YORY

Het grootste platform voor
stamboomonderzoek en familiegeschiedenis

1000+

artikelen

25+

thema's

20+

uitlegvideo's

1000+

bronnen

2500+

oude kranten

1100+

oude beroepen

22+

DOWNLOADS

Check, check en dubbel check je stamboom

controleren en verifieren

Over de auteur

Frank Lether

Public Relations adviseur bij Presstige PR, hobby-genealoog en heraldiek

Check, check en dubbel check je stamboom

Check, check en dubbel check is in kringen van stamboomonderzoekers en familiehistorici een gevleugelde en zeer terechte uitspraak. Het zorgvuldig verifiëren van gegevens is de kern van betrouwbaar genealogisch onderzoek. Ik doe al meer dan 40 jaar onderzoek naar mijn familie en beschouw mijzelf als een van de meest ervaren ‘familiekenners’ binnen mijn familiekring.

Dat impliceert dat ik andere onderzoekers naar mijn familie wijs op hun tekortkomingen of foutieve gegevens, zoals een afwijkende datum of naam wanneer ik die op genealogie websites tegenkom. In de meeste gevallen kan ik mijn beweringen met bewijsmateriaal ondersteunen. Het is werkelijk onvoorstelbaar wat er gebeurt wanneer iemand foutieve datums in zijn of haar stamboom op MyHeritage opneemt, zonder die data eerst te controleren. De een na de ander kopieert die (foutieve) data zonder zelf enige controle uit te oefenen. Als je dat wil rechtzetten, en dat wil ik, dan heb je daar bijkans een dagtaak aan.

Mijn familie beslaat ongeveer 1.105 personen, sinds de oudste documenten die ik heb gevonden en die dateren uit circa 1640. Dit in tegenstelling tot sommige andere amateur-genealogen die vaak met stambomen werken die duizenden of zelfs tienduizenden personen omvatten. Mijn focus ligt op de core van mijn familie: voorouders die mijn onderzoek een diepere betekenis geven.

Check, check en dubbel check

Voorbeeld van Geneanet, links staat Lether, maar in het midden staat dat zij Lotter heet

De achternaam Lether in Duitsland

Vanuit Duitsland emigreert een zoon van een mijner voorouders naar Nederland en vandaaruit – rond 1900 – sommige van zijn nazaten ook naar Amerika. Van veel van mijn familieleden, zeker de Nederlanders, beschik ik over geboorte-, huwelijks- en overlijdensaktes, alsook indien van toepassing doop- en echtscheidingsbevestigingen. Vandaar mijn bewering dat ik mij als dé kenner van mijn familie zie.

Vraag mij niet wie onze naamgenoten in Zweden, Oostenrijk, Frankrijk, Noorwegen, Australië en Engeland zijn, geen idee. Laatst kwam ik er zelfs een tegen uit Entebbe (Oeganda). Een binding met hen is vooralsnog ook niet gevonden. Sterker nog ik trof in Amerika Lether’s uit Duitsland aan maar geen binding met mijn familie; ze arriveerden daar zelfs eerder dan een van mijn familieleden rond 1900. Dat wijst erop dat de naam Lether al in Duitsland bestond voordat Heinrich Daniël Löther (spreek uit leuter) zijn naam wijzigde. Dat is interessant, maar met de Duitsers heb ik nog geen contact kunnen krijgen.

Doorbraak dankzij genealogiesoftware

Toen ik met genealogisch onderzoek begon, was het nog een fysieke zoektocht: archieven moest je persoonlijk bezoeken of door een ingehuurde amateur-genealoog laten bezoeken, documenten kopiëren of overschrijven, vaak met veel geduld en handwerk. De informatie werd op papier vastgelegd in schriftjes, op rollen behangpapier, of beschreven op kaartjes die vervolgens in schoenendozen en ladekasten werden bewaard.

De doorbraak kwam met de komst van digitale genealogische computerprogramma’s. Die maakten het mogelijk om alle gevonden gegevens digitaal op te slaan en te koppelen. Zo kon je bijvoorbeeld een kind aan de ouders verbinden, die op hun beurt weer met hun ouders werden gekoppeld. Met deze software kun je diverse rapportages, van eenvoudige tekstbestanden tot webpagina’s en het gestandaardiseerde Gedcom-formaat produceren. Ontwikkeld door de Mormonen maakt Gedcom het mogelijk om gegevens tussen verschillende genealogiesoftwareprogramma’s uit te wisselen, wat de samenwerking en compatibiliteit sterk verbeterde. Nogal wat genealogen gebruiken meer dan een programma omdat de programma’s wel allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. Dan is Gedcom hét hulpmiddel. En daarmee behoorden de schoenendozen en ladekastjes tot het verleden.

