Volg Yory op Facebook Twitter Pinterest YouTube LinkedIn

Missie | Team Yory | Contact | Nieuwsbrief

Nederlands NL English EN Français FR Deutsch DE Bahasa Indonesia ID

Paniek om de Gregoriaanse kalender! Maar waarom?

Heb je wel eens gehoord van de Gregoriaanse kalender?

gregoriaanse-kalender-yory
Bron: Pixabay

De oudste ‘akte’ die ik tot nu toe van mijn voorouders heb gevonden, is een huwelijksmelding in een trouwboek op 12 april 1614, Sleidinge, België. Toevallig ook mijn eigen trouwdag! Toch?

Nee! Althans niet als ik in Utrecht had gewoond. Want in 1701 stapte men daar over van de Juliaanse kalender naar de Gregoriaanse kalender, en ging het leven ineens 10 dagen vooruit.

Bertholomeus Lippens en Anna Goethals trouwden in de huidige kalender niet op 12 april, maar volgens andere provincies 10 dagen later, op 22 april.Hoe zit dat precies? We hebben hier te maken met de Juliaanse en Gregoriaanse kalender.

Eerst was er de Juliaanse kalender

In de Juliaanse kalender, vernoemd naar de Romeinse keizer Julius, zitten schrikkeljaren, namelijk ieder jaartal dat deelbaar is door 4. Het gemiddelde kalenderjaar telt daardoor exact 365,25 dagen. De Juliaanse datum heeft een duur van 28 jaar en loopt per duizend jaar ongeveer 7,8 dagen achter op de zon.

Voor ambtenaren is maandag de zwaarste dag van de week, want dan moeten ze twee blaadjes van de kalender scheuren.’
Wiet van Broeckhoven, Belgisch politicus


De komst van de Gregoriaanse kalender

Maar het was de Napolitaanse arts Aloisius Lilius die rond 1550 afwijkingen in de Juliaanse kalender vond. Aloisius ontdekte dat die de Gregoriaanse kalender op de lange termijn grotere afwijkingen vertoonde.

Direct maakte hij aanpassingen voor de berekening van schrikkeljaren, zodat het gemiddelde kalenderjaar minder zou afwijken. Vervolgens stelde hij zijn bevindingen voor aan het Concilie van Trente (1545-1563) die zijn correcties beaamde.

In zijn berekening is

  • een jaartal dat deelbaar is door 4 is een schrikkeljaar, maar niet als…
  • het jaartal weer deelbaar is door 100, maar niet door 400. Dit betekent dat de jaren
  • 1600, 2000 en 2400 schrikkeljaren zijn, maar
  • 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 niet.
  • De kalender heeft een periode van 400 jaar, precies 20.871 weken.
  • Zowel de Juliaanse als Gregoriaanse kalender zijn gebaseerd op de Christelijke jaartelling.

Uiteindelijk voerde Paus Gregorius XIII (1502-1585) in 1582 de kalender in. In de rooms-katholieke landen zoals Spanje, Portugal en Polen werd de Gregoriaanse kalender zonder morren overgenomen.

Het zuiden van de Nederlandse gebieden gingen direct over op de Gregoriaanse kalender. Maar voor het noorden duurde het maar liefst 120 jaar. De kalender wordt sindsdien wereldwijd gebruikt.

Wanneer kwam de Gregoriaanse kalender in Nederland?

De Gregoriaanse kalender werd in stappen in Nederland ingevoerd. Althans, het waren twee periodes met een flink gat van 117 jaar.

Locatie
Datum
Luxemburg, Brabant, Zeeland, de Staten Generaal
25 december 1582
Zuidelijke provincies, Limburg
1 januari 1583
Holland
12 januari 1583
Gelderland
12 juli 1700
Utrecht, Overijssel
12 december 1700
Protestantse kantons*, Groningen, Friesland
12 januari 1701
Drenthe
12 mei 1701

*lokale variaties, Groningen tweede keer

Protesten tegen de Gregoriaanse kalender

gregoriaanse kalender
In de doopboeken werd een dubbele datum aangegeven

Tijdens deze overgangsperiodes werden er bij de inschrijvingen in de DTB-boeken twee data aangegeven (zie rechts).

Maar niet iedereen was blij met de nieuwe kalender. Want bij de invoering moest de tijd 10 dagen vooruit, om de start van de lente op 21 maart te brengen.

Het volk dacht dat ze eerder dood zouden gaan, omdat hen 10 dagen leven ontnomen was. Dus er kwamen opstootjes en rellen, want dat pikte ze niet!

Verwarringen en afkortingen

Daarbij kwam er verwarring over rampen, zoals de storm die in 1674 de Domkerktoren in Utrecht in tweeën brak. Volgens de Juliaanse kalender gebeurde dit op 22 juli 1674.

Maar volgens de Gregoriaanse, onze huidige kalender was dit 1 augustus. In de oude geschriften wordt de storm nog steeds met 22 juli vermeld.

Men gebruikte afkortingen o.s. of n.s. voor de datum oude stijl of nieuwe stijl, (in het Latijn s.v. en s.n. = stilo veteri en stilo novo).

Je kunt in oude notariële archieven en VOC documenten te maken krijgen met deze kalender. In die tijd hadden de maanden ook andere namen, zoals oogstmaand of sprokkelmaand.

Wereldwijde omzetting naar de Gregoriaanse kalender

Japan stapte pas in 1873 over. Rusland deed dit in 1918 en had direct een vreemd effect. Het verschil tussen de Juliaanse en Gregoriaanse kalender was inmiddels opgelopen tot 13 dagen.

kalender

Terwijl 3 maanden eerder de Oktoberrevolutie had plaatsgevonden, waarvan de herdenking in 1918 nu ineens in november viel. Het laatste land was Turkije in 1927.

Dus als je aktes vindt voor 1700, wees er dan alert op dat die dagen anders lopen dan met onze huidige kalender.

De stamboom kalenderomzetter

De kalenderomzetter rekent niet alleen om tussen Gregoriaans en Juliaans, maar ook tussen de Franse Republikeinse, Joodse, Perzische, Indiase en de Maya kalender.

Als je oude aktes vindt van voor 1700, zorg dan dat je hier bewijzen van maakt en deelt met anderen, zeker als ze heel oud zijn (de aktes dan).

Check ook of je genealogie software rekening met de data houdt.

Vul een datum in om deze om te zetten

kalender omzetter

Huwelijksmelding van Bertholomeus Lippens en Anna Goethals, op 12 april 1614 volgens de Juliaanse kalender. Dat zou tegenwoordig 22 april zijn.

kalender

Lees meer over de Gregoriaanse kalender op Wikipedia.

Dit zeggen boedelpapieren | Van rijk naar arm | Betrouwbaar door bronvermeldingen | Wie onderzoekt wie?
Wat is een proband?
Stamboom online publiceren
Smullen van oude filmbeelden
Schrijf je dat met Y of IJ?
20 vragen over je stamboom
De Genealogie Werkbalk
Who Do You Think You Are?
Akte van Indemniteit
Verschil overlijden en begraven
Kwartierstaten Yolanda Lippens
‘Paniek om de Gregoriaanse kalender! Maar waarom?’
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief


Ieder kwartaal
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Wil je ook de nieuwsbrief ontvangen?


Zo gebruik je de akte checklist
over yolanda lippens

Ik ben de oprichtster van Yory. Een uit de hand gelopen hobbysite over mijn stamboomonderzoek en familiegeschiedenis met de bevindingen die ik online wilde delen. Met een groei van honderden artikelen over brede categorieën, heeft Yory inmiddels tienduizenden bezoekers per maand. Sinds 2022 wordt Yory versterkt door een team van auteurs met ieder zijn eigen specialiteit op genealogie gebied. Ik glunder dagelijks van trots en dankbaarheid.

Verder schrijf ik graag over dingen waar ik gelukkig van word. Over natuurlijk stamboomonderzoek, voorouders en mijn leven. Alles educatief en oplossingsgericht bedoeld. Want ook daar word ik gelukkig van. Mijn privé columns zijn korte waargebeurde verhalen. Maar dan wel met een vleugje drama en gedrenkt in humor. Zo ben ik dan ook wel weer.

Wil je de bewijsvoering van mijn stamboom zien?
Hier vind je al mijn aktes: https://www.yory.nl/stamboom-aktes-delen-doe-je-zo/

Zoek je voorouders op MyHeritage

NL_FTFCbanners_480320_01.png

Zoek je voorouders op Open Archieven

Lees ook...