Haal verdwenen dorpen in Nederland boven water

Ben je bij je stamboomonderzoek ook wel eens op een geboorte-, huwelijks– of overlijdensakte een plaats tegengekomen die niet meer kan vinden in Google Maps?

verdwenen dorpenDan is die wellicht een van de verdwenen dorpen in Nederland.

Stille getuigen van verdwenen gehuchten en dorpen in Nederland zijn b.v. een verscholen kerkhofje, potscherven in de grond, anekdotes en het gebeier van de kerkklok die er niet meer is.

In Nederland er meer dan 500 nederzettingen verdwenen. Dit is niet van de een op de andere dag gebeurd.

Trouwens, als je die akte vindt op Open Archieven, dan is de kans groot dat je daar meer informatie vindt over het dorp in die tijd.

Want OA heeft namelijk historische informatie gekoppeld aan de locatie, waardoor je historische feiten over die locatie parallel kan leggen aan je onderzoek.

‘Toen de dijkbreuk zich voordeed stond het hele dorp op stelten.’
– L. Verbeeck, Vlaamse schrijver

Waarom verdwenen deze gehuchten en dorpen?

Ieder gehucht of dorp heeft zijn eigen verhaal, de meeste oorzaken waren:

  • overstromingen (grootste oorzaak)
  • rivieren waarvan hun beddingen verplaatsten (verbreden) of door afkalving
  • verstuiving door zand door het kappen van bos, akkerbouw onmogelijk
  • veenuitbaggering, veen was een goede brandstof waardoor er (te)veel werd afgegraven
  • oorlogen (het volk ontvluchtte de plek, vonden na terugkomst een verbrand dorp aan)
  • epidemieën
  • concurrentie (het ene dorp had betere ligging voor de handel dan het andere dorp)
  • bewoners trokken bij voorbaat weg. omdat ze zich niet meer veilig voelde
  • niet levensvatbaar, door allerlei omstandigheden trokken mensen weg, kerken liepen leeg
  • overbevolking, er was geen land meer beschikbaar om mensen te huisvesten
  • voedselschaarste, wegens te weinig opbrengst van het land
  • samenvoeging met andere dorpen of steden
  • wijziging infrastructuur, aanleg doorvaarroute of industriegebied.

Gebieden werden weggevaagd of verplaatst

verdwenen dorpen
1530 – Verdronken Land van Zuid-Beveland, Zeeland

Vooral rond 1600 zijn de gebieden Zeeland, Noord Oost Groningen en (destijds) de Groote Waard, letterlijk en figuurlijk van de kaart geveegd door overstromingen.

Dit werd voornamelijk veroorzaakt door het breken van dijken.

In de Haarlemmermeer werden door ontginning stukken land weggevaagd, omdat men aan de randen van de meren graan wilde gaan verbouwen.

Daarom zijn ook veel veengebieden in het westen en noordoosten van het land verplaatst.

Op die manier zijn er zelfs meerdere dorpen meerdere keren verplaatst.

De bewoners bouwden hun huizen verderop opnieuw, startte met het veen ontginnen, en vertrokken vervolgens weer als de klus geklaard was. Deze dorpen worden ook wel ‘wandelende dorpen’ genoemd.

Van die oorspronkelijke nederzettingen bleven alleen het kerkje en het kerkhof achter. De doden lieten ze met rust.

Als je je stamboom op Genealogie Online hebt staan, krijg je meer informatie over de plaatsen.

Jouw voorouders en deze dorpen

Als je een akte tegenkomt waarop een verdwenen dorp staat vermeld, bekijk dan waar de nakomelingen zijn gaan wonen. De bronnen van zo’n dorp zullen bij een nabij gelegen grote stad gearchiveerd zijn.

Zorg wel dat je in je software de juiste provincie vermeld, want er kunnen soortgenoemde dorpen elders zijn. In mijn stamboom heb ik enkele zijtakken die in verdwenen dorpen hebben gewoond.

Daarbij kan het ook zomaar zijn dat als je een voorouder niet kan vinden, deze dus wellicht gewoond heeft in een verdwenen dorp.

Als je een familielid in de koloniën Ommerschans en Veenhuizen had, dan kan je die wel terugvinden in hun database. De kans is ook groot om in bidprentjes verdwenen dorpen te vinden.

Indien je vragen hebt over een dorp, kan je die stellen op een stamboomforum. Daar zitten veel experts die je misschien verder kunnen helpen.

Boekenserie ‘Verdwenen dorpen in Nederland’

Schrijver en historicus Bert Stulp brengt samen met cartograaf Eddie Poppe in zijn boekenserie de verdwenen dorpen opnieuw tot leven. Hij laat ieder dorp zijn unieke verhaal vertellen.

Hij schetst een beeld van het leven van vroeger, en over de gevolgen van de verdwijningen.

Het laatste dorp dat uit Nederland verdween was het Groningse terpdorp Weiwerd. Dit moest plaatsmaken voor de haven en industrie van Delfzijl.

Lees ook:

Wat is kwartierherhaling of -verlies?
Facebook: vastlopen in je stamboom
Zo kan je oude foto’s dateren
Facebook Live: Verrijk je stamboom (1/3)
Handleiding voor Family Search
Infographic maken van je stamboom
Kwartierstaten Yolanda Lippens
Verrijk je stamboom (2/3) en (3/3)
Een boek van je stamboom maken
De cholera in Amsterdam
Wat zijn memories van successie?
Voeg je stamboom toe aan een collectie

Geïnspireerd door: GEM Magazine, 2013

‘Haal verdwenen dorpen in Nederland boven water’

Gemeentegeschiedenis Plaatsengids
Reageer op dit artikel

Overlijdensregister en DTB boekenGenealogie softwareFamilie reünieGouden tipsWie helpt met mijn vastlopers?

Webinars en Live Overzicht handleidingen Kranten van vroeger
Download gratis de akte checklist

Download gratis de akte checklist

Tip: Zo gebruik je de akte checklist
Blijf op de hoogte

Blijf op de hoogte

Je ontvangt maandelijks nieuwe artikelen


Interessante artikelen

yory