Huizen en stukken grond in het kadaster onderzoeken

zoektips en bronnen

met bron

belgië

Huizen en stukken grond in het kadaster onderzoeken

Mogelijk heb je al eens van het kadaster gehoord en wil je onderzoeken wat je kunt vinden voor je familiegeschiedenis. Omdat kadasteronderzoek toch wel een beetje een vak apart is, ervaren veel onderzoekers het als een drempel ermee te beginnen.

Daar het kadaster een mooi inkijkje kan geven in de bewoningsgeschiedenis en het sociaal-economische leven van je voorouders, is het jammer om er niet mee aan de slag te gaan.

Geschiedenis van het kadaster

Om fiscale willekeur tegen te gaan, voerde toen nog het koninkrijk Frankrijk in 1790 de grondbelasting in. Omdat het huidige Belgische grondgebied inclusief Nederlands-Limburg in 1795 bij de Eerste Franse Republiek werd ingelijfd, werd deze wet ook daar van kracht. Het ontbrak echter aan een instrument om deze belasting te kunnen heffen.

In 1802 werd al een eerste poging ondernomen tot aanlegging van een kadaster, maar deze slaagde niet. Met de Financiënwet van 1807 werd echter een nieuwe en degelijkere poging ondernomen om een kadaster aan te leggen. Hiervan gingen de voorbereidende handelingen, m.n. het maken van de perceelplannen, in 1808 van start.

Tussen 1810-1811 ondernam men in het Koninkrijk Holland, een vazalstaat van het Eerste Franse Keizerrijk, een soortgelijke poging naar Frans voorbeeld. De gemaakte kaarten werden echter afgekeurd. Nadat Napoleon voor de eerste maal was verslagen en de Fransen het Nederlandse grondgebied verlieten, werden de kadastrale werkzaamheden voortgezet.

‘Dat de Nederlanders de Belgen dom vinden, geldt alleen voor de domme Nederlanders.‘
– Urbanus, Vlaams cabaretier (1949-)

In het Koninkrijk der Nederlanden dat in 1815 was ontstaan, verliep de voorbereiding tamelijk langzaam. Pas vanaf 1825 wilden de werkzaamheden vlotten en tegen 1830 was het voorbereidende werk bijna voltooid. Echter, de Belgische revolutie gooide roet in het eten. Het kadaster kon uiteindelijk in Nederland pas in 1832 en in België pas in 1834 officieel worden ingevoerd.

Soorten bronnen

De kadastrale archieven bevatten een hoop uiteenlopende bronnen. Om het niet te ingewikkeld te maken, zet ik hieronder de belangrijkste kadastrale bronnen uiteen, waarmee je al aardig uit de voeten kan. Hiermee kan je in de kadastrale archieven meer over de bewoningsgeschiedenis en het sociaal-economische leven van je voorouders te weten te komen.

Waar in het overzicht meerdere benamingen voor één type bron zijn gebruikt, betreft de eerste benaming de Nederlandse, de andere zijn de in België gebruikelijke benamingen. Lees voor de provincie Nederlands-Limburg 1840 waar 1832 staat en voor de provincies Belgisch-Limburg en Luxemburg 1844 waar 1834 staat.

Overzicht

Minuutplans / perceelplannen / kadastrale plannen	Kaart van een kadastrale sectie van een bepaalde gemeente met daarop de percelen en perceelnummers aangeduid, geeft de situatie van 1832 of 1834 weer
Oorspronkelijke aanwijzende tafel	Op perceelnummer gesorteerd overzicht van de eigenaar, grootte en aard van het perceel, geeft de situatie van 1832 of 1834 weer, bevat het nummer van de kadastrale legger en van de suppletoire of bijgevoegde aanwijzende tafel
Suppletoire / bijgevoegde aanwijzende tafel	Op perceelnummer gesorteerd overzicht van de eigenaar, grootte en aard van het perceel, geeft de situatie van 1832 of 1834 en de eigendomswijzigingen tot 1844 weer, bevat het nummer van de kadastrale legger
Kadastrale legger	Op artikelnummer gesorteerd overzicht van de eigenaars van alle percelen binnen een bepaalde gemeente, ieder blad (leggerartikel genoemd) bevat alle percelen die bij een bepaalde persoon in eigendom zijn binnen een bepaalde gemeente, inclusief de grootte en aard van het perceel en alle (eigendoms)wijzigingen, vaak met alfabetische index op achternaam, bevat het deel en nummer van het hypotheekregister no. 4 of het register van overschrijving
Alfabetische index / tafel	Op achternaam gesorteerde index van alle eigenaars die voorkomen in de kadastrale legger van een bepaalde gemeente, mits deze index of tafel niet als onderdeel van de kadastrale legger is opgenomen
Hypotheekregister no. 4 / register van overschrijving	Op deel en nummer gesorteerd register met daarin alle letterlijk overgeschreven notariële en onderhandse akten van eigendomsovergang

Zoektips voor onderzoek in kadasters

Omdat er meerdere dingen zijn die je aan de hand van het kadaster kan onderzoeken, zal ik de belangrijkste drie vertrekpunten uiteenzetten. Ben je er wel van bewust dat het kadaster aan een bepaalde gemeente is gekoppeld. Dit is dus altijd binnen een bepaalde gemeente. Daarnaast is het kadaster in België in de negentiende eeuw Franstalig.

Wil je de bezittingen van je voorouders in een bepaalde gemeente in kaart brengen, dan zoek je in de alfabetische index of tafel de naam van je voorouder op en zodra je zijn inschrijving hebt gevonden, zoek je aan de hand van het artikelnummer zijn leggerartikel in de kadastrale legger. Deze kadastrale legger geeft je in principe alle benodigde informatie.

Ben je benieuwd naar de ligging van het huis of een stuk grond van je voorouder, dan vind je in de kadastrale legger diens eigendommen en daaraan gekoppeld de perceelnummers. Zodra je een perceelnummer hebt gevonden waarvan je de ligging wil weten, kan je in de minuutplans of kadastrale plannen de exacte ligging opzoeken. Let wel op of je de juiste kadastrale sectie hebt.

Notarisstukken

Ontdek je liever wanneer en bij welke notaris je voorouder zijn huis of gronden heeft verkocht, dan vind je in de kadastrale legger het deel en nummer van de inschrijving in het hypotheekregister no. 4 of het register van overschrijving. Deze registers werden bij speciale hypotheekkantoren bijgehouden.

Het vinden van het juiste hypotheekkantoor is niet per definitie moeilijk, het vergt vooral wat topografische logica. De overgeschreven notariële akte van eigendomsovergang van een huis in Etten-Leur zal je dus niet bij het hypotheekkantoor in Eindhoven, maar bij dat van Breda vinden. In België is hiervoor een speciale databank aangelegd, genaamd “Daphnis”.

Waar vind ik de stukken?

In Nederland vind je alle kadastrale archiefstukken, met uitzondering van de hypotheekregisters no. 4, in de toegang van het gemeentebestuur of het gemeentelijke kadaster. Deze worden bewaard bij de gemeentearchieven, regionale archieven en sommige provinciale archieven zoals het Historisch Centrum Limburg en het Drents Archief.

De Nederlandse hypotheekregisters no. 4 vind je in de toegang van het hypotheekkantoor. Deze toegangen worden altijd bewaard bij een provinciaal archief, met uitzondering van de Drentse registers, die tegen betaling bij het kadaster zelf ingezien kunnen worden.

Ben je ervan bewust dat de benaming van zo’n toegang nog wel eens kan verschillen. Verder kan je bij een provinciaal archief gratis gebruik maken van de Kadaster Archiefviewer, om het zoekwerk makkelijker te maken.

België

In België vind je alle kadastrale archiefstukken, met uitzondering van de registers van overschrijving, in de inventaris van het kadaster controlekantoor. Deze worden deels bij de stadsarchieven en deels bij het Rijksarchief in België bewaard. De Belgische registers van overschrijving vind je in de inventaris van het hypotheekkantoor, welke bewaard worden bij het Rijksarchief in België.

Kan je de minuutplans van 1832 (1840) of kadastrale plannen van 1834 (1844) niet vinden? Op de site van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in Nederland en het Rijksarchief in België kan je ze ook vinden.

Digitale kadasterplannen

Verschillende organisaties zijn bezig geweest om (met name de oudste) kadasterplannen in een digitale applicatie te verwerken, waarmee je door slechts één klik op een specifiek kadastraal perceel direct informatie kan achterhalen over dit perceel. Te denken valt aan namen van de eigenaars, perceelgrootte, perceelopbrengst, eventuele adressen en huisnummers en nog veel meer. Een voorbeeld hiervan is HisGis.

Uitlegvideo

Om je nog sneller op weg te helpen, hebben we ook een uitlegvideo over beginnen met kadasteronderzoek in Nederland gemaakt. De bedoeling van deze uitlegvideo is om je te laten zien dat kadasteronderzoek helemaal niet moeilijk hoeft te zijn. We gaan in deze video alleen aan de slag met het achterhalen van de kadastrale bezittingen die je voorouders of familieleden hadden.