De pokkenepidemie in het doodsoorzakenregister van Leuven
Tijdens de Frans-Duitse Oorlog die van 1870 tot en met 1871 duurde, braken de pokken uit onder de Duitse bevolking. Als gevolg van de vele militaire bewegingen, verspreidden de pokken zich al gauw over grote delen van Europa, waaronder Nederland en België. Deze pokkenepidemie was bovendien veel feller dan eerdere pokkenepidemieën die België troffen.
Aan de hand van een unieke bron laat ik zien wat de impact van de pokkenepidemie was, die begin jaren 1870 de stad Leuven trof. Voor de stad Leuven is namelijk een zogenaamd doodsoorzakenregister bewaard gebleven, waarin de doodsoorzaken werden aangetekend van alle overledenen. Dit register bestrijkt de periode 1851 tot 1945 en is daarmee net als het Antwerpse doodsoorzakenregister vrij uniek in België.
Leuven en de epidemie(ën)
Waar Antwerpen in 1870 al getroffen werd door de pokkenepidemie, deed deze infectieziekte Leuven pas in 1871 aan. Het eerste dodelijke pokkenslachtoffer dat in het doodsoorzakenregister werd opgetekend, was de 25-jarige vrouw Chappeau die uit Orchies in Frankrijk, niet ver van het Waalse Doornik, afkomstig was. Zij overleed op 4 januari dat jaar. Bracht zij wellicht de epidemie naar Leuven of werd ze pas later geïnfecteerd door een Leuvenaar?
In januari en februari 1871 maakte de epidemie reeds veel slachtoffers, maar ze bereikte haar hoogtepunt in maart met 98 pokkendoden. Na de maand maart was de epidemie geleidelijk aan tanende, totdat de epidemie vanaf augustus 1871 nog slechts incidentele dodelijke slachtoffers zou maken.
‘De pokken hebben meer levens geëist dan alle oorlogen samen.‘
De pokkenepidemie in Leuven zou volgens het doodsoorzakenregister uiteindelijk tot 8 februari 1872 duren, toen het laatste slachtoffer overleed. Dat was een 2-jarig meisje uit een herbergiersgezin in de Stapelhuisstraat. Een bijzonder feit is dat er gedurende deze pokkenepidemie ook nog sprake was van een andere epidemie, namelijk van de infectieziekte roodvonk.
Wie werd slachtoffer?
De stad Leuven verloor volgens het doodsoorzakenregister, dat geheel in het Frans was opgesteld en dus van “variole” in plaats van “pokken” sprak, 365 van haar burgers aan deze infectieziekte. Daarmee had de pokkenepidemie, waarschijnlijk samen met de gelijktijdige roodvonkepidemie, een aanzienlijk aandeel in het aantal overledenen in het jaar 1871, namelijk 1.496.
Van die 365 pokkendoden waren er 162 man en 179 vrouw, waarmee de pokkenepidemie slechts een licht onderscheid maakte tussen mannen en vrouwen. Veruit de meeste dodelijke slachtoffers vielen volgens het doodsoorzakenregister in de leeftijdscategorie van 0 tot 5 jaar. In deze leeftijdsgroep waren 186 slachtoffertjes te betreuren, 97 jongetjes en 89 meisjes.
Over het algemeen genomen maakte deze Leuvense pokkenepidemie meer slachtoffers onder personen van beneden de 40, maar de relevantie van dat gegeven hangt uiteraard ook af van het aantal Leuvense burgers in beide leeftijdsgroepen. Wanneer naar de beroepscategorie wordt gekeken, valt op dat vooral geschoolde en ongeschoolde arbeiders door de epidemie werden getroffen. De brede middenklasse ontsprong duidelijk de dans.
Zelf aan de slag
Ben je geboeid geraakt door dit Leuvense doodsoorzakenregister en wil je er je eigen voorouders in opzoeken of voor een historisch artikel onderzoek mee doen? Het doodsoorzakenregister kan alleen in het Stadsarchief Leuven worden ingezien. Geef bij het reserveren van de stukken aan dat het om zogenaamde “overlijdensaangiften” gaat, met plaatsnummer 50002 en subcode 626/01 tot en met 626/95, uiteraard afhankelijk van het gezochte jaar in de periode 1851 tot en met 1945.
Dit Leuvense doodsoorzakenregister is, zoals hiervoor al werd vermeld, in het Frans opgesteld. Het bevat naast de gegevens die je in een overlijdensakte vindt, ook de doodsoorzaak van de overledene, of de overledene een medische behandeling heeft gehad en of deze in een ziekenhuis of hospice verbleef en daarnaast vind je in het register ook de plaats en datum van de begrafenis.
Heb je veel belangstelling voor de doodsoorzaak van je Belgische voorouders, maar komen ze niet uit het Leuvense? Weet dat er in België in diverse steden en gemeenten voor bepaalde periodes nog vergelijkbare bronnen bewaard zijn gebleven die de doodsoorzaak van een overledene bevatten. Wel is het aantal steden en gemeenten dat nog over deze bronnen beschikt vrij schaars.
Bronnen voor onderzoek
Meer lezen of zien?
Lees ook
De pokkenepidemie in het doodsoorzakenregister van Leuven
Zoek op Yory.nl