Prijswinnaars van de Haarlemse loterij (1607)
In de vroege 17e eeuw werden in de Republiek geregeld loterijen gehouden, niet alleen voor vermaak, maar vooral als middel om geld in te zamelen voor maatschappelijke doelen.
Een goed voorbeeld hiervan is de loterij die in 1607 in Haarlem werd georganiseerd. Het doel was de wederopbouw van het Oudemannenhuis. Dit tehuis voor arme en hulpbehoevende ouderen had zwaar geleden onder het Beleg van Haarlem en de grote stadsbrand van 1576. Het octrooi voor de loterij was al in 1596 verleend door de Staten van Holland, maar het duurde enkele jaren voordat de inschrijving startte in 1606. De trekking voor de prijswinnaars vond plaats in 1607.
Wat kostte een lot en wat kon je winnen?
De speelkaarten werden verkocht door aangewezen collecteurs, vaak vooraanstaande burgers. Een lot kostte 6 stuivers, ongeveer 1/3 van het dagloon van een geschoolde arbeider. Voor diezelfde prijs kon men ook een grote voorraad roggebrood aanschaffen… Maar wie meerdere loten kocht, kreeg een korting of speciale geschenken zoals zilveren lepels.
‘De loterij is een illusie die de armen verteert en de staat rijk maakt.‘
De prijzen varieerden van forse geldbedragen tussen de 120 en 600 gulden tot zilveren bekers, schalen, bierkroezen en roemers. Deze pronkstukken werden zelfs publiekelijk tentoongesteld op de Grote Markt in Haarlem om extra belangstelling te wekken.
De promotie van de loterij ging ver. Overal in Holland werden affiches opgehangen en speciale rederijkerskamers verzorgden opvoeringen om mensen warm te maken voor deelname.
De digitale database van prijswinnaars
Het bijzondere van deze historische loterij is dat de lijsten van de deelnemers en prijswinnaars volledig bewaard zijn gebleven. In registers noteerden de collecteurs niet alleen namen, maar ook adressen, beroepen en soms zelfs de huisnamen van de deelnemers.
Sinds kort zijn deze documenten digitaal doorzoekbaar. Dankzij deze digitale ontsluiting kan iedereen nu online doorzoeken wie er in Haarlem in 1607 een prijs won. Dus als je voorouders hebt in die periode in Haarlem, dan is een zoekopdracht zeker de moeite waard. Het geeft een uniek inkijkje in de samenleving van toen, waar liefdadigheid, vermaak en hoop op fortuin hand in hand gingen.
Bronnen voor onderzoek
Lees ook
Prijswinnaars van de Haarlemse loterij (1607)
Zoek op Yory.nl