Vergunningen van je voorouders zijn helemaal niet saai 🇳🇱

Vergunningen van je voorouders zijn helemaal niet saai

Het klinkt misschien als een wat droge en saaie bezigheid, op zoek gaan naar vergunningen waar je voorouders in voorkomen. Toch is het zeker interessant om na te gaan of aan jouw voorouders een bepaalde vergunning werd verleend. Ze zijn er immers in uiteenlopende soorten.

Veelal werden vergunningen door de gemeente verstrekt aan personen en bedrijven. Zonder zo’n vergunning mocht je een bepaalde handeling niet uitvoeren, anders stond hier mogelijk een sanctie op. De voor jouw familiegeschiedenis meest interessante vergunningen licht ik hieronder uit.

Hinderwetvergunningen

In 1875 werd de Fabriekswet geïntroduceerd, die vanaf 1896 de Hinderwet zou gaan heten. De bedoeling van deze wet was het beschermen van mens en dier tegen de schadelijke invloed van bedrijven. Mogelijk heb je ook al wel eens de naam “Hinderwetvergunningen” zien passeren bij het bezoeken van een archiefwebsite.

Als je na 1875 een bepaald type fabriek wilde oprichten, wijzigen of uitbreiden, moest je bij de gemeente een vergunning aanvragen. Indien jouw voorouder een bedrijf of onderneming had, is het zeker de moeite om naar zo’n vergunning te zoeken.

Ook voor kleinere bedrijven, zoals een slagerij, bakkerij, koperslagerij of smederij was een vergunning noodzakelijk. Veel van de vergunningsdossiers bevatten ook een plattegrond van het bedrijf. Dit geeft een mooi kijkje in de keuken van de onderneming van je voorouder.

Drankvergunningen

De Nederlandse samenleving werd in de 19e eeuw geconfronteerd met een groot maatschappelijk probleem. Mannen uit de arbeidersklasse maakten overuren en zagen in alcohol een prettige afleiding van de dagelijkse zorgen. In veel gevallen resulteerde dit in drankmisbruik.

Om dit maatschappelijk probleem aan te pakken, werd in 1881 de eerste Drankwet vastgesteld, waarbij een vergunningstelsel werd geïntroduceerd. Wilde je als café-eigenaar alcohol schenken, dan moest je een drankvergunning hebben. Op het hebben van een vergunning werd dan ook door de politie gecontroleerd.

Verlofstelsel

In 1904 werd in een nieuwe Drankwet daarnaast een verlofstelsel geïntroduceerd. Het principe achter dit verlofstelsel was hetzelfde als bij het vergunningstelsel, alleen gold een zogenoemd “verlof A” alleen voor voor zwakalcoholische dranken, terwijl een vergunning ook het recht gaf om sterke dranken te schenken.

Had jouw voorouder een café of kroeg? Dan kan het interessant zijn om in de vergunning- en verlof registers na te gaan of hij/zij ook beschikte over een vergunning of verlof A. Ook kan je in deze registers vinden of de vergunning of het verlof A werd ingetrokken en met welke reden. Bijvoorbeeld wegens overtreding van de voorwaarden of het niet betalen van de vergunningskosten.

Wapenvergunningen

Een heel andere categorie zijn de wapenvergunningen. Eind 19e eeuw kwam het socialisme in Nederland op en werd het dragen van wapens door burgers als een potentiële dreiging gezien. Om het voorhanden hebben van wapens en stroperij tegen te gaan werd in 1890 de Wapenwet vastgesteld. Deze werd in 1919 opgevolgd door de Vuurwapenwet.

Vanaf 1919 moesten alle vuurwapens worden ingeleverd. Toen was het alleen nog mogelijk om met een machtiging over een vuurwapen te beschikken. Zo’n machtiging om een vuurwapen te dragen moest bij de gemeente worden aangevraagd en moest – in beginsel – ieder jaar worden verlengd.

Het interessante aan deze machtigingen (de “wapenvergunningen” dus), is dat zij niet alleen algemene gegevens bevatten over de houder van de machtiging, maar vaak ook een opgave van de reden waarvoor deze werden verstrekt. In sommige gemeenten is zelfs een foto van de houder van de machtiging bewaard.

Zoektips

De hierboven genoemde vergunningen werden alle drie door de gemeente verstrekt. Wil je naar een van deze vergunningen op zoek, dan moet je in de toegangen op de archieven van (voormalige) gemeentebesturen kijken. De hinderwetvergunningen worden soms in een eigen toegang ondergebracht.

Belangrijk om in je achterhoofd te houden: deze vergunningen, machtigingen en vergunningsregisters kunnen in iedere gemeente er anders uit zien. Ook kunnen ze andere gegevens (en foto’s) bevatten. Daarnaast zijn deze vergunningen, machtigingen en registers in lang niet alle gemeenten bewaard gebleven.

Bronnen voor onderzoek

Open Archieven

Andere sites

Meer lezen of zien?

Lees ook

Vergunningen van je voorouders zijn helemaal niet saai