Wat als er een vondeling in de familie zit?

Al vanaf het begin van de mensheid komt het voor dat moeders hun baby’s uit wanhoop als vondeling achterlaten. Soms legde de moeder een briefje met een gedichtje bij het kind waarop een naam geschreven stond. Ze kon dan eventueel later naar haar kind zoeken, mits deze naam ook officieel aan haar kind werd gegeven.

Om dat een kraamvrouw de plicht had de vader te acherhalen, bevielen vrouwen vaak in hun eentje. Maar niet alleen pasgeboren baby’s werden te vondeling gelegd, het konden ook peuters zijn. Er waren diverse redenen waarom moeders hun baby als vondeling achterlieten. 

  • Schaamte, sex voor het huwelijk
  • Verkrachting, door bekende of werkgever
  • Armoede, geen geld om het kind eten te geven
  • Oorlog, geen toekomst, echtgenoot op slagveld
  • Overlijden moeder/vader
  • Onhandelbaar kind

Gedichtje gevonden bij een vondeling (juli 1820):

‘Hier lig ik seer onbkwaam en
Mariana is mijne naam
mijn vader wilt mijn niet
en mijn moeder die is doot
ik bide lieve godt
maar om het
dagelijks broot’

Vondelingen zijn fikse vastlopers voor stamboomonderzoek, maar als je niet in de valkuilen loopt, zijn er serieuze aanknopingspunten te vinden.

Namen van vondelingen

Vondelingen kregen bijzondere voor- en achternamen, want men wilde voorkomen dat ze genoemd werden naar bestaande families.

  • Fysieke kenmerken
    de Bolle, de Kaele, de Schele, Vuil, Donker, Oud, Verzorgt
  • Feestdagen van Heiligen
    Maria, Petrus, Mattheus, Carolus, Stephanus
  • (Kleur van) deken of mand
    Van der Doos, Grijs, Grauw, Blauw, Groen, Lint, Satijn, Dichter
  • Vogelnamen (ca. 1823 A’dam)
    Eend, Gans, Rijger, Zwaluw, Mees, Vink, Kanarie
  • Oorlog of veldslagen
    Napoleon, Waterloo, Batterie, Aanval, Zegepraal
  • Tijdsmoment / Dag
    Eersteling, Maenlicht, Duyster, Van Agt, Zondag, Bijnagt, Sprokkel, Avondligt
  • Voedsel wat men at bij vinding
    AppelCitroen, Wortel, Grenaet, Aardbei, Eierkoek, Krentebrood
  • Ongemakkelijke namen
    Grafsteen, Gruis, Ongemack, Rat, Tyran, Verloren, Vondeling, Gerugt, Rooven, Abuis
  • Recente uitvindingen
    Stoomboot, Spoorweg, Lichtgas, Bel
  • De vinder (of vinders)
    Albertus Gijsberts, Johan Edgar, Kees Willems

Als je een persoon met een ‘vondelingennaam’ vindt wees dan wel voorzichtig met aannames, want bij de start van het Bevokingsregister werden er ook bewust rare achternamen verzonnen.

Vondelingen en registraties

De meeste vondelingen overleefden het niet. Degene die het wel overleefden kwamen in het weeshuis terecht, waar hun toekomstbeeld er niet positief uitzag.

Als ze ‘mazzel’ hadden kwamen ze in de Ommerschans terecht, waar je kunt zoeken in hun registers. De geluksvogels werden geadopteerd en kregen de naam van de adoptieouders.

Vermeldingen van vondelingen in Amsterdam kan je terugvinden in de registers van de Amsterdamse Doodsoorzaken

Wees creatief met je zoekopdrachten. Als je een persoon vindt waarvan je denkt dat diegene een vondeling was, maak hier dan een notitie van in het profiel in je software. Zo’n vondst kan natuurlijk aanleiding zijn om je familie verder uit te horen, en wellicht je eigen familieverhaal te schrijven.

Bronnen van vondelingen

Hoewel er geen geboorteaktes van vondelingen zijn, zijn er wel degelijk andere bronnen te vinden:

Archief Amsterdam – vondelingen register
Open Archieven – namen met Vondeling
Nederland – vanaf 1946
Leeuwarden – vondelingen
Belgie – vondelingen Gent

 

Onder: Een vrouw legt haar baby te vondeling bij het Aalmoezeniers- en Weeshuis te Amsterdam, ca. 1760. (Bron: Beeldbank Amsterdam)

vondeling

Verder…

Zo onthoud je je betbetbet overgrootouder
Mag je stamboomgegevens overnemen?
TV serie ‘Who Do You Think You Are’?
Soorten stamboomonderzoek
Zo kan je een stamboom rapport maken
Verdwenen dorpen in Nederland
Bladeren door oude telefoongidsen
Familie uitje dwars door je verleden
Kon je samenwonen in de 19e eeuw?
Begin je stamboom onderzoek simpel
Overzicht handleidingen
Heb je opmerkingen over dit artikel? Reageer dan op Facebook | Twitter | Pinterest | Contactformulier
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Volg Yory op Facebook

Yolanda Lippens op Facebook

Ga direct op zoek naar je voorouders