Check Check dubbel check, voorbeeld van genealogisch computerprogramma Aldfaer
Voorbeeld van genealogisch computerprogramma Aldfaer

Steeds meer online archieven

In de jaren daarna begonnen steeds meer archieven hun collecties met name die van de burgerlijke stand en kerkarchieven te scannen, te indexeren en indien nodig te transcriberen. Die kerkboeken zijn zeer belangrijk, want voordat begin 1811 onder Napoleon de burgerlijke stand werd ingevoerd hielden de kerken de geboorten, dopen en overlijdens dan wel begrafenissen bij. De jaren daarna werd de informatie ook op internet gezet en ontstonden er in Nederland zoekwebsites als Genlias, inmiddels opgevolgd door WieWasWie en Open Archieven. In Amerika is de website van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (Mormonen) FamilySearch dé stamboomsite. Je kunt daar kerkregisters van over de hele wereld vinden. Ook Ancestry.com is zeer aanbevelenswaardig.

Met al deze fantastische vindingen werd het nu voor iedereen mogelijk en vooral makkelijk om zijn of haar stamboom uit te pluizen en samen te stellen én te publiceren. Dat publiceren doet men bijvoorbeeld op een eigen website, maar je kunt jouw gegevens in Gedcom ook aanleveren aan sites als MyHeritage, GeneaNet, Genealogie Online en Geni om er maar eens een paar te noemen. Het was wel even wennen maar bij MyHeritage zag ik voor het eerst mensen die mijn stamboomgegevens kopieerden en inclusief (mijn) foto’s eveneens op die site publiceerden. Mensen die opnieuw inklopten maakten bijvoorbeeld de fout door iemand geboren vóór 1945 in Nederlands-Indië als geboorteland Indonesië te noteren. Dat klopt dus niet. Of die achter de naam van een Nederlandse gemeente de naam van de gefuseerde gemeente noteerde.

Misverstanden in de systemen

In 2026 las ik: “Het college van Rozendaal wil dat de gemeente zich gaat aansluiten bij de fusie met Rheden en Brummen, meldt Omroep Gelderland.” Door dit soort mededelingen over fusies – die al jaren de ronde doen – zijn mensen blijkbaar geneigd om een geboorte in Brummen te melden als zijnde geboren in Rozendaal. Dat is incorrect en verwarrend. Trouwens de systemen zelf hebben er soms ook moeilijk mee. Van Geni ontving ik ooit eens de melding dat ‘broer c.q. zussen eenzelfde voornaam hadden’. In dit geval ging het om N.N., kortom personen zonder naam, dus twee overleden kinderen. Kinderen met een verschillende achternaam, ook daar had zij een probleem mee en daarbij geheel voorbijgaand aan een kind uit een eerder huwelijk.

De aan mijn familie aangetrouwden zetten er uiteraard hun eigen familie bij. Ikzelf doe dat niet; ik onderzoek alleen maar Lether’s. Uiteraard noem ik hun partners wel en in het geval van een Lether vrouw ook haar kinderen, niet in de boom maar als opmerking, die dan wel de naam van de partner van de moeder (een Lether vrouw dus) hun vader dragen.

Fouten bij het handmatig invoeren

Met dit kopiëren kan theoretisch niet zo heel veel verkeerd gaan. Het gaat fout bij het handmatig ingeven van data én met onjuiste, niet goed gelezen of gescande bronnen. Dat laatste geschiedt heel veel met/bij Amerikaanse bronnen. Neem alleen alle volkstellingen, vaak heel moeilijk leesbaar en dus slecht te indexeren. Hetzelfde geldt voor kranten die OCR worden gescand en informatie verkeerd interpreteren, maar wel met die foutieve data opslaan. Ook in Frankrijk komt dit fenomeen vaak voor. Oud schrift, zoals het Duitse Kurrentschrift, en slecht gescande documenten compliceren de juiste interpretatie verder. Scans in klein formaat geven ook problemen wanneer je die wil vergroten om de tekst goed te kunnen lezen.

Het Franse LÉTHER en het Nederlandse LETHER

Maar een probleem blijft bij het verkeerd lezen van OCR-teksten. Hierboven een goed voorbeeld van hoe fout het kan gaan. Geindexeerd als LETHER (rechtsboven), door OCR gezien als LetHer terwijl (links) in de originele tekst ‘Leffler’ staat.

