Stierven jouw voorouders tijdens de pokkenepidemie?

bekijk de maandstaten

met bron

Stierven jouw voorouders tijdens de pokkenepidemie van 1870-1873?

Stierven jouw Brabantse voorouders tijdens de pokkenepidemie van 1870-1873?

In de voorbije eeuwen werd Nederland met diverse epidemieën van infectieziekten geconfronteerd. Denk maar aan tuberculose, dysenterie, cholera, de pokken en als laatste hoogtepunt in de geschiedenis, de Spaanse griep. Ook tegenwoordig komen zulke epidemieën nog voor, denk maar aan de coronapandemie die we achter de rug hebben en het continu verschijnen van apenpokken in met name Afrika.

Vanaf ongeveer de jaren 1870 vond er in Nederland een geleidelijke omslag plaats. Mensen overleden niet langer meer met name aan infectieziekten, maar vooral aan degeneratieve aandoeningen, zoals kanker en hart- en vaatziekten. In de tweede helft van de twintigste eeuw was deze zogeheten epidemiologische transitie grotendeels voltooid. Een van de heftigste epidemieën die ons land nog voor of tijdens die transitie trof, was de pokkenepidemie van 1870-1873.

De pokkenepidemie van 1870-1873

Tijdens de Frans-Duitse Oorlog die van 1870 tot en met 1871 duurde, braken de pokken uit onder de Duitse bevolking. Als gevolg van de vele militaire bewegingen, verspreidden de pokken zich al gauw over grote delen van Europa, waaronder Nederland en België. Deze pokkenepidemie was bovendien veel feller dan eerdere pokkenepidemieën die ons land troffen.

De pokkenepidemie sloeg echter niet overal even hard en ook niet gelijktijdig toe. In de provincie Noord-Brabant was Breda als eerste aan de beurt, daar was het eerste sterfgeval in maart 1870 te betreuren. Pas in 1871 nam de epidemie daar flink toe, ook met name onder het garnizoen. ‘s-Hertogenbosch en Tilburg werden het hardst getroffen met respectievelijk zo’n 402 en zo’n 334 dodelijke slachtoffers. In Tilburg duurde de epidemie bovendien tot juli 1873, langer dan in de andere twee steden.

Voorbeeld van een maandstaat van de gemeente Engelen.

Werden jouw voorouders slachtoffer?

Om toezicht te kunnen houden op het verloop van de epidemie en om maatregelen te kunnen treffen, ontving het provinciebestuur van de provincie Noord-Brabant (en zeer waarschijnlijk ook andere provincies, maar die archiefstukken zijn er niet meer) maandelijkse inlichtingen van de verschillende gemeentebesturen over het aantal met de pokken besmette personen en het aantal dodelijke slachtoffers.

Van deze inlichtingen werden door het provinciebestuur per gemeente maandstaten opgemaakt, met daarin onder meer voor elke met pokken besmette persoon de datum van besmetting, diens adres, diens geslacht en leeftijd en de eventuele datum waarop de besmette persoon aan de gevolgen van de pokken overleed.

Indien jouw voorouders in de jaren 1870 tot en met 1873 overleden, is het zeker de moeite om in deze maandstaten na te gaan of deze het slachtoffer werden van de pokkenepidemie. Dit kan je doen door de gegevens van de overlijdensakte naast de maandstaten te leggen. Overleed een voorouder bijvoorbeeld op 3 maart 1871 en komt er op die datum ook een sterfgeval in de maandstaat van dezelfde gemeente voor, dan kan je aan de hand van adres, geslacht en leeftijd nagaan of het je voorouder betreft.

En wat met andere provincies?

Komen jouw voorouders uit een andere provincie dan Noord-Brabant, niet getreurd. Er zijn ook andere bronnen waarmee je kan achterhalen of je voorouder slachtoffer werd van deze pokkenepidemie. In de eerste plaats zijn er natuurlijk de doodsbriefjes, die vanaf 1865 werden opgesteld. Als deze in de betreffende gemeente nog bewaard zijn gebleven, kan je de doodsoorzaak achterhalen.