Herkomst van de achternaam Massart, een tegelmakersfamilie

eigenlijk pottenbakkers

Sébastien Massart

Genealoog

namen

belgië

Herkomst van de naam Massaart — Bron: Wikimedia, Tour Jean Sans Peur, vloertegels

Herkomst van de achternaam Massart, een tegelmakersfamilie

Wie, wat en vanwaar zijn Vlaamse tegelmakers?

Het beroep tegelmakers zal je waarschijnlijk niet veel tegenkomen, maar toch komt die veelvuldig voor in Vlaanderen als in Noord-Frankrijk. Het beroep wordt uitgeoefend door zelfstandigen, vermits de meesten onder hen ook handelaars of verkopers waren. Deze mensen stonden ook hoog op de sociale ladder binnen hun gemeente of dorpswezen. Van alle akten die je terugvindt, waarvan de personen tegelmakers zijn, zie je dat die personen konden schrijven en lezen.

In Vlaanderen trof je tegelmakers aan in:

De westhoek (Poperinge, Roesbrugge, Alveringem en Diksmuide)
Zuid-West-Vlaanderen (Kortrijk, Roeselare, Menen en Wervik.
Frans-Vlaanderen (Rijsel, Armentiers, Hazebrouck, Belle, Kassel, Rekspoede, Sint-Omaars, Wormhout en Duinkerke)

Iedere streek had zijn eigen creatie en specialiteit. De meest voorkomende waren de leeuwentegels. Dit zijn meestal haardtegels met slibversiering. Naast de gekende leeuwentegels werden er natuurlijk ook veel andere tegels gemaakt zoals: lelietegels, ruitertegel, arendtegels, palmettentegels, radertegels, kwadraattegels, bloementegels, diertegels, wafeltegels, kettingtegels, punttegels, ornamenttegels en rooktegels¹.

Benaming voor pottenbakkers

Tegelmakers waren eigenlijk pottenbakkers en hadden meestal een pottenbakkerij of tegelbakkerij. Dit is eigenlijk een algemene benaming, vermits deze mensen ook wandtegels en dakpannen vervaardigen. Het komt achteraf allemaal op hetzelfde neer.

‘Doe meer van wat je gelukkig maakt.‘
– Een klassieke tegeltjeswijsheid

De benaming van tegelmaker komt niet direct terug in de geschreven bronnen. In Noord-Frankrijk zal men de termen “Potier”, “Potier en Terre” gebruiken, terwijl in Vlaanderen men de benaming van “Pottenbakkers” en Pottenbakkersgast” zal gebruiken. Het moet dus niet verward worden met de vertaling van “Potten Makers”.

De tegelmakersfamilie MASSART

De herkomst van de naam MASSART is niet zo duidelijk. De naam MASSART komt vooral voor in Noord-Frankrijk en de Ardennnen (zowel in Franstalig als Belgisch Ardennen).
Er bestaan verschillende betekenissen van de naam MASSART. Dit zijn de meest voorkomende betekenissen:

MASSART is een naam uit Normandië, een vorm met apherese van thomassard, afgeleid van thomas, een doopnaam van Bijbelse oorsprong, van het Aramese toma’ twin.
MASSART is ook afgeleid van het woord “masse” met het achtervoegsel “-art”: persoon die hamstert.
In de Loire en de aangrenzende departementen vinden we de vergelijkbare naam MASSARD, die ook verwijst naar Thomas, net als de afgeleide Massardier (degene die woont in La Massardière, boerderij of domein van MASSARD).
De achternaam MASSSART is een soort van een patroniem. Het is afgeleid uit een voornaam, maar sommige bronnen geven andere verhalen weer.

Er bestaan veel varianten van de naam nl. MASSART, MASSAERT, MASART, MASAERT, MASSARD, MASSAERD. De volgende varianten kunnen voor verwarring zorgen, vermits het niet echt op MASSART klinkt, maar wel gebruikt door verschillende pastoors nl. MACQUART, MALLART, MAFFART etc.

Is MASSART een schatbewaarder?

In Vlaanderen betekent MASSART, een gemeentelijke penningmeester of schatbewaarder. De oorsprong van die betekenis is echter nog altijd onduidelijk. In deze context klopt het wel dat een schatbewaarder of penningmeester iemand is die hamstert, een soort van belastinginspecteur.

Korte geschiedenis

Om mijn familie te kunnen schetsen moet men terug de geschiedenis in. Mijn eigen voorouders, waren volgens officiële bronnen “tegelmakers/pottenbakkers en handelaars”. Hun oorsprong gaat terug tot 1660 in het dorpje Watten (Noord-Frankrijk). De verste bekende voorvader was Antoine MASSART. Hij trouwde met Maria FETU. Samen hebben ze 9 kinderen, waarvan er 3 overleefde. Jammer genoeg is er nog geen bewijs gevonden dat ze pottenbakkers waren.

Hun oudste zoon Pierre werkte voor de Jezuïeten in de abdij van Watten. Pierre was getrouwd in Holque (Holke) met Marie-Anne LUCIAEN. Ook hier geen verwijzing naar het beroep van pottenbakker. Wat wel mogelijk is, is dat Pierre de stiel bij de Jezuïeten heeft aangeleerd en het doorgaf aan zijn zonen.

Succesvolle handelaars in tegels

Opmerkelijk was dat Pierre drie zonen had, die het allemaal heel goed deden. De zonen Pierre Dominique en Philippe Guillaume werden handelaars in tegels. Zoon Jean-Baptiste was griffier en handelaar te Sint-Winoksbergen. Jean-Baptiste was bij zijn overlijden “Handelaar van de Sint-Jacobs corporatie”. Hier weet men niet goed naar wat het verwijst. Ze konden allen lezen en schrijven. Daarbovenop bekleedden ze ook belangrijke functies binnen het dorpswezen.

Eigenaardig genoeg kon de Franse tak (degenen die in Frankrijk bleven) deze traditie min of meer voortdoen. Je zag in de akten dat ze het goed hadden in het leven. Velen onder hen werden pottenbakkers/handelaars, maar ook dokters en ambtenaren. De Belgische tak (degenen die zich eerst in Gent vestigden en daarna in het Waasland) brak die traditie. Zij werden eerst fabriekswerkers, maar klommen door tot douaniers. Jammer genoeg is er ook geen contact meer geweest tussen de Franse en Belgische familie.

De reden waarom ze tegelmakers en handelaars waren is niet heel duidelijk. Het trouwen met iemand van dezelfde sociale rang was vanzelfsprekend. Hoe hoger men trouwde, hoe beter men het had. Het blijft tot heden nog een mysterie voor mij, maar ben ervan overtuigd dat ik de oorsprong van mijn familie zal vinden en vooral wat ze in rond 1630 deden qua beroep.