Zaten jouw voorouders in de gevangenis?
Jij denkt dat je zo braaf bent, vind je ineens boeven in de familie! Maar als je met stamboomonderzoek bezig bent, is de kans groot dat je boeven in de familie tegenkomt.
Als stamboomonderzoeker is de kans groot dat je bij toeval stuit op boeven in de familie. B.v. vermelding in het bevolkingsregister, het militair stamboek, op een overlijdensakte waarbij is aangegeven door de cipier van een gevangenis. Of een artikel in de pers over een strafbaar feit of veroordeling.
Uiteraard zijn familieverhalen ook een goede bron en stimuleert je dat om op onderzoek uit te gaan. ‘Ik ben toch wel nieuwsgierig wat die stoute ome Jan allemaal heeft uitgevreten’.
Liever in de cel dan betalen
In de 19e eeuw waren zowel de wet als de gemiddelde rechter een stuk strenger dan nu. Een vrijheidsstraf werd sneller uitgedeeld, vooral omdat dit een mogelijkheid was hiermee een geldboete te vervangen. Een paar dagen in de cel was makkelijker dan een boete betalen waarvoor geen geld was. Daar kregen ze tenminste water en brood, alles was beter dan niets.
Er waren drie niveaus van strafbare feiten: een overtreding, wanbedrijf en misdaad. Als je de registers bekijkt, valt het direct op dat er veel personen maar een of enkele nachten in de cel doorbrachten, voor maar een kleine overtreding.
‘Wie een brood steelt, komt in de gevangenis; wie een kroon steelt in de wereldgeschiedenis.‘
Enkele voorbeelden van kleine vergrijpen
- De bakker die zijn roggebrood had vermengd met zemelen
- Of een bakker wiens tarwebrood te licht in gewicht was
- Een sjouwer die op zondag zonder toestemming werkte
- De baggerman die zijn schuit ‘s nachts onbeheerd achterliet
- Een spuitknecht die was komen opdagen na een brandalarm
- De tapper die na sluitingstijd nog drank schonk
- Een melkslijter die zich had laten voortrekken op zijn hondekar
- De arbeider die met zijn kruiwagen op de klinkerweg had gereden
Hieronder vielen ook de vagebonden, landlopers, schooiers, deugnieten. De ‘boef’ had de keuze tussen het betalen van een paar gulden boete, of de vervangende straf; een nacht in de cel. Bijna iedereen koos voor het laatste, omdat ze geen geld hadden.
Maar voor zwaardere zaken zoals diefstal boven een bepaald bedrag, vandalisme, landloperij, bedelarij, het breken van een trouwbelofte, plunderingen bij rampen, een dienstbode die (onbewezen) buiten haar boekje ging, en uiteraard moord, hingen hogere straffen boven hun hoofd.
Boeven in de familie
Als je boeven in de familie vindt, beoordeel deze dan met ‘historische’ ogen, behalve als het om een zware misdaad gaat. Mensen werden vroeger sneller en ook vaak onterecht beschuldigd en veroordeeld. Daarbij konden ze zijn opgegroeid in weeshuizen of waren ze zelfs vondeling, waardoor ze een slechte start hadden gemaakt.
Vergeet ook niet dat het woord van de elite en politieagenten zwaarder woog dan dat van de ‘veroordeelde’. Men werd vaak zonder enig bewijs veroordeeld. Toch kon het volk verleid worden om ‘verkeerde dingen’ te doen om te overleven; diefstal ging vaak over een appel en een brood.
Al met al vind ik een boevenregistratie meer interessant om te weten hoe iemand eruitzag. Daarbij vind ik het stiekem ook wel een beetje stoer. Met uitzondering van Ludovicus.
Zoek direct in de gevangenisregisters:
Lees ook
Zaten jouw voorouders in de gevangenis?






