Zulke fouten kunnen ook ontstaan wanneer de gegevens van een akte handmatig in een systeem worden ingebracht, het zogenaamde indexeren. In Nederland geschiedt dat door een veelheid aan vrijwilligers, wiens inbreng door een andere vrijwilliger wordt gecontroleerd en de archivaris ook nog eens een eindcontrole doet. En toch gaat het af en toe fout. Gelukkig biedt WieWasWie de mogelijkheid om vanuit zo’n gevonden ‘record’ het betreffende archief op een fout te wijze. Dit in de hoop dat ze die meldingen ook regelmatig bekijken, hetgeen niet altijd het geval is.

Teksten transcriberen met AI

Maar ook hier zijn de moeilijkheden aardig opgelost. Heb je een kopie van een originele akte in handen? Dan bestaat er tegenwoordig de mogelijkheid om een speciaal programma zo’n akte te laten lezen. Transkribus is er een van. Dat is een online AI-platform dat je helpt om tekst van historische documenten automatisch te herkennen, bewerken en interpreteren. Je kunt zelf aangepaste AI-modellen trainen, je materiaal verrijken met metadata en online delen en zoeken.

Metadata zijn gegevens die de karakteristieken van bepaalde gegevens beschrijven. Het zijn dus eigenlijk data over data. De metadata bij een bepaald document kunnen bijvoorbeeld zijn: de auteur, datum van schrijven, uitgever, het aantal pagina’s en de taal waarin de gegevens zijn opgesteld. Het bewaren bij of koppelen van metadata aan de data waarop ze betrekking hebben, heeft als voordeel dat de data makkelijker gevonden kunnen worden.

Check, check en dubbel check

Transcriptie: Johannes Löder, ein Witwer und Hirt abzier und it Anna. Hauß Durren sel. gewesenen jewohners und Gerichte verwandten allpirr, hinderlassene Wittib. Hier pelamirt, v. folgendtr die Copulation beschehen, den 18. Februarii.

Vertaling: Johannes Löder, weduwnaar en herder, en Anna, voormalig bewoonster van het huis in Dürren en verwant aan het hof, weduwe van de overledene. Hier vond het huwelijk plaats op 18 februari.

Ik probeerde Transkribus uit met in oud-Duits geschreven aktes. Geen enkel probleem. Uiteraard kunt u die teksten zelf wijzigen/corrigeren. Los van dit programma zijn er ook nog vergelijkbare programma’s. Zoals HappyScribe, GoTranscript, Beschrijving, Otter, Notta, De FTW-transcriptie, EaseText, Trint, Express Scribe en InqScribe, keus zat dus.

Los van het vertalen van teksten en het stambook geschreven te publiceren is zo’n boom ook grafisch weer te geven.

voorbeeld van een grafische weergave van de stamboom
Voorbeeld van een grafische weergave van de stamboom

Controleer en verifieer altijd

De kernboodschap is echter dat je niet alles zomaar moet overnemen van internet. Het is essentieel om gegevens te controleren en te verifiëren, zodat de betrouwbaarheid van je stamboom toeneemt. Een kritische blik en het nalopen van bronnen blijven onmisbaar, ondanks de technologische vooruitgang. Alleen door zorgvuldig te werken, kunnen we de geschiedenis van onze families met vertrouwen reconstrueren en delen.

Check, check en dubbel check
Kijk deze dan eens, rechtsboven LETHER, daaronder LetHer en links Leffler

Kortom, de combinatie van traditionele archiefkunde en moderne AI-tools biedt nu ongekende kansen voor genealogisch onderzoek. Maar het blijft van groot belang om kritisch te blijven en de gegevens nauwgezet te controleren. Alleen zo kunnen wij de geschiedenis van onze families met de grootste betrouwbaarheid en integriteit vastleggen en doorgeven aan het nageslacht.

Check, check en dubbel check

Reageer op dit artikel
Opmerkingen over artikel
Schrijf mij in voor de nieuwsbrief (iedere 2 maanden)
Bezig met versturen

Wil je een donatie doen?

Yory is non-profit, maar de kosten zijn zeker € 750 per jaar. Met donaties kan dit platform blijven bestaan.

Yory donatie

Alle artikelen op Yory komen rechtstreeks uit het brein van de auteur. AI wordt alleen gebruikt voor controle en correcties van taal- en grammatica.

ZOEK