Wat is en wanneer werd een nooddoop uitgevoerd?

Als je veel door DTB boeken struint, zal je wellicht eens een nooddoop zijn tegengekomen. Maar wat is dat precies en wanneer werd het uitgevoerd?

nooddoop
Foto: Collectie Huis van Alijn

Er werd een nooddoop uitgevoerd als bleek bij de geboorte werd verwacht dat het kind niet lang zou leven. Want een geboren kind zonder zegening van God was ondenkbaar.

De nooddoop was vooral een gebruik in de Katholieke kerk om ervoor te zorgen dat bij overlijden van de baby zijn ziel toch naar de hemel ging.

De kraamvrouw

De nooddoop werd vaak uitgevoerd door de kraamvrouw. Want als tijdens de bevalling bleek dat de geboorte problemen zou opleveren, kon er niet altijd op tijd een priester bijkomen.

De kraamvrouw moest de strenge instructies van de priester opvolgen, die in 1698 waren vastgelegd in een document. Met de doopspuit kon het kind al in de baarmoeder gedoopt worden voordat het was geboren.

Je geloof verandert de kijk op je leven, maar je leven verandert ook de kijk op je geloof.’
– Vonne van der Meer


Hoe verliep een nooddoop?

Bij een normale doop spreekt men de woorden uit ‘In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest’. Tegelijkertijd wordt het doopwater over het hoofdje van de baby gegoten. Bij een nooddoop werd de spuit met water bij de moeder ingebracht en samen met het uitspreken van de woorden, leeggespoten.

Een deel van de officiële instructie uit 1733 (Antwerpen, België):

Eerst sullen die vroede vrouwen in occasie daer vreese is van flauwigheyt, ofte van sterven, schuldigh zyn het jonck geboren Kindt met waerachtigh ende naturelyck water af te wasschen, ende met eenen sprecken dese woorden:

'ICK DOOPE U IN DEN NAEME DES VADERS, EN DE DES SOONS, EN DE  DES HEYLIGHEN GEESTS, AMEN'

Ende hoe wel datter niet van noode en is seer veele waters daer toe te ghebruycken, soo sullen die selve Vroede-vrouwen hier op letten, dat sy moeten ghebruycken soodanighe quantiteyt, dat men seggen magh, dat het jonck Kindt daer mede afghewasschen is.

Voorder, soo is het noodigh t’Kindt op ’t Hooft te doopen, als het gheschieden kan, ende zyn schuldigh toe te sien, dat het water behoorelyck raeckt het lichaem van het Kindt, ende  niet alleenelyck het hayr, oft helmet; maer oock het selve lidtmaedt, d’welck soude mogen bedeckt zyn.

Voorbeeld van een akte met nooddoop

In het onderstaande voorbeeld van ‘Jacobus Friesens’ staat er ‘Periculum’ bij wat nood, of gevaar betekende. De Latijnse aantekening ‘sub conditione’ (onder voorwaarde) kwam ook voor. In dat geval was er twijfel bij de pastoor of de nooddoop wel goed was uitgevoerd waarna hij het alsnog zelf deed (indien het kind nog leefde).

De nooddoop (Periculum) van Jacobus Friesens, Leeuwarden, 16 juni 1695. Gezien de herhalingen van de doop, zal het een moeizame bevalling zijn geweest.

nooddoop

De Mormonen

De Mormonen hanteren ook een soort van nooddoop, maar dan voor iemand die is overleden en niet bij de kerk hoort. Een andere persoon die lid is van de kerk treedt dan op als plaatsvervanger. Zij geloven dat de overledene zelf bepaalt of hij de doop wel of niet aanneemt.

Dit is eigenlijk de hoofdreden waarom zij wereldwijd zo verwoed alle overlijdensaktes hebben verzameld. Het komt de genealoog goed van pas, maar de oorspronkelijk reden is dus heel anders dan alleen verzamelen.

Bron: Wikipedia en Y. De Baets

Verken de tijdbalk van je voorouders | Personeel vinden bij de Spoorwegen | Deelnemers Nijmeegse Vierdaagse
Zoeken in weeshuizen
KNIL Interneringskaarten
De slavenregisters
Wie roddelde er?!
Oude adresboeken
Mijn stamboom
De West-Indische Compagnie
Maak een stamboompuzzel
Naturalisaties in NL
‘Wat is en wanneer werd een nooddoop uitgevoerd?’
Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Ontvang de nieuwsbrief

Ontvang de nieuwsbrief

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist

Interessante artikelen

Aan de slag met zoeken

yory