Volkstellingen zijn een goede bron bij stamboomonderzoek

inzicht in de bevolking

Oprichter en eigenaar van Yory

met bron

Volkstellingen zijn een goede bron bij stamboomonderzoek

Voor 1811 was er nog geen bevolkingsregister, maar via volkstellingen konden de bestuurders toch inzage krijgen in de hoeveel en samenstelling van de bevolking.

Volkstellingen werden er al eeuwenlang gehouden. Niet alleen om te berekenen hoeveel belasting de schatkist binnen kon komen, en te weten wat de samenstelling van het volk was. Vooral in oorlogstijd wilde ze weten hoeveel mannen er beschikbaar waren voor het leger.

Ze werden uitgevoerd in

Leiden in 1574 en 1581
Friesland werd geteld in 1689, 1714, 1744 en 1748/49
Holland in 1747
Overijssel telde in 1748.

Landelijke volkstelling

De eerste landelijke volkstelling (ook census genoemd) waren in 1795/96 en in 1807/08. Vooral deze laatste zijn interessant, omdat daar de naam van het gezinshoofd in staat, zijn beroep, en gezinssamenstelling. Maar in 1830 was de eerste officiële landelijke, waarna er ieder decennia een telling kwam.

De gegevens

Weliswaar werden in de eerste eeuwen minimale gegevens bijgehouden, maar naar gelang de tijd werden die steeds uitgebreider. Er kwam steeds meer behoefte om inzicht te krijgen in de bevolking.

‘“De betrouwbaarste maatstaf voor de beschaving bij een volk en een mens is, hoe zij de dieren beschouwen en behandelen.”
– Berthold Auerbach, Duits-Joods schrijver en dichter (1812-1882)

De inhoud van de volkstelling:

Bepaald gebied, regio, dorp. stad, land
leeftijd, geboortejaar
geslacht, burgerlijke staat, godsdienst, onderwijs, beroep(en)
gezinssamenstelling, woningtelling (vanaf 1899)

Protesten i.v.m. privacy

Ondanks dat begin 19e eeuw het landelijke bevolkingsregister kwam, gingen de volkstellingen door. Dit deden ze vooral om iedere decennia de bevolkingsregisters te checken en aan te passen. Maar er ontstond veel protest tijdens de telling in 1971. Men noteerde namelijk veel meer persoonlijke gegevens dan gebruikelijk. Want waarom vroeg men naar de auto’s van de inwoners waar zich die ‘s nachts bevonden?

Gelukkig kwam er een beweging op gang die een toekomstige inbreuk op de privacy heeft tegenhouden. Uiteindelijk bleek deze telling ook de laatste, want in 1991 werd het afgeschaft. Tegenwoordig houdt het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) alle statistieken bij.

In België begon men met tellen in 1846, wat iedere tien jaar werd herhaald. De telling van 1940 verviel door de Tweede Wereldoorlog, en de laatste was in 1991.