brand die Paramaribo ooit heeft gekend. ^{➔Krantenbericht}

• 1822 – In Amsterdam stort de rechtervleugel van Het Oost-Indisch Zeemagazijn in, waarbij al het opgeslagen graan (5 miljoen kilo) verloren gaat. De belangrijkste oorzaken van de ramp zijn een zwakke fundering en verwaarloosd onderhoud. De theatrale ondergang van dit grote symbool van de VOC lokte veel ramptoeristen, zelfs koning Willem I komt een kijkje nemen. De ruïne blijft nog jarenlang liggen en wordt pas in 1829 opgeruimd. ^{➔Krantenbericht}
• In Amsterdam brandt de Ronde Lutherse Kerk volledig uit, veroorzaakt door blikseminslag. Alleen de muren blijven overeind. Door de brand lopen pakhuizen in de omgeving ook zware schade op. ^{➔Krantenbericht}

• 1823 – De strenge winter van 1822-1823 leidt tot bevroren rivieren en meren, wat het transport bemoeilijkt en de voedselvoorziening onder druk zet. ^{➔Krantenbericht}
• In Constantinopel verwoest een hevige brand een groot deel van de stad. ^{➔Krantenbericht}
• In Rome wordt de kathedraal San Paolo fuori le Mura volledig door een brand verwoest. ^{➔Krantenbericht}

• 1824 – Door een zware storm stranden 17 schepen op de kust, waarbij een groot gebrek aan mensen en materieel is voor reddingsoperaties. ^{➔Krantenbericht}

Opvallend nieuws

• 1822 – In Amsterdam opent Anton Sinkel een manufacturenhandel aan de Nieuwendijk, het eerste Nederlandse warenhuis: “In de winkel van Sinkel is alles te koop“. ^➔Bron
• De Steen van Rosetta wordt ontcijferd door Jean-François Champollion, wat een doorbraak betekent in de studie van Egyptische hiërogliefen. ^➔Bron

• 1823 – In Deldenerbroek (OV) vindt één van de laatste (vrijwillige) heksenwaterproeven in Nederland plaats. Het betreft Hendrika Hofhuis, die door haar buren is beschuldigd van hekserij. ^{➔Krantenbericht}
• Historische voetreis: De studenten Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp maakten in de zomer van 1823 een beroemde voettoer door Nederland om de gewoonten van de inwoners van de jonge natie te leren kennen wat zij documenteren in dagboeken. ^➔Bron

Boeken, kunst, muziek

• 1824 – Het lied ‘Oh Dennenboom’ wordt een kerstlied nadat Ernst Anschütz de tekst herschrijft. ^➔Bron

Buitenland

• 1820 – Maine wordt losgemaakt van Massachusetts en wordt de 23e staat van de VS. Een jaar later wordt MIssouri de 24e staat. ^➔Bron
• In Zuid-Afrika arriveren ongeveer 5000 immigranten uit Engeland aan de Oost-Kaap, dit zijn de “Kolonisten van 1820”. ^{➔Krantenbericht}
• Zowel Peru als Ecuador verklaren zich onafhankelijk van Spanje, een jaar later volgen Venezuela, Mexico, Centraal-Amerika, en twee jaar later Brazilië. ^{➔Krantenbericht 1 ➔Krantenbericht 2}

• 1821 – De bloedige Griekse onafhankelijkheidsoorlog tegen het Ottomaanse Rijk begint met een massaslachting tegen moslims en Joden, en zal tot 1829 duren. ^{➔Krantenbericht}

• 1823 – Franse troepen trekken Spanje binnen om namens de Heilige Alliantie de liberale regering te verdrijven en de oude orde te herstellen. Vlak hierna spreekt de Amerikaanse president James Monroe het Amerikaans Congres toe waarbij hij een Amerikaanse interventie afwijst onder de leus: “Europa voor de Europeanen, Amerika voor de Amerikanen”, wat bekend zal worden als de Monroe-doctrine. ^{➔Krantenbericht}
• Griekse Burgeroorlog: Te midden van de onafhankelijkheidsstrijd tegen het Ottomaanse Rijk breekt er een burgeroorlog uit. Uiteindelijk krijgt Griekenland de steun van Europa, wat in 1832 leidt tot de officiële erkenning van het land als zelfstandig koninkrijk.
• Suriname: Ondanks het verbod op slavenhandel, arriveert een Frans schip met 350 illegaal uit Afrika gehaalde slaafgemaakten in de Surinamerivier. Al snel worden de regels aangescherpt: wie zich schuldig maakt aan slavernij kan rekenen op een boete van tienduizend gulden en maar liefst vijftien jaar dwangarbeid. De overheid stelt een officieel slavenregister in om de illegale import van slaafgemaakten effectief te bestrijden. Want door iedereen die in slavernij leeft individueel te registreren, wordt het voor handelaren veel lastiger om illegaal uit Afrika gehaalde mensen het land binnen te smokkelen.

Overleden

• 1820 – Koning George III van het Verenigd Koninkrijk (81) overlijdt aan vermoedelijk porfyrie, of aan een arseenvergiftiging. Tegen het einde van zijn leven was hij volledig blind, doof en zwaar dement. ^{➔Krantenbericht}
• In Engeland overlijdt William Bradley (33), de langste Brit die die ooit heeft geleefd, hij was 236 cm lang. Vijf jaar later overlijdt Angus MacAskill (38), de langste Schot die ooit heeft geleefd, ook hij was 236 cm lang.

• 1821 – Napoleon Bonaparte (51) overlijdt vermoedelijk aan maagkanker op het eiland St. Helena waar hij sinds 1815 in ballingschap verbleef. In 1840 worden zijn stoffelijke resten overgebracht naar Parijs, naar een tombe in Les Invalides. Zijn dood markeerde het einde van een tijdperk waarin hij Europa had gedomineerd als militair en politiek leider. ^{➔Krantenbericht1 ➔Krantenbericht 2}
• Gregorius V van Constantinopel wordt opgehangen aan de poort van zijn eigen paleis. ^{➔Krantenbericht}

• 1823 – Edward Jenner (73), de uitvinder van het pokkenvaccin, overlijdt aan een hartaanval. ^{➔Krantenbericht}

• 1824 – De Franse Koning Lodewijk XVIII (68) overlijdt aan gangreen. Hij wordt opgevolgd door zijn broer Karel X. ^{➔Krantenbericht}
• De beruchte schrijver Lord Byron (35) overlijdt aan zinkkoorts. ^{➔Krantenbericht}

Welke van jouw voorouders zijn in deze periode geboren, getrouwd of overleden?

Tijdlijn van mijn voorouders

Chronologisch per thema

Deze tijdlijn van de geschiedenis van Nederland geeft een overzichtelijk beeld van de belangrijkste gebeurtenissen per categorie tussen 1820 en 1825. Dankzij de gestructureerde opzet en opsplitsing in diverse onderwerpen, is het een uitstekende bron voor iedereen die behoefte heeft aan een duidelijk overzicht van de geschiedenis per thema.