Vind Belgische vluchtelingen in het Central Register of Belgian Refugees

Gevlucht naar het Verenigd Koninkrijk

Met bron

belgië

Vind Belgische vluchtelingen in het Central Register of Belgian Refugees

Afbeelding: Voorblad van het individuele dossier uit het Central Register of Belgian Refugees van mijnwerker Seraphin Van Caeneghem. Bron: Algemeen Rijksarchief, Inventaris van het archief van “The Central Register of War Refugees. Central Register of Belgian Refugees”, 1914-1919, inventarisnummer 675.

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog ontvluchtten vele Belgen hun land, op zoek naar een veiliger heenkomen. Hoewel het merendeel waarschijnlijk een veilig thuis vond in Nederland of Frankrijk, zijn er ook behoorlijk wat die de oversteek naar het Verenigd Koninkrijk waagden.

Op de vlucht

Tijdens de Eerste Wereldoorlog had het Koninkrijk België zich neutraal verklaard. Maar deze neutraliteit werd geschonden als gevolg van de invasie van het Duitse Keizerrijk op 4 augustus 1914 in de provincie Luik. Wegens de snelle bezetting van Luxemburg door het leger van het Duitse Keizerrijk had men zich in België reeds gemobiliseerd, om aan deze invasie weerstand te kunnen bieden. Met de invasie op 4 augustus kwam er een einde aan de neutraliteit van het Koninkrijk België.

Na de inname van verschillende steden zoals Brussel, Mechelen en Lier, vluchtten vele duizenden Belgen naar Antwerpen. Om hen te kunnen helpen, werd het Officieel Comité voor Hulp aan de Vluchtelingen opgericht, dat voor voedsel en onderdak zorgde. Toen Antwerpen de stroom vluchtelingen eind augustus niet meer aankon, kreeg het Comité als hoofdtaak de evacuatie van de vluchtelingen.

Registratie van vluchtelingen

Aldaar werden ze opgevangen door het in spoed opgerichte War Refugees Committee. Later brachten treinen hen naar Londen, waar de Britse overheid vluchtelingenkampen inrichtte. Nadat de Britse regering op 9 september 1914 de gastvrijheid vanwege de Britse natie aanbood, ontstond er een groot solidariteitsgevoel bij de bevolking.

In deze noodsituatie werden zowel van officiële zijde als plaatselijk, verspreid over het ganse land, een groot aantal comités opgericht, die zich inspanden om de vluchtelingen zo vlug mogelijk te helpen. Om al deze Belgische vluchtelingen in Groot-Brittannië, die zich over het hele land verspreidden, te registreren, kreeg de Registrar General in oktober 1914 de opdracht om een Register of Belgian Refugees aan te leggen.

‘Een vluchteling draagt zijn hele wereld in een plastic tas, maar zijn hart is achtergebleven in de as van zijn huis.‘
– Neil Gaiman, schrijver, (1960 -)

Aanvankelijk leverden vooral het War Refugees Committee, de politie van Folkestone en de verschillende opvangcentra de benodigde inlichtingen. Later werd de registratie uitgebreid en geprofessionaliseerd. Vanaf 28 november 1914 verplichtte de Aliens Restrictions Order de vele Belgische vluchtelingen in Groot-Brittannië, vanaf 16 jaar, zich te laten registreren.

Het Central Register

Het Central Register of Belgian Refugees bestaat uit twee delen:

Enerzijds de registratieformulieren, die op een later moment in zowel het Nederlands, Frans als Engels werden opgesteld. Deze werden naar de verschillende vluchtelingenopvangen gestuurd, om ze daar te laten invullen en weer terug te laten zenden.
Anderzijds de individuele dossiers, die werden opgemaakt op basis van de terug ontvangen en ingevulde registratieformulieren. Uiteenlopende oorzaken resulteerden in het ontstaan van twee reeksen individuele persoonsdossiers.

De registratieformulieren bevatten doorgaans naam, adres, leeftijd, geboorteplaats en -datum, geslacht, familie, beroep en taal van de vluchteling. Daarnaast is er ook informatie in te vinden over de datum van aankomst, naam van de werkgever in België, tewerkstelling in Groot-Brittannië, en eventuele dienst in het Belgisch leger.

De individuele dossiers variëren in omvang, van enkele tot wel meer dan 30 stukken, wat vooral het gevolg van de talrijke adreswijzigingen van de vluchtelingen is. In de dossiers vind je regelmatig uiteenlopende stukken, zoals persoonlijke brieven, berichten van lokale comités, politieverslagen, registratiecertificaten en overlijdensberichten.

Onderzoekstips

Het Central Register of Belgian Refugees wordt bewaard in het Algemeen Rijksarchief en is te vinden in de gelijknamige inventaris. Door de beperkte taalkennis van zowel de vluchtelingen als het personeel dat verantwoordelijk was voor de registratie, komt het geregeld voor dat gegevens in de registratieformulieren en individuele dossiers, met name de familienamen, niet of niet geheel juist zijn.

Daarnaast werd ook een afzonderlijk register voor Belgische militairen, het Belgian Military Register, bijgehouden. Dit register werd opgesteld door The Wounded Allies Relief Committee in samenwerking met de Registrar General. Zowel de registratieformulieren als de individuele dossiers zijn alfabetisch geordend. Je kan dus het beste steeds die inventarisnummers raadplegen, waarin je de achternaam van de betreffende persoon of het gezinshoofd zou kunnen vinden.

Omdat er vaak meerdere registratieformulieren en individuele dossiers van een bepaalde persoon of bepaald gezin zijn, is het verstandig om de inventarisnummers van de verschillende reeksen registratieformulieren en individuele dossiers te raadplegen, waarin je een bepaalde persoon of bepaald gezin zou kunnen vinden